80. rocznica powstania w getcie warszawskim priorytetem ŻIH na 2023 r.

80. rocznica powstania w getcie warszawskim priorytetem ŻIH na 2023 r.

2023 r. będzie szczególny dla instytucji zajmujących się historią Zagłady. Będziemy obchodzić 80. rocznicę powstania w getcie i przypominać o tym, co wydarzyło się w kwietniu i maju 1943 r. – powiedziałFranciszek Bojańczyk, kierownik działu projektów kulturalnych i komunikacji Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.

.Na temat zbliżającej się 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, Franciszek Bojańczyk rozmawiał z Maciejem Replewiczem.

Maciej Replewicz: Rok 2022 był rokiem jubileuszowym ze względu obchody 75-lecia Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Franciszek Bojańczyk: W październiku 2022 r. rzeczywiście minęło 75 lat od założenia naszego instytutu, ale dla nas do to dopiero początek obchodów, które potrwają do końca 2023 r. W planie mamy debaty, spotkania, i rocznicowe publikacje w mediach społecznościowych, poprzez które pokażemy, ile wyjątkowych historii czeka na Tłomackiem 3/5.

Cieszy nas jednak bardzo, że w już w tym jubileuszowym roku ŻIH został nagrodzony przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotra GLIŃSKIEGO medalem Gloria Artis, to dla nas duże wyróżnienie.

M.R.: Jak może pan podsumować ubiegły rok w ŻIH?

F.B.: W 2022 r. obchodziliśmy 80. rocznicę niemieckiej akcji “Reinhardt”, której celem było wysiedlenie i wymordowanie społeczności żydowskiej na terenie okupowanej Polski. Staraliśmy się przypomnieć, odbiorcom w Polsce i za granicą, to, co wydarzyło się w latach 1942-1943. We współpracy z Państwowym Muzeum na Majdanku i Muzeum Getta Warszawskiego przygotowaliśmy program “Tak, jakbyśmy nigdy nie istnieli”. Składał się on z wystawy plenerowej, cyklu koncertów, publikacji oraz z płyty, które w różny sposób przypominały tamte wydarzenia. Zorganizowaliśmy wydarzenia m.in. w Białymstoku, Kielcach, Lublinie i Warszawie, a także w Jerozolimie i Chicago. Mieliśmy także koncert muzyki poważnej, “Kadisz 1942”, kompozycję Krzesimira Dębskiego napisaną specjalnie na potrzeby obchodów.

Przypominaliśmy także o ofiarach akcji “Reinhardt” w Warszawie, gdzie od ponad 10 lat organizujemy Marsz Pamięci ku czci ofiar tzw. wielkiej akcji likwidacyjnej w getcie warszawskim w lipcu 1942 r. Rozpoczęliśmy go na Umschlagplatz i szliśmy na ulicę Stare Nalewki, tam przygotowaliśmy specjalną wystawę plenerową poświęconą przesiedleńcom w getcie warszawskim, bohaterom tegorocznego Marszu. Otworzyliśmy też wystawę poświęconą wojennemu cyklowi “Tańczący 1944” autorstwa Mieczysława Wejmana, po raz pierwszy pokazując ten zestaw grafik w jednym miejscu.

W listopadzie otworzyliśmy wystawę “Ramię przy ramieniu? Żydzi w polskich dążeniach niepodległościowych 1794-1918”. Można ją oglądać do marca, a w styczniu 2023 r. z okazji 160. rocznicy Powstania Styczniowego zwiedzanie będzie bezpłatne.

M.R.: Jakie są plany Instytutu na 2023 r.?

F.B.: Będzie to dla instytucji zajmujących się historią Zagłady rok szczególny. Będziemy obchodzili 80. rocznicę powstania w getcie warszawskim i przypominać o tym, co wydarzyło się w kwietniu i maju 1943 r. 20 kwietnia otworzymy wystawę poświęconą powstaniu w powojennej sztuce, która potrwa do końca września 2023 r., a towarzyszyć jej będzie bogaty program wydarzeń towarzyszących, w tym dyskusje, spacery, czy pokazy filmów.

21 lipca 2023 r. przejdziemy ulicami Warszawy w kolejnym Marszu Pamięci, który poświęcimy oporowi w getcie warszawskim; marsz uzupełni specjalna wystawa plenerowa w przestrzeni Muranowa.

