Dzień Powstania Wielkopolskiego w Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu [Program]

Na degustację potraw inspirowanych kuchnią z czasów powstania wielkopolskiego, pokazy laserowe oraz prezentacje odnowionych eksponatów zaprasza w dniu 27 grudnia, w rocznicę wybuchu powstania wielkopolskiego 1918–1919, Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu.

Dzień Powstania Wielkopolskiego

.Szczególnie ważnym eksponatem będzie 27 grudnia zrekonstruowany pociąg pancerny nr 11 „Poznańczyk”, który brał udział w powstaniu. Elementem prezentowanego na terenie muzeum składu jest m.in. oryginalny wagon szturmowy. Świętowanie Narodowego Dnia Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego w Muzeum Broni Pancernej odbywać się będzie pod hasłem „Co się jadło i piło podczas powstania?”. Właśnie dlatego organizatorzy spotkania radzą, by do muzeum przyjechać na lekkim głodzie.

Serwowane będą potrawy inspirowane kuchnią powstańczą, ale także daniami regionalnej kuchni wielkopolskiej. Do wyboru będą m.in. pyry z gzikiem, grochówka, chleb z dodatkami, regionalny eintopf oraz kiełbasa z ogniska. Do tego będzie kawa zbożowa, herbata zimowa i tradycyjny podpiwek.

Atrakcją spotkania ma być premierowy pokaz dwóch wyremontowanych pojazdów z kolekcji muzeum: czołgu T-34-85M2 oraz pojazdu BRDM-1. Po zachodzie słońca w muzeum rozpoczną się pokazy laserowe opowiadające o historii powstania wielkopolskiego. Swoje stoisko wystawi Agencja Mienia Wojskowego. Wolontariusze Polskiego Czerwonego Krzyża nauczą chętnych zasad udzielania pierwszej pomocy. Rekonstruktorzy zaprezentują umundurowanie i broń z okresu powstania wielkopolskiego.

Pociągi pancerne były ważniejsze niż czołgi w polskiej walce o niepodległość

.Eksponowany na terenie Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu zrekonstruowany pociąg pancerny nr 11 „Poznańczyk” został sformowany w grudniu 1918 r. w Warszawie. Składał się z osłoniętych betonem i workami z piaskiem wagonów towarowych uzbrojonych w karabiny maszynowe. W trakcie powstania wielkopolskiego brał udział m.in. w zdobyciu Ostrowa Wielkopolskiego i Krotoszyna; w 1920 r. był wykorzystywany podczas wojny polsko-bolszewickiej.

Pociąg jest złożony wyłącznie z elementów z epoki. W jego skład wchodzą: parowóz TP3-36 z tendrem z 1913 r., dwie platformy z 1913 r. oraz oryginalny wagon szturmowy z „Poznańczyka” z 1918 r. Szef muzeum ppłk Tomasz Ogrodniczuk powiedział, że pociągi pancerne odegrały większą rolę w odzyskaniu przez Polskę niepodległości niż czołgi, a tymczasem popadły w zapomnienie.

Powstanie wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu. Do połowy stycznia wyzwolono większą część Wielkopolski. Zdobycze powstańców potwierdził rozejm w Trewirze, podpisany przez Niemcy i państwa ententy 16 lutego 1919 r. W myśl jego ustaleń front wielkopolski został uznany za front walki państw sprzymierzonych. Ostateczne zwycięstwo przypieczętował podpisany 28 czerwca 1919 r. traktat wersalski. Na jego mocy do Polski powróciła prawie cała Wielkopolska.

Powstanie wielkopolskie 1918–1919

.W 2021 roku w historycznych wnętrzach poznańskiego Bazaru prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o ustanowieniu dnia 27 grudnia państwowym świętem – Narodowym Dniem Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Ten, nie tylko militarny, triumf – jeden z największych w historii polskiego państwa i narodu – jest jednak nadal stosunkowo mało znany i doceniany. A przecież zwycięstwo trwającego kilka tygodni, w dużej części spontanicznego zrywu Wielkopolan sprzed ponad stulecia zadecydowało o powrocie kolebki polskiego państwa w granice odrodzonej w 1918 roku Rzeczypospolitej.

