Co zrobić po oszustwie telefonicznym? Najważniejsze działania krok po kroku
Po oszustwie telefonicznym kolejność działań zależy od tego, co zdążyłeś zrobić podczas rozmowy. Przelew, kod BLIK, dane karty lub login do bankowości wymagają natychmiastowego kontaktu z bankiem. Przekazanie gotówki osobie, która właśnie odeszła, może wymagać telefonu pod 112, a ujawnienie PESEL-u lub danych dowodu – zabezpieczenia tożsamości.
.Nie zaczynaj od sprawdzania numeru, szukania opinii ani oddzwaniania do rozmówcy. Najpierw ogranicz możliwość dalszej utraty pieniędzy lub wykorzystania danych, później zachowaj dowody i zgłoś przestępstwo. Numer zapisany w historii połączeń zachowaj jako element zgłoszenia, ale przy CLI spoofingu może należeć do banku lub osoby, która nie miała z oszustwem nic wspólnego.
Oszust może podrobić numer telefonu, głos i wizerunek rozmówcy
W 2025 roku CERT Polska zarejestrował 260 783 incydenty bezpieczeństwa, o 152 proc. więcej niż rok wcześniej. 253 238 z nich sklasyfikowano jako oszustwa komputerowe. Statystyki obejmują szeroką kategorię zdarzeń i nie pokazują liczby samych oszustw telefonicznych. CERT zaznacza też, że na wzrost wpływają między innymi rosnąca świadomość społeczna oraz działania zespołu w zakresie monitorowania i analizowania incydentów.
CLI spoofing, czyli podszywanie się pod cudzy numer telefonu, może sprawić, że na ekranie pojawi się numer banku lub bliskiej osoby, mimo że rozmowę zainicjował ktoś inny. Oszuści wykorzystują również sztuczną inteligencję do imitowania głosu i tworzenia zmanipulowanych nagrań. Sam numer telefonu, znajomy głos czy obraz nie wystarczają więc do potwierdzenia, kto naprawdę się kontaktuje.
Co zrobić po oszustwie telefonicznym w pierwszych minutach?
Po rozłączeniu nie oddzwaniaj do rozmówcy. Odtwórz przebieg rozmowy i zapisz, czy przekazałeś pieniądze, dane karty, login do banku, kod SMS, kod BLIK, PESEL, zdjęcie dokumentu albo dostęp do telefonu. Od tego zależy kolejność dalszych działań.
- Jeśli wykonałeś przelew, podałeś dane karty lub logowania, przekazałeś kod BLIK albo kod autoryzacyjny, natychmiast skontaktuj się z bankiem przez oficjalną infolinię.
- Jeżeli osoba odbierająca gotówkę właśnie odeszła, czeka w pobliżu albo sytuacja nadal trwa, zadzwoń pod 112.
- Po ujawnieniu numeru PESEL lub danych dowodu zabezpiecz swoją tożsamość.
- Jeśli udostępniłeś oszustowi zdalny dostęp do telefonu lub komputera, odłącz urządzenie od internetu i nie korzystaj z niego do logowania do banku.
- Zachowaj wiadomości, historię połączeń i dane transakcji, a następnie zgłoś przestępstwo Policji.
Samo odebranie podejrzanego telefonu nie wymaga blokowania rachunku. Reaguj pilnie, jeśli doszło do przelewu, zatwierdzenia operacji albo ujawnienia danych logowania.
Podałeś kod BLIK, dane karty lub zrobiłeś przelew? Zadzwoń do banku
Zadzwoń na numer znaleziony w aplikacji bankowej, na stronie banku albo na karcie. Nie korzystaj z numeru podanego przez rozmówcę. Powiedz konsultantowi, czy wykonałeś przelew, podałeś kod BLIK lub dane karty i czy oszust mógł przejąć dostęp do aplikacji.
Bank może zastrzec kartę, zablokować dostęp do bankowości elektronicznej, przyjąć reklamację i sprawdzić status transakcji. To, czy uda się zatrzymać przelew lub odzyskać środki, zależy od rodzaju operacji i okoliczności sprawy. Dlatego nieautoryzowaną transakcję należy zgłosić bankowi jak najszybciej.