2023 r. to jednak nie tylko 80. rocznica wybuchu powstania, ale także 80. rocznica wybuchu buntu w obozie zagłady w Treblince, drugim największym obozie zagłady stworzonym przez Niemców na terenie okupowanej Polski. Uroczystości 2 sierpnia 2023 r. organizujemy wspólnie z muzeum w Treblince, wspólnie opowiadając nie tylko o buncie sprzed 80 lat, ale przede wszystkim o niemal 900 tys. Żydów i Żydówek, którzy tam zginęli.

Misją ŻIH jest również działalność badawcza, edukacyjna i wydawnicza. W przyszłym roku planujemy m.in. dwie duże konferencje naukowe poświęcone oporowi Żydów polskich w epoce Holokaustu, a także twórczości Hanny Krall. Czekają nas też premiery nowych książek Wydawnictwa ŻIH, w tym ważnego albumu “Obraz Zagłady, Historia pamięci o getcie warszawskim” Anny Duńczyk-Szulc i Agnieszki Kajczyk. W tym roku nasze publikacje zostały kilkukrotnie nagrodzone, m.in. książka “Każdy pyta, co z nami będzie” Marii Ferenc Nagrodą Klio. Liczymy na podobne sukcesy w 2023 r.

Trudne relacje dwóch narodów

.”Relacje polsko-żydowskie nigdy nie były jedynie łatwe i przyjemne. Także interpretacje dotyczące tych relacji nie były jednoznaczne, a wręcz bywały sprzeczne” – pisze na łamach “Wszystko Co Najważniejsze” prof. Jan ŻARYN.

Historyk zwraca uwagę na wzajemne oskarżenia Polaków i Żydów o brak solidarności w czasie II wojny światowej, niechęć podsycaną koniecznością walki o swoje narodowe cele, które bywały sprzeczne, czy oskarżenia o nielojalność i zdradę. Mając to na względzie, 80. rocznica powstania w getcie warszawskim jawi się jako wydarzenie wielkiej wagi, bowiem – jak twierdzi prof. Jan ŻARYN – czas powstania to “jedyny moment w dziejach XX wieku, kiedy możemy powiedzieć sobie, że zwyciężyła – choć nie bezwzględnie – postawa solidarności”.

“Komenda Główna AK i dowództwa okręgów (np. warszawskiego) podjęły trudną decyzję o dostarczeniu broni żydowskiemu ruchowi oporu (…). Wobec własnych potrzeb polskiego podziemia wsparcie to stanowiło relatywnie dużą pomoc” – podkreśla prof. Jan ŻARYN. [LINK]

Nie tylko kwiecień i maj, ale także marzec jest istotnym miesiącem z perspektywy polsko-żydowskiej pamięci o wspólnej przeszłości. 24 marca przypada Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Data nie jest przypadkowa. To rocznica mordu na rodzinie Ulmów.

“Tej nocy w 1944 r. do gospodarstwa Józefa i Wiktorii oraz ich dzieci, w którym ukrywały się dwie rodziny żydowskie, wdarli się niemieccy żandarmi, by wykonać rozkaz zabicia wszystkich mieszkających tam osób. Niemcy zabili Żydów, następnie Józefa i Wiktorię, a potem całą gromadkę małych dzieci. Wiktoria była w zaawansowanej ciąży. Podczas ekshumacji stwierdzono, że w trakcie mordu kobieta zaczęła rodzić – główka dziecka wychodziła z jej łona. Mimo tak straszliwego doświadczenia mieszkańcy Markowej nadal chronili przed śmiercią i uratowali 21 Żydów” – pisze prof. Jan ŻARYN. [LINK]

.”Dzień 24 marca upamiętnia tragedię, która wydarzyła się w podrzeszowskiej wsi Markowa. Rodzina Józefa i Wiktorii Ulmów została zamordowana przez niemieckich żandarmów wraz z trzema żydowskimi rodzinami: Grünfeldów, Didnerów i Goldmanów. Ukrywanie żydowskich obywateli zagrożonych śmiercią było aktem wielkiego heroizmu. Jednocześnie jest to symbol poświęcenia i wielkiej solidarności między Polakami a Żydami, symbol tego, co najpiękniejsze w relacjach polsko-żydowskich” – podkreśla Wojciech KOLARSKI, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, na łamach “Wszystko Co Najważniejsze”. [LINK]

PAP/Maciej Replewicz/WszystkoCoNajważniejsze/PP

Materiał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 3 stycznia 2023