Booker 2025. Kto zdobędzie?
Geopolityczny thriller osadzony w Korei i Japonii a może saga o dwojgu studentach szukających tożsamości? Lista książek nominowanych do nagrody Booker 2025 budzi ekscytację nie tylko w Wielkiej Brytanii.
Kandydaci do nagrody Booker 2025 – shortlista
.Shortlista książek nominowanych do nagrody Booker 2025 została opublikowana, ale tytuł zwycięskiej pozycji poznamy dopiero 10 listopada. Ekscytację budzą nie tylko same książki, kandydujące do miana najlepszej brytyjskiej powieści 2025 r. ale również skład jury, wybierającego najlepszy tytuł. W tym roku oprócz uznanych pisarzy i krytyków literackich zasiadła w nim bowiem Sarah Jessica Parker – aktorka znana m.in. z głównej roli w kultowym serialu „Sex w wielkim mieście”. Włączono ją do jury po tym, jak w 2022 r. w poście na Instagramie sama wyraziła takie pragnienie.
Jak argumentował magazyn „Variety”, wbrew pierwszym skojarzeniom aktorka świetnie nadaje się do roli jurora w prestiżowym konkursie literackim. Nie tylko prowadziła własne projekty wydawnicze i regularnie polecała ulubione książki w mediach społecznościowych ale była również producentką wykonawczą dokumentu The Librarians (Bibliotekarze) z 2025 roku, poświęconego walce z cenzurą książek. „Dzięki temu uchodzi dziś za jedną z najbardziej rozpoznawalnych ambasadorek czytelnictwa wśród artystów” – pisał „Variety”.
Uczestnictwo w jury oznaczało, że Sarah Jessica Parker, podobnie jak każdy inny z jurorów, musiała w ciągu 7 miesięcy przeczytać aż 153 powieści. W mediach społecznościowych donosiła, że aby sprostać temu zadaniu czytała w zasadzie w każdej wolnej chwili i udawało jej się czytać nawet 2 książki dziennie.
W efekcie jury wyłoniło 6 nominowanych powieści, które niezależnie od ostatecznego wyniku rywalizacji, zostały uznane za najlepsze w tym roku. Na liście tej znalazły się:
1. Flesh – David Szalay
.To poruszająca powieść o dojrzewaniu, władzy i pożądaniu, która ukazuje, jak doświadczenia młodości kształtują całe życie człowieka. Jej bohaterem jest 15-letni István – zamknięty w sobie chłopak z węgierskiego blokowiska, który wikła się w relację z dużo starszą sąsiadką. Lata później, jako dorosły mężczyzna, wspina się po drabinie społecznej, by ostatecznie przekonać się, że bogactwo i status nie chronią przed pustką. David Szalay z chirurgiczną precyzją opisuje emocjonalną cenę dorosłości i ludzką potrzebę bliskości.
2. The Land in Winter – Andrew Miller
.Intymna, nastrojowa opowieść o izolacji, przetrwaniu i ludzkiej odporności w obliczu natury i czasu. Miller przenosi czytelnika do Anglii podczas pamiętnej zimy 1962–63, obserwując dwa małżeństwa zmagające się z chłodem, samotnością i napięciami w relacjach. Autor z charakterystyczną dla siebie wrażliwością psychologiczną tworzy studium emocjonalnej ciszy i kruchości więzi w ekstremalnych warunkach.
3. The Rest of Our Lives – Ben Markovits
.Refleksyjna, choć ironiczna powieść o starzeniu się, pamięci i niespełnieniu. Jej bohater, profesor Tom Layward, mierzy się z bilansem życia: dawnymi wyborami, przyjaźniami i utraconymi szansami. Markovits pisze o tym, jak z wiekiem zmienia się nasze rozumienie sukcesu, miłości i odpowiedzialności, tworząc subtelny portret człowieka, który uczy się pogodzić z własną przeszłością.
4. Audition – Katie Kitamura
.Powieść o tożsamości, pamięci i relacjach, które wymykają się zrozumieniu. Jej bohaterka, aktorka przygotowująca się do premiery sztuki, spotyka młodego mężczyznę twierdzącego, że jest jej synem. W dwóch przeplatających się częściach Kitamura zaciera granice między prawdą a iluzją, pokazując, jak cienka jest linia między rolą, jaką gramy, a tym, kim naprawdę jesteśmy.
5. The Loneliness of Sonia and Sunny – Kiran Desai
.Monumentalna opowieść o miłości rozciągnięta na 20 lat, która śledzi losy dwóch indyjskich studentów Soni i Sunny’ego w Ameryce, mierzących się z tożsamością, ambicją i bólem przynależności. Losy bohaterów splatają się mimo dzielących ich kontynentów, klas i przekonań. To poruszająca refleksja o tożsamości, migracji i potrzebie zakorzenienia w świecie, który nieustannie się zmienia.