Jeśli podałeś dane karty, zastrzeż kartę i przejrzyj operacje. Jeżeli sprawca poznał login, hasło lub kod autoryzacyjny, poproś o zablokowanie dostępu do bankowości elektronicznej. Nowe hasło ustaw z bezpiecznego urządzenia.
Gotówka przekazana „kurierowi” wymaga szybkiego zgłoszenia
Zadzwoń pod 112, jeśli osoba odbierająca pieniądze właśnie odeszła, czeka pod domem albo sprawcy wciąż kierują działaniami bliskiej osoby. Podaj miejsce przekazania gotówki, wygląd odbierającego, kierunek odejścia lub odjazdu i opis pojazdu.
Gdy nie ma już bezpośredniego zagrożenia, zgłoś oszustwo w jednostce Policji. Zabierz potwierdzenia przelewów, numery rachunków, wiadomości oraz zapisane godziny połączeń. Nie kasuj korespondencji – może pomóc odtworzyć przebieg kontaktu ze sprawcą i czynności, do których cię nakłaniał.
Co zrobić po podaniu PESEL-u, danych dowodu lub dostępu do urządzenia?
Jeśli ujawniłeś numer PESEL lub dane dowodu, zastrzeż PESEL w aplikacji mObywatel, na gov.pl albo w urzędzie gminy. Gdy dowiesz się, że ktoś wykorzystał dane twojego dowodu bez zgody, zgłoś nieuprawnione wykorzystanie danych, aby unieważnić dokument. Oszust może też wykorzystać podane imię, adres lub numer telefonu do przygotowania kolejnej, bardziej wiarygodnej próby kontaktu.
Odłącz urządzenie od internetu i nie loguj się z niego do bankowości ani poczty, jeśli zainstalowałeś program do zdalnego dostępu i pozwoliłeś rozmówcy się połączyć. Z bankiem skontaktuj się z innego urządzenia. Zapisz nazwę programu i zachowaj wiadomości lub instrukcje przesłane przez oszusta. Po zabezpieczeniu rachunku zmień hasła z zaufanego urządzenia i sprawdź, czy na komputerze lub telefonie nie pozostało dodatkowe oprogramowanie albo skonfigurowany dostęp zdalny.
Numer telefonu jest śladem, ale nie dowodem tożsamości
Jeśli numer był widoczny, po wykonaniu pilnych czynności można sprawdzić go w wyszukiwarce numerów telefonów InfoNumer. Komentarze, oceny, etykiety i wcześniejsze zgłoszenia mogą pokazać, czy inni użytkownicy opisywali podobne rozmowy. Brak opinii nie potwierdza jednak, że numer jest bezpieczny.
Na ekranie może pojawić się numer banku, urzędu lub zwykłej osoby, mimo że rozmowę zainicjował ktoś inny. To CLI spoofing, czyli podszywanie się pod cudzy numer. W zawiadomieniu opisz przebieg rozmowy – właściciel numeru wyświetlonego na ekranie nie musi mieć nic wspólnego z oszustwem.
Atak obejmujący fałszywą stronę, e-mail, SMS lub złośliwą aplikację można zgłosić przez formularz incydent.cert.pl. Podejrzany SMS da się też przekazać bezpłatnie do CERT Polska na numer 8080. Ten numer służy do wiadomości tekstowych, nie do zgłaszania rozmów.
Uważaj na telefon w sprawie „odzyskania środków”
Po pierwszym oszustwie może pojawić się kolejna próba wyłudzenia. Sprawca może znać szczegóły wcześniejszego zdarzenia i obiecywać pomoc w odzyskaniu pieniędzy, a następnie zażądać opłaty, danych, kodu autoryzacyjnego albo instalacji programu do zdalnego dostępu. Warianty takich rozmów i procedury po utracie pieniędzy lub danych opisuje poradnik InfoNumer o działaniach po oszustwie. Sama znajomość kwoty straty czy numeru sprawy nie potwierdza, że kontaktuje się bank, Policja lub inna uprawniona instytucja.
Kontakt w sprawie odzyskania pieniędzy zweryfikuj niezależnie, korzystając z oficjalnych danych banku, Policji lub innej instytucji. Najpierw zabezpiecz rachunek i urządzenia, potem zachowaj dowody i zgłoś przestępstwo. Sprawdzanie numeru oraz ostrzeganie innych ma sens dopiero po wykonaniu czynności, które mogą ograniczyć dalsze straty.
Andrzej Kalita
