Gdzie kończy się żart, a zaczyna krzywda? O granicach droczenia się

Droczenie się jest częścią codziennych relacji, może budować więzi, ale też ranić. To, czy zostanie odebrane jako niewinny żart czy agresja, zależy od wielu czynników, m.in. relacji między osobami, treści żartu, kontekstu, ale i intencji. Badania pokazują, że granica między zabawą a krzywdą bywa cienka i często rozpoznawalna dopiero z perspektywy osoby, której dotyczy.

Czy droczenie się może wpłynąć negatywnie na psychikę drugiej osoby?

.Droczenie się to powszechne zachowanie społeczne, które nie ma jednoznacznego znaczenia. Może służyć zacieśnianiu relacji i sygnalizowaniu bliskości, ale bywa też źródłem przykrości i wykluczenia. Kluczowe znaczenie ma to, kto żartuje, z jakiego powodu oraz w jakiej sytuacji.

Badania oparte na wywiadach z młodymi dorosłymi przedstawione na łamach „The Conversation” pokazują, że doświadczenia z okresu dorastania często ujawniają złożoność takich interakcji. Uczestnicy opisywali zarówno sytuacje odbierane jako przyjazne i wspierające, jak i takie, które przekraczały granice komfortu. Na tej podstawie powstał model pokazujący, jak różne czynniki, relacje między stronami, treść żartu czy kontekst wpływają na odbiór droczenia się. Szkodliwe droczenie się często dotyka tematów wrażliwych dla danej osoby. Może być związane z różnicami w pozycji społecznej, płci, seksualności, pochodzeniu kulturowym czy popularności. Takie treści mają większy potencjał ranienia, zwłaszcza gdy wykorzystują czyjąś podatność. Z kolei żartobliwe droczenie się zwykle pojawia się w bliskich relacjach i wynika z pozytywnych intencji, choć nawet wtedy granice mogą zostać przekroczone.

Znaczenie mają także sygnały niewerbalne, ton głosu czy mimika pomagają odczytać intencję. Młodzi ludzie zwracają uwagę na to, czy żart pozostaje wzajemny i czy osoba, której dotyczy, czuje się komfortowo. Nawet dobrze odebrany żart może jednak z czasem stać się źródłem dyskomfortu, zwłaszcza gdy jest powtarzany. Ważnym elementem jest rozwój społeczny i emocjonalny. Młodsze dzieci częściej interpretują droczenie się jako coś negatywnego. Dopiero w okresie dorastania pojawia się większa zdolność do rozróżniania niuansów, rozumienia, że żart może mieć różne znaczenia w zależności od kontekstu.

Granice żartobliwego droczenia się wyznaczają przede wszystkim relacje i wrażliwość na reakcję drugiej osoby. Bliskość sprzyja lepszemu rozumieniu tematów, których należy unikać. Istotne jest także, by osoba będąca celem żartu mogła swobodnie poprosić o jego zakończenie i by ta prośba została natychmiast uszanowana. Szczególną ostrożność warto zachować w obecności publiczności, ponieważ może ona wzmocnić negatywne skutki.

Droczenie się może więc pełnić funkcję społeczną, ale wymaga uważności. Nawet przy dobrych intencjach żart może zranić, dlatego gotowość do naprawy relacji pozostaje kluczowym elementem odpowiedzialnej komunikacji.

„Wszystko zawdzięczamy, ale też wszystkiemu winni są nasi rodzice”

.Wakacje to dla wielu dobry czas do refleksji. Kiedy obserwuję szalejące w moim ogrodzie dzieci moich dzieci, zastanawiam się nad tym, w jaki sposób rodzice wpływają na los swojego potomstwa.

Nasz sposób dogadywania się z innymi, podobnie jak to, jak postrzegamy i oceniamy świat, a nawet to, jak się zachowujemy w sytuacji zagrożenia, w znacznym stopniu stanowi naturalną konsekwencję tego, jak porozumiewali się ze sobą oraz z nami nasi rodzice. W jaki sposób rozmawiano w środowisku, w którym powoli wkraczaliśmy w dorosłość.

