Cztery pytania pozwalają oszacować kompetencje w zakresie ochrony danych
Badacze z Uniwersytetu w Würzburgu i niemieckiego Federalnego Urzędu ds. Ochrony Danych i Wolności Informacji (BfDI) opracowali czteropozycyjną Privacy Literacy Scale. Respondent sam ocenia znajomość czterech obszarów ochrony danych w skali od 1 do 5. Narzędzie zwalidowano na danych z reprezentatywnej ankiety obejmującej 1666 osób.
Cztery stwierdzenia zamiast rozbudowanego testu
.Privacy Literacy Scale nie jest klasycznym testem wiedzy z prawidłowymi i błędnymi odpowiedziami. Badany określa, jak dobrze zna każde z czterech zagadnień – od 1, czyli „nie zajmowałem się tym”, do 5, oznaczającego poziom pozwalający wyjaśnić dane zagadnienie innym.
Skala obejmuje cztery stwierdzenia:
- wiem, jakie dane przechowują o mnie firmy i do czego je wykorzystują;
- znam sposoby ochrony swoich danych osobowych;
- znam swoje prawa wobec firm przechowujących i przetwarzających moje dane;
- znam aktualne dyskusje dotyczące ochrony danych i potencjalnych zagrożeń.
Łącznie można uzyskać od 4 do 20 punktów. Samoocena ma szczególne znaczenie w kontekście różnicy między deklarowaną a rzeczywistą wiedzą. Podobne zjawisko pojawiało się również w opisywanych przez nas badaniach dotyczących tego, jak Polacy chronią swoje dane osobowe.
Samoocena nie jest tym samym co faktyczna wiedza
.Skalę sprawdzono na danych z badania dotyczącego wprowadzenia w Niemczech elektronicznej dokumentacji pacjenta ePA, w którym uczestniczyło 1666 osób. Raport BfDI podaje dobrą spójność wewnętrzną skali – współczynnik Cronbacha wyniósł 0,80.
Wyższy wynik PLS był również związany z większą faktyczną wiedzą o kwestiach ochrony danych dotyczących ePA. Korelacja była jednak niewielka – r = 0,16. To ważne ograniczenie. Czterech pozycji nie należy traktować jako zamiennika rozbudowanego testu rzeczywistej wiedzy.
Analiza wykazała ponadto, że osoby z wyższym wykształceniem osiągały wyższe wyniki, a osoby w wieku co najmniej 60 lat – niższe niż grupy 18–39 i 40–59 lat. Samo badanie nie dowodzi jednak, że wiek lub wykształcenie są przyczyną tych różnic. Problem faktycznej znajomości zagrożeń dobrze pokazują również wyniki Międzynarodowego Testu Prywatności oraz badania dotyczące tego, jak młodzi ludzie rozumieją gromadzenie ich danych przez media społecznościowe.
Narzędzie przede wszystkim do badań
.Zaletą PLS jest jej niewielka długość. Cztery pozycje można dołączyć do dużych badań społecznych bez konieczności stosowania rozbudowanego kwestionariusza.
BfDI chce wykorzystywać takie dane do lepszego dopasowywania działań edukacyjnych i projektowania usług z ustawieniami bardziej przyjaznymi prywatności. Znaczenie takich rozwiązań rośnie wraz z rozwojem systemów gromadzących dane, których konsekwencje dla ochrony prywatności analizuje również polski UODO.
Szymon Ślubowski
