Archeolodzy odkryli srebrną ruską monetę sprzed ponad tysiąca lat. Wybito ją za panowania „chrzciciela Rusi”

W trakcie wykopalisk prowadzonych w Nowogrodzie Wielkim w Rosji przez archeologów została odkryta unikatowa srebrna moneta, która została wybita za czasów panowania wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I Wielkiego, który zaprowadził na Rusi chrześcijaństwo.

Srebrna ruska moneta sprzed ponad tysiąca lat

Najnowsze niezwykłe numizmatyczne znalezisko z Nowogrodu Wielkiego odsłonięto podczas prewencyjnych prac archeologicznych prowadzonych na terenie placu budowy przy ulicy Troickajskiej w Nowogrodzie Wielkim. Obszar ten zaklasyfikowano jako cenny z punktu widzenia badań archeologicznych.

Przypuszczenia, iż w miejscu tym mogą kryć się cenne skarby archeologiczne okazały się słuszne. To właśnie w tej części Nowogrodu Wielkiego podczas ostatnich badań przez naukowców została odkopana srebrna ruska moneta sprzed tysiąca lat. Odkrywcami tego artefaktu byli badacze z Nowogrodzkiej Ekspedycji Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk.

Zidentyfikowana srebrna moneta została datowana na schyłek X lub początek XI wieku. Ten numizmatyczny artefakt jest zaledwie trzecią srebrną monetą pochodzącą z czasów panowania wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I Wielkiego (ur. ok. 960, zm. ok. 1015), określanego także jako Włodzimierz Światosławowicz.

Kim był Włodzimierz I Wielki?

To właśnie ten władca ruski z dynastii Rurykowiczów, będący księciem Nowogrodu, wielkim księciem kijowskim i władcą Rusi, doprowadził do chrztu tego wschodniosłowiańskiego państwa. Jest on świętym w kościele prawosławnym i katolickim. W okresie ruskim był określany także jako „Nowy Konstantyn” lub „podobnik Konstantyna”.

Syn księcia Światosława I i księżniczki Maluszy początkowo walczył o władzę z braćmi, a po zwycięstwie objął rządy w Kijowie, umacniając państwo i rozszerzając jego wpływy. Jego decyzja o przyjęciu chrześcijaństwa w obrządku bizantyjskim zapoczątkowała trwałe związki kulturowe i religijne Rusi z Bizancjum oraz miała ona ogromny wpływ na rozwój piśmiennictwa, sztuki i administracji w tym wschodniosłowiańskim państwie.

Włodzimierz prowadził również aktywną politykę zagraniczną, zawierał sojusze dynastyczne i rozwijał organizację państwa ruskiego, a pod koniec życia był uznawany za twórcę potęgi wczesnej Rusi Kijowskiej. Już po śmierci został kanonizowany przez Kościół prawosławny i otrzymał przydomek „Wielki”, co było podyktowane kluczowymi dokonaniami i osiągnięciami, jakie miały miejsce za jego rządów.

Unikatowy artefakt

Niezwykły skarb w postaci srebrnej monety z czasów Włodzimierza I Wielkiego odkopano 24 lipca 2026 r. w najstarszych warstwach archeologicznych stanowiska, gdzie naukowcy prowadzili wykopaliska w ostatnim czasie. Oprócz samej wczesnośredniowiecznej srebrnej monety archeolodzy znaleźli zabytki wskazujące, że tereny Nowogrodu Wielkiego były zamieszkane już pod koniec X wieku.

Na obszarze wykopu zajmującego powierzchnię 130 m2 archeolodzy ujawnili pozostałości średniowiecznej posiadłości oraz ponad 600 pojedynczych zabytków i około 55 tys. innych znalezisk, w tym fragmenty ceramiki, ścinki skóry, kości zwierzęce oraz przedmioty wykonane z kości, bursztynu, szkła, kamienia i metalu.

Nowo odkryta w Nowogrodzie Wielkim wczesnośredniowieczna moneta została wykonana z wysokiej próby srebra. Nie zachowała się ona w całym swoim oryginalnym kształcie do naszych czasów, ponieważ celowo ją przycięto już w średniowieczu.

Artefakt ma wagę wynoszącą 1,90 grama i należy do najwcześniejszego znanego typu srebrnych monet wybitych za czasów Włodzimierza I Wielkiego. Zdaniem archeologów odkryta moneta została wprowadzona do obiegu dokładnie w okresie chrystianizacji Rusi.

Na jednej stronie monety przedstawiono księcia Włodzimierza siedzącego w płaszczu i trzymającego krzyż, obok którego widnieje trójząb, który był symbolem dynastii Rurykowiczów. Napis znajdujący się na tej monecie odczytano jako „srebro Włodzimierza”. Rewers przedstawia popiersie Jezusa Chrystusa trzymającego Ewangelię, odzwierciedlając chrześcijańską symbolikę przyjętą po chrzcie Rusi.

Relacje południowej i północnej Rusi we wczesnym średniowieczu

Archeolodzy stwierdzili, że doskonały stan zachowania monety umożliwił jej powiązanie z egzemplarzami wybitymi tymi samymi stemplami, które wcześniej zidentyfikowano w skarbie odkrytym w obwodzie kałuskim oraz w znalezisku z rejonu Czernihowa. Obecnie znanych jest około 800 srebrnych monet Włodzimierza Światosławicza, podzielonych na cztery główne typy. Nowo odkryty egzemplarz należy do pierwszej i najstarszej emisji, z której to pochodzi około 300 sztuk odkrytych do tej pory takich monet.

Odkrycie takiej monety na obszarze dawnej północnej Rusi ma duże znaczenie, ponieważ monety, które były wybijane za panowania Włodzimierza zazwyczaj są odnajdywane na terenach dawnej południowej Rusi, takich jak okolice Kijowa. To właśnie w Kijowie najpewniej wybijano tego typu srebrne monety w Rusi Kijowskiej.

Większość pojedynczych znalezisk pochodzi z południowej Rusi, zwłaszcza z historycznych księstw kijowskiego, czernihowskiego i perejasławskiego. Dopiero w ostatnich latach podobne monety zaczęto odkrywać dalej na północ, między innymi w obwodach kurskim, briańskim, tulskim, kałuskim i włodzimierskim.

Archeolodzy podkreślają, że odkrycie w Nowogrodzie poszerza znany zasięg występowania najwcześniejszego mennictwa ruskiego oraz dostarcza kolejnych dowodów na istnienie politycznych i gospodarczych powiązań między Nowogrodem a Kijowem w okresie kształtowania się wczesnego państwa ruskiego. Zabytek ten poszerza naszą wiedzę na temat historii Rusi Kijowskiej oraz dostarcza nowych informacji na temat tego, jak w tamtym okresie wyglądały relacje pomiędzy Nowogrodem i Kijowem.

Marcin Jarzębski