O tym, że to właśnie od naszych rodziców przejmujemy pewne powtarzane klisze językowe świadczy choćby sytuacja, kiedy w dorosłych związkach słyszymy niekiedy:  „Mówisz jak twoja matka” albo „Zachowujesz się dokładnie jak twój ojciec”. Co więcej, sami niekiedy się łapiemy na tym, że wypowiadane przez nas słowa oraz kryjące się za nimi poglądu już gdzieś słyszeliśmy. I właśnie wtedy przypominamy sobie, że to były słowa naszych rodziców.  Co gorsza, słowa, które swego czasu bardzo nas irytowały…

Wspomniane kalki językowe bardzo często przekładają się na nasze postawy czy reprezentowany przez nas system wartości. W jakim przekonaniu żyje dziewczyna, w której głowie zasiano pogląd, że „Faceci potrafią tylko krzywdzić kobiety”, a w jakim chłopak, któremu zakodowano pogląd, że „One zrobią wszystko, żeby cię wykorzystać”? Jak się układają związki tych osób z przedstawicielami płci przeciwnej? I jak muszą się czuć ich partnerzy osądzani od czasu do czasu poprzez pryzmat tych właśnie poglądów?

Stereotypy myślowe i powtarzające się w naszych wypowiedziach kalki to efekt powszechnie używanych form komunikowania się bezrefleksyjnie wykorzystywanych niemal przez wszystkich. Jednym z tego typu mechanizmów jest używanie słów „nigdy” bądź „zawsze”. Słownikowe znaczenie obu pojęć wskazuje na swoistą ciągłość określanych nimi zdarzeń. Natomiast w zdaniach typu: „Ty nigdy nie potrafisz tego zrobić tak jak należy” albo „Zawsze zachowujesz się tak samo” mówią nie tyle o zauważonej ciągłości, ale o poziomie emocji reprezentowanych przez osoby, które je wypowiadają. I nigdy nie są do końca prawdziwe.

Podobne zadanie pełni szereg innych schematów wypowiadania się. Choćby para-pytanie, które w gruncie rzeczy stanowi najczęściej ocenę: „Czy na ciebie można kiedykolwiek liczyć?” albo jeszcze gorzej: „Czy musisz postępować tak nierozważnie?”. W podobny sposób używamy też zdań typu: „A więc uważasz, że nie mam racji” czy „No oczywiście, zaraz znowu się okaże, że ja jestem wszystkiemu winny”.

Wszystko zawdzięczamy, ale też wszystkiemu winni są nasi rodzice. Dorothy Law Nolte, amerykańska pedagog rodzinny, opublikowała na łamach l„Torrance Herald” skierowany do rodziców wiersz mający im uzmysłowić zakres wpływu na postawy oraz zachowania swojego potomstwa. Zawarła w nim szereg tez typu:

• Dzieci wciąż krytykowane uczą się potępiać
• Dzieci, którym nie szczędzi się pochwał uczą się uznawać wartości
• Dzieci wychowywane w atmosferze wrogości uczą się walczyć
• Dzieci w pełni aprobowane uczą się lubić samych siebie
• Dzieci wzrastające w strachu uczą się bać
• Dzieci akceptowane uczą się odnajdywać w świecie miłości
• Dzieci, które spotykają się wciąż z politowaniem uczą się użalać nad sobą
• Dzieci wzrastające w atmosferze wspólnoty, uczą się hojności
• Dzieci ciągle ośmieszane uczą się nieśmiałości
• Dzieci otaczane atmosferą uczciwości uczą się czym jest prawda i sprawiedliwość
• Dzieci wzrastające wśród zazdrości uczą się czym jest zawiść
• Dzieci otoczone łagodnością uczą się spokoju ducha
• Dzieci bezustannie zawstydzane uczą się poczucia winy
• Dzieci żyjące w klimacie przyjaźni uczą się jak wspaniale jest żyć
• Dzieci otoczone tolerancją uczą się cierpliwości
• Dzieci wychowane w poczuciu bezpieczeństwa, uczą się ufać sobie i innym
• Dzieci otrzymujące dość zachęty uczą się śmiałości

Bardzo szybko zbiór tych tez stał się jedną z bardziej popularnych ilustracji spotkań, konferencji i szkoleń dla rodziców.

Nasze dzieci są takie, jakimi my jesteśmy dla naszych dzieci. Jeśli chcemy, żeby nasze dzieci szanowały innych, umiały z nimi współpracować, potrafiły się komunikować i kochały bez cienia zaborczości – to my dorośli powinniśmy przede wszystkim polubić siebie i poprzez naszą samoakceptację budować naszą dobrą miłość dla naszych dzieci. Nasze dobre z nimi relacje. Naszą zgodę na to, że są inne od nas i przez to inaczej niż my mogą (a nawet powinny) widzieć i oceniać otaczający je świat.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/jaroslaw-kordzinski-odpowiedzialnosc-rodzicow/

Laura Wieczorek