6. Flashlight – Susan Choi
.Mroczny, geopolityczny thriller o pamięci, utracie i dojrzewaniu w cieniu historii, którego akcja rozciąga się na dekady dekady powojennej historii Korei i Japonii. Dziesięcioletnia Louisa traci ojca podczas spaceru nad japońskim wybrzeżem – to wydarzenie staje się punktem wyjścia do opowieści o wojnie, emigracji i poszukiwaniu własnego głosu. Susan Choi tworzy subtelną, emocjonalnie intensywną historię o tym, jak jednostkowe wspomnienia splatają się z losem całych pokoleń.
Tylko jedna z powyższych powieści otrzyma nagrodę Booker 2025, a jej autor lub autorka – w nagrodę zgarnie 50 tys. funtów. Zwycięzca zostanie ogłoszony 10 listopada podczas uroczystej gali w zabytkowym Old Billingsgate – centrum eventowym nad Tamizą w londyńskim City. Ponadto autorzy każdej w powyższych powieści dostaną po 2,5 tys. funtów, specjalnie oprawione wydanie swojej książki, a także – jak przekonuje Booker Prize Foundation – „zyskują globalną rzeszę czytelników oraz większy rozgłos i sprzedaż”.
Nagrody Bookera – barometr literatury współczesnej
.Nagroda Bookera, przyznawana od 1969 roku przez Booker Prize Foundation, uchodzi za najważniejsze wyróżnienie w świecie literatury anglojęzycznej. Jej celem od początku było uhonorowanie najlepszej powieści napisanej w języku angielskim i wydanej w Wielkiej Brytanii lub Irlandii. Wraz z upływem lat Booker stał się nie tylko wyróżnieniem literackim, lecz także jednym z kluczowych wydarzeń kulturalnych o zasięgu globalnym. Według Encyclopaedia Britannica i analizy The Guardian, to „jedyna nagroda literacka, która co roku przyciąga uwagę całego świata”.
Początkowo przyznawano ją wyłącznie pisarzom z krajów Wspólnoty Brytyjskiej, Irlandii i Zimbabwe, ale od 2014 roku – po reformie zasad – dopuszczono wszystkich autorów piszących po angielsku i publikujących na rynku brytyjskim. To otwarcie spowodowało znaczący wzrost międzynarodowego zainteresowania konkursem, który dziś stanowi swoisty „barometr literackiego świata” i cieszy się podobnym prestiżem jak literacka Nagroda Nobla, przyznawana jednak nie za konkretną książkę, ale za całokształt twórczości.
Wpływ Nagrody Bookera na sprzedaż i karierę autorów jest zjawiskiem dobrze udokumentowanym, określanym w mediach branżowych mianem „efektu Bookera”. Jak wynika z raportów magazynu The Bookseller oraz analiz BBC Culture, sprzedaż tytułów nominowanych rośnie od pięciu do dziesięciu razy po ogłoszeniu listy finalistów. Laureaci często osiągają sprzedaż przekraczającą milion egzemplarzy, czego przykładem był Shuggie Bain Douglasa Stuarta – zwycięzca z 2020 roku. Dla wielu autorów nagroda oznacza trwałe wejście do światowego kanonu i gwałtowny wzrost rozpoznawalności.
Również wydawcy przyznają, że obecność na liście Bookera jest gwarancją międzynarodowego zainteresowania: książki natychmiast są tłumaczone na kilkadziesiąt języków, a prawa filmowe często zostają sprzedane jeszcze przed ogłoszeniem zwycięzcy. Jak ujęło to BBC Culture, „Booker potrafi zmienić życie autora z dnia na dzień”.
Także w Polsce Nagroda Bookera cieszy się dużym prestiżem i regularnym echem medialnym. Polskie wydawnictwa konsekwentnie publikują tytuły z tzw. shortlisty, często wkrótce po ogłoszeniu wyników.
Wiele powieści nagrodzonych Bookerem doczekało się głośnych ekranizacji filmowych i serialowych. Na podstawie Życia Pi Yann’a Martela, Angielskiego pacjenta Michaela Ondaatje, Okruchów dnia Kazuo Ishiguro czy The Sense of an Ending Juliana Barnesa powstały produkcje nagradzane Oscarami. Z kolei The Luminaries Eleanor Catton została przeniesiona na ekran przez BBC, a adaptacje Shuggie Bain i The Loneliness of Sonia and Sunny są obecnie w fazie produkcji – o czym informowały magazyny Variety i Deadline Hollywood.
Jak podkreśla BBC Culture w artykule „Z kartek książki na ekran: dlaczego powieści nagrodzone Bookerem tworzą potem doskonałe filmy”, książki wyróżnione tą nagrodą często łączą literacką głębię z silną narracją i uniwersalnym przesłaniem, co czyni je naturalnym materiałem do ekranizacji.
Anna Druś
