Dlaczego wybuchła Wojna o Wiadro?

Eksperci, którym przyszło badać dawne dzieje, często muszą oddzielać prawdę od legend. Im więcej czasu minęło od danych wydarzeń, tym trudniej bywa określić, co jest prawdą, a co nie. Niektóre postacie, bitwy czy artefakty nigdy nie były niczym więcej niż plotką, opowiadaną tyle razy, że później uważano ją za prawdę. Słynna, włoska wojna o wiadro, toczona w XIV wieku między Modeną a Bolonią, może być właśnie takim fenomenem. 

Znacznie mniejsza armia modeńska starła się z bolończykami pod Zappolino

.Jak głosi legenda, po wielu latach społecznych i politycznych napięć grupa Modeńczyków wkroczyła do Bolonii i ukradła wiadro z miejskiej studni, wywołując tym samym furie mieszkańców miasta. Bolończycy zażądali jego zwrotu, ale władca Modeny odmówił, co doprowadziło do wojny, której zakończyła się zwycięstwem Modeńczyków w bitwie pod Zappolino w 1325 roku.

To popularna (i wciągająca) historia, ale czy jest ona prawdziwa?

Historycy wskazują, że ​​włoskie miasta znajdowały się już od wielu lat po przeciwnych stronach ideologicznego podziału, który charakteryzował państwa północnowłoskie od początku XII wieku, a u podstaw konfliktu leżało nie wiadro, a walka o władzę i autorytet w Europie, która doprowadziła do konfliktu między Świętym Cesarstwem Rzymskim a papiestwem.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie w V wieku, Włochy stały się mozaiką małych państw, które próbowały bronić swojego terytorium, jednocześnie dążąc do ekspansji kosztem sąsiadów. Władcy miast-państw szukali sojuszy z potęgami, które mogłyby bronić i legitymizować ich rządy. Kto jednak miał władzę, by przyznać prawo do rządzenia w tych często niestabilnych i burzliwych czasach?

Jednym z tych pretendentów i gwarantów bezpieczeństwa był cesarz rzymski, który rościł sobie prawo do władzy nad starożytnym Cesarstwem Rzymskim po koronacji Karola Wielkiego w Bazylice Świętego Piotra w 800 roku n.e.

Drugim był papież, który rościł sobie prawo do powszechnego panowania nad chrześcijaństwem jako spadkobierca św. Piotra, namiestnika Chrystusa na Ziemi i prawowity beneficjent rzymskiej władzy cesarskiej.

Włochy wkrótce pogrążyły się w wojnie domowej, w której zwolennicy obydwu stron ścierali się ze sobą, często kierując się pragmatyzmem i chęcią zdobycia przewagi nad lokalnymi rywalami, a nie szczerą wiarą w prawa któregoś z pretendentów. To właśnie ten konflikt był prawdziwym punktem zapalnym, przez który wybuchła Wojna o Wiadro.

Bolonia była wiodącym stronnikiem papieża, później częścią Państwa Kościelnego i strzegła przełęczy w Apeninach we Włoszech. Modena była państwem zależnym od wsparcia cesarzy rzymskich, którzy wkroczyli do Włoch i przyznali władzę swoim zwolennikom. Starcie między tymi dwoma miastami było prawdopodobnie nieuniknione, co mogło doprowadzić do historii o skradzionym wiadrze. Rzeczywistość była jednak inna.

O wiele bardziej prawdopodobną przyczyną wojny nie była kradzież wiadra, ale zdobycie bolońskiej twierdzy Monteveglio przez Modenę we wrześniu 1325 roku, co stanowiło poważne zagrożenie dla bolońskiej obrony. Po latach najazdów granicznych, zdobycie Monteveglio przelało czarę goryczy. Dwa miasta i ich rywalizujące światopoglądy były w konflikcie, więc każde małe zwycięstwo było świętowane.

W listopadzie 1325 roku znacznie mniejsza armia modeńska starła się z bolończykami pod Zappolino. Papież ekskomunikował przywódcę modeńskiego, ogłaszając go buntownikiem przeciwko Bogu.

Średniowieczny fake news. Wojna o Wiadro wyglądała nieco inaczej

.Bolończycy mieli wprawdzie przewagę liczebną, ale byli w większości niewyszkoleni, podczas gdy modeńscy mieli zawodowych żołnierzy niemieckich wysłanych przez cesarza. Rezultatem było zdecydowane zwycięstwo modeńskie, przynoszące wielu Bolończykom straty.

Tak walne, duże zwycięstwa często rodzą popularne mity, a historia z wiadrem była jedną z nich. Znacznie bardziej prawdopodobne jest, że wiadro zostało zdobyte po bitwie, a nie przed nią, a jego symbolika została skodyfikowana w XVII wieku wraz z powstaniem parodii poematu epickiego autorstwa Alessandro Tassoniego, La Secchia rapita.

Przez następne wieki Wojna o Wiadro była jednak coraz częściej powtarzana jako fakt, a w mieście zwycięzców do dzisiaj znajduje się oryginał wiadra, które rzekomo miało doprowadzić do konfliktu…

Maciej Bzura