Dojrzewanie w epoce chaosu. Wystawa, która oddaje głos pokoleniu bez pewnej przyszłości

Wystawa „Dojrzewanie” w Zachęcie stawia jedno z najtrudniejszych pytań współczesności: czy sztuka jest w stanie realnie wesprzeć osoby nastoletnie w świecie naznaczonym wojną, kryzysem klimatycznym i presją cyfrową?

Sztuka wobec kryzysu dorastania

.Prezentowane prace nie oferują prostych odpowiedzi, budują natomiast spójną, wielowymiarową opowieść o kruchości, wstydzie i poszukiwaniu sensu, doświadczeniach wspólnych zarówno dla młodych, jak i dorosłych.

Wystawa koncentruje się na doświadczeniu dojrzewania w realiach współczesnego świata, w którym poczucie braku stabilnej przyszłości nie jest abstrakcją, lecz codziennością. Wojna tocząca się w bliskim sąsiedztwie oraz katastrofa klimatyczna wzmacniają w osobach nastoletnich przekonanie o niepewności jutra. Równolegle obecna jest przemoc rówieśnicza i systemowa, wskazywana jako jedna z głównych przyczyn kryzysu zdrowia psychicznego tej grupy.

Na ten obraz nakłada się chaos informacyjny: natłok obrazów, fake newsy oraz nieustająca presja mediów społecznościowych. W efekcie dojrzewanie przestaje być linearnym przejściem między etapami życia, a staje się stanem permanentnego napięcia.

Granice dzieciństwa i dorosłości

.Zaproszeni artyści i artystki badają moment przejścia, niejednoznaczny i pełen sprzeczności. Laserowa opera „Age of Coming” Matta Copsona koncentruje się na egzystencjalnych niepokojach wpisanych w proces dorastania. Inne realizacje podejmują temat cielesności, wstydu oraz poszukiwania tożsamości seksualnej w kontekście lęku przed oceną i odrzuceniem.

Powracającym motywem pozostają samotność i wycofanie, zestawione z silną potrzebą przynależności. To napięcie buduje oś całej ekspozycji, między izolacją a pragnieniem wspólnoty.

Przemoc i system

.Prace Gisèle Vienne i Mohameda Bourouissy wskazują na mechanizmy systemowej przemocy obecne w strukturach rodzinnych i społecznych. Ich analiza nie zatrzymuje się jednak na diagnozie, lecz podkreśla również polityczny potencjał osób nastoletnich jako grupy marginalizowanej, której głos jest konsekwentnie ograniczany.

Z kolei Anhar Salem podejmuje temat cyberprzemocy, a Magda Szpecht oraz kolektyw fantastic little splash kierują uwagę na manipulację polityczną w mediach społecznościowych, wskazując jednocześnie możliwość świadomego i twórczego wykorzystania narzędzi cyfrowych.

Punktem wyjścia dla wystawy jest pytanie o rolę instytucji kultury w sytuacji niewydolności systemu opieki psychiatrycznej i psychologicznej oraz kryzysu edukacji. Ekspozycja próbuje stworzyć przestrzeń, w której głosy osób nastoletnich mogą wybrzmieć autonomicznie.

Szczególne miejsce zajmują realizacje kolektywne, powstałe we współpracy młodych osób z artystkami, Martą Romankiv, Weroniką Zalewską i Anią Nowak. Istotnym elementem jest także instalacja zaprojektowana przez Dashę Chechushkovą, prezentująca prace kilkunastu młodych osób z ukraińskiego kolektywu fra fra fra.

Adolescencja jako doświadczenie uniwersalne

.Wystawa „Dojrzewanie” traktuje adolescencję nie tylko jako kategorię biologiczną, lecz także jako stan umysłu. Dzięki temu opowieść o dojrzewaniu wykracza poza ramy wieku i staje się uniwersalnym doświadczeniem kruchości, wstydu oraz poszukiwania sensu.

Projektowana jako przestrzeń eksperymentów, ekspozycja zachęca do korzystania z narzędzi takich jak kamera filmowa, poezja, działania performatywne czy praktyki teatralne. Ich funkcja nie ogranicza się do ekspresji artystycznej, mają wspierać rozwój krytycznego myślenia, świadomości społecznej oraz pomagać w radzeniu sobie z kryzysami emocjonalnymi.

Laura Wieczorek