Czym jest UdenUSA?
Agencja Bloomberg poinformowała 25 stycznia 2026 r., że w ostatnim czasie w Danii szybko zaczęło przybywać osób, które bojkotują produkty z USA. Ułatwiają to specjalne aplikacje, które służą do identyfikacji krajów pochodzenia towarów; prym wiedzie wśród nich UdenUSA, co po duńsku znaczy „bez USA”.
Czym jest UdenUSA?
.Bloomberg napisał, że jednym z twórców narzędzia jest 21-letni Jonas Pipper, który nazwał aplikację „bronią w wojnie handlowej o konsumentów”. Agencja podkreśliła, że choć powierzchnia Danii odpowiada 1/16 terytorium Teksasu, a jej ludność i potencjał gospodarczy są zbliżone do populacji i gospodarki stanu Maryland, to jednak duńskie społeczeństwo „nie zamierza znacząco wpływać na eksport USA”.
Według Bloomberga zarówno UdenUSA, zwana też NonUSA, jak i podobne narzędzie o nazwie Made O Meter, są popularne zarówno wśród sympatyków socjalistycznego rządu Danii, jak i w szeregach zwolenników radykalnej prawicowej Duńskiej Partii Ludowej. Agencja przypomniała, że w przeszłości ugrupowanie to dążyło do zacieśnienia więzi z prezydentem USA Donaldem Trumpem.
Bloomberg przywołał też decyzję duńskiego funduszu emerytalnego AkademikerPension, który we wtorek poinformował o wycofaniu się z całości posiadanych obligacji rządowych USA. Agencja przyznała, że łączna sprzedaż aktywów opiewała na stosunkowo niewielką kwotę 100 mln dolarów, ale – jak podkreśliła – wymowa tej decyzji i jej symbolika zwróciły uwagę całego świata. Według agencji świadczy o tym wzrost rentowności amerykańskich papierów dłużnych. Decyzja duńskiego funduszu wywołała też reakcję prezydenta USA, który zagroził „poważnym odwetem” każdemu, kto pozbywa się amerykańskich aktywów w odpowiedzi na politykę Waszyngtonu.
Eskalacja napięć pomiędzy USA i Danią
.Podczas Światowego Forum Ekonomicznego, które w mijającym tygodniu odbyło się w Davos w Szwajcarii, minister finansów USA Scott Bessent odrzucił sugestie, by Europa mogła zbiorowo przyjąć strategię UdenUSA na rynkach finansowych. Odnosząc się do decyzji AkademikerPension powiedział, że „inwestycje Danii w obligacje skarbowe USA, podobnie jak sama Dania, są nieistotne”.
Napięcie na linii Waszyngton – Kopenhaga znacząco wzrosło w związku z ponawianymi przez Donalda Trumpa deklaracjami o potrzebie przejęcia przez USA Grenlandii, która ma status duńskiego terytorium autonomicznego. Kilka państw Europy zapowiedziało, że wyśle na wyspę niewielkie oddziały swoich wojsk, co z kolei spotkało się z groźbą nałożenia przez USA dodatkowych ceł na import z tych krajów.
Podczas forum w Davos Donald Trump zapewnił, że Waszyngton nie będzie się starał siłowo przejąć Grenlandii i odwołał nałożenie dodatkowych taryf. Władze Danii, a także kierownictwo UE zapowiedziały wzrost inwestycji na Grenlandii oraz działania na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa wyspy.
Kto rządzi Grenlandią?
.Grenlandia, będąca największą wyspą świata, stanowi część Królestwa Danii. Ma ona status autonomicznego terytorium zamorskiego wchodzącego w skład tego królestwa. Chociaż Grenlandia jest zależna od Kopenhagi, to duży stopień niezależności oraz autonomiczności, jakimi cieszy się ten region powoduje, iż relacje między metropolią i tym terytorium zależnym przypominają bardziej relacje jak pomiędzy dwoma odrębnymi państwami. Kto rządzi Grenlandią? – to pytanie coraz częściej wraca w analizach.
Odpowiedź na pytanie dotyczące tego, kto rządzi na Grenlandii, a dokładniej, kto sprawuję władzę na Grenlandii, w świetle powyższych faktów nie jest wcale łatwa. Problematyka tego zagadnienia ma związek właśnie przede wszystkim z dużego stopnia autonomią tej wielkiej, arktycznej wyspy, której początek przypadł na 1979 r., a znaczące rozszerzenie nastąpiło w 2009 r. Pomimo tego, że Grenlandia – największa wyspa globu – cieszy się dużego stopnia niezależnością i samorządnością, to ma ona jednak nadal podległy stosunek wobec Kopenhagi i uzależniona jest od Królestwa Danii.
Głową państwa pozostaje tym samym duński monarcha, którym obecnie, od 14 stycznia 2024 r., jest król Danii Fryderyk X. Jednak analogicznie jak w najbardziej znanej monarchii współczesnego zachodniego świata, którą jest Wielka Brytania, rola monarchy tak samo i w Królestwie Danii ogranicza się w zasadzie wyłącznie do funkcji reprezentacyjnych i ceremonialnych. W realiach monarchii konstytucyjnej jaką jest Dania w kontekście sprawowania realnej władzy wykonawczej zdecydowanie bardziej liczy się premier i tak samo jest w kontekście Grenlandii. Obecnie premierem Danii jest Mette Frederiksen. Dania odpowiada za politykę zagraniczną oraz obronę wyspy.
.Realna władza w większości obszarów należy jednak do premiera Grenlandii, który jest wyłaniany po wyborach przez większość parlamentarną w grenlandzkim parlamencie, który nosi nazwę Inatsisartut – liczy on 31 miejsc oraz ma jednoizbowy charakter. Premierem Grenlandii zostaje tym samym lider zwycięskiej partii w wyborach do Inatsisartutu, czyli takiego ugrupowania, które uzyska największą liczbę głosów w wyborach, lub przywódca partii, któremu uda utworzyć się koalicję rządową. Obecnie premierem Grenlandii jest Jens-Frederik Nielsen.
PAP/MJ
