90 lat od deportacji do Kazachstanu. Muzeum Pamięci Sybiru przypomina zapomnianą historię

Historię wywózek Polaków do Kazachstanu przypomina w 90. rocznicę tych wydarzeń Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku. Zaplanowano całoroczny cykl wystaw, konferencji naukowych i spotkań organizowanych w Polsce oraz w Kazachstanie.

Rocznica i jej znaczenie

Muzeum Pamięci Sybiru, działające od 2021 roku w powojskowych magazynach przy ul. Węglowej w Białymstoku, jest ogólnopolską instytucją zajmującą się m.in. tematyką deportacji Polaków na Wschód.

Cykl wydarzeń zatytułowany „Pierwsi Polacy. 90. rocznica deportacji Polaków do Kazachstanu (1936)” został zainaugurowany w muzeum.

Prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski podkreślił, że deportacje do Kazachstanu należą do najmniej znanych kart polskiej historii i rocznica stanowi okazję do ich przypomnienia oraz pogłębienia badań.

Decyzja, która zapoczątkowała deportacje

Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciech Śleszyński wskazał, że inauguracja obchodów przypada dokładnie 90 lat od przyjęcia przez Radę Komisarzy Ludowych ZSRS tajnej uchwały nr 776–120 z 28 kwietnia 1936 roku.

Uchwała ta nakazywała oczyszczenie pasa granicznego z tzw. „wrogiego elementu” i stała się podstawą prawną deportacji Polaków oraz Niemców z Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej do Kazachstanu.

Skala wywózek

Jak zaznaczył prof. Śleszyński, deportacje miały miejsce w dwóch falach – w czerwcu oraz na przełomie września i października 1936 roku.

Były to pierwsze wielkie deportacje społeczności polskiej, która po pokoju ryskim znalazła się poza granicami państwa polskiego.

Łącznie deportowano ponad 70 tys. osób, z czego 75 proc. stanowili Polacy.

Program obchodów

W związku z rocznicą przygotowano liczne wydarzenia organizowane w Polsce i za granicą.

Jednym z kluczowych punktów będzie wydarzenie zaplanowane na 10 czerwca w Sejmie RP, gdzie ma zostać podjęta uchwała upamiętniająca deportacje. Towarzyszyć temu będzie wystawa przygotowana przez Muzeum Pamięci Sybiru oraz spotkanie z potomkami deportowanych.

Zwieńczenie w Astanie

Symbolicznym zakończeniem całego cyklu będzie wystawa „Deportowani na step” w Muzeum Narodowym Republiki Kazachstanu w Astanie, którą będzie można oglądać od 3 września do 3 października.

Współpraca instytucji

W organizację wydarzeń zaangażowane są liczne instytucje, w tym Muzeum Pamięci Sybiru, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Instytut Studiów Politycznych PAN, Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz organizacje polonijne w Kazachstanie.

Wnioski

Obchody 90. rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu stanowią próbę przywrócenia pamięci o wydarzeniach, które pozostają jedną z mniej znanych kart historii.

Zaplanowany cykl wydarzeń ma na celu zarówno upamiętnienie ofiar, jak i pogłębienie wiedzy o skali i znaczeniu tych deportacji.

PAP/MJ