Jednym z trudnych do przecenienia skutków powstania było także sformowanie kilkudziesięciotysięcznej Armii Wielkopolskiej, której żołnierze przyczynili się swoim bohaterstwem, świetnym wyszkoleniem i doświadczeniem bojowym do kolejnych wiktorii polskiego oręża. W następnych dwóch latach, już jako żołnierze Wojska Polskiego, walczyli także na wschodzie, południu i północy, przyczyniając się do wyznaczenia na kolejne prawie dwadzieścia lat kształtu polskich granic. Przy tym, nie tylko z racji swojego zwycięstwa, powstanie wielkopolskie 1918-1919 roku było wydarzeniem w naszych dziejach niepowtarzalnym, a z racji interesujących przyczyn i skutków – wieloaspektowym. 

Z tych powodów narodził się pomysł publikacji, będącej inicjatywą trzech instytucji: Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości w Poznaniu, Muzeum Historii Polski w Warszawie oraz Instytutu Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu. Należy dodać, że jest ona kontynuacją i znacząco zmienionym uzupełnieniem wcześniejszej publikacji Wielkopolanie ku Niepodległej – w stulecie zwycięskiego powstania 1918-1919 roku (wydanej w 2018 roku), która stanowiła katalog ogólnopolskiej objazdowej wystawy-instalacji o tym samym tytule, zorganizowanej przez ponad 20 wielkopolskich instytucji kultury i nauki. Niniejsze wydawnictwo, oprócz obszernego materiału ikonograficznego, zawiera 15 artykułów, w których swoje refleksje zawarło grono historyków różnych pokoleń: od stosunkowo młodych, dopiero rozpoczynających swoją naukową przygodę, do bardzo doświadczonych i mogących się poszczycić znaczącym dorobkiem i profesorskimi tytułami. Odstąpili oni od ściśle naukowego języka i aparatu, by prezentowane w naszej publikacji artykuły miały charakter naukowo-popularyzatorski, przeznaczony dla wszystkich, bez względu na wykształcenie czy wiek, Czytelników. Z myślą o najbardziej dociekliwych każdy z tekstów został uzupełniony o wykaz najważniejszych pozycji bibliograficznych, wykorzystanych przez autora. Precyzyjny dobór tematów oraz merytoryczną zawartość artykułów pozostawiono autorom, gdyż to oni – badacze często od wielu już lat zgłębiający w licznych aspektach nie tylko historię powstania, ale również dzieje Wielkopolski XIX i XX wieku – wiedzą najlepiej, co jest w tej problematyce najważniejsze, najciekawsze i warte przypomnienia. 

.Efektem przyjętego przez nas planu stał się zbiór tekstów, który na pierwszy rzut oka może sprawiać wrażenie nieco eklektycznego i niepozbawionego powtórzeń. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż zawarte w książce tematy zaprezentowane zostały w różnych kontekstach przez poszczególnych autorów. Publikacja ma ukazać powstanie wielkopolskie w jak najszerszej perspektywie, jego genezę lokując w wydarzeniach i procesach poprzedniego stulecia, a skutki w dziesięcioleciach po jego zwycięstwie. Nie przypadkiem zbiór ten otwiera artykuł Janusza Karwata, który wprowadza czytelników w istotę znaczenia powstania wielkopolskiego dla Polski i Wielkopolski, gdyż bez zapoznania się z tymi kwestiami – oczywistymi tylko na pozór – zrozumienie jego rangi w polskiej historii mogłoby być niepełne lub wręcz niemożliwe. Kolejne cztery teksty niniejszego zbioru przenoszą nas w obszary przyczyn powstania. Przemysław Matusik przybliża zagadnienia związane z życiem Polaków i Niemców w Wielkim Księstwie Poznańskim oraz meandry pruskiej wobec nich polityki, Witold Molik kilkudziesięcioletnie działania wielkopolskich organiczników, Olaf Bergmann podjęte w tym okresie zbrojne próby odzyskania niepodległości, natomiast Patrycja Kanafocka udział polskich kobiet w patriotycznych inicjatywach Wielkopolan doby zaborów. 

PAP/MJ