Gotyckie freski rusko-bizantyjskie w Wiślicy

W bazylice w Wiślicy (Świętokrzyskie) rozpoczęła się renowacja gotyckich fresków rusko-bizantyjskich z przełomu XIV i XV wieku. Prace obejmują część prezbiterium oraz zabytkowe elementy wyposażenia świątyni. Ich zakończenie zaplanowano na wrzesień, w 60. rocznicę koronacji Matki Bożej Łokietkowej.

Największym problemem konserwatorów pozostaje zasolenie ścian, które od lat wpływa na stan malowideł

.Gotycka kolegiata w Wiślicy została ufundowana w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego. Jej prezbiterium zdobią unikatowe polichromie rusko-bizantyjskie, wykonane na przełomie XIV i XV stulecia dzięki fundacji Władysława Jagiełły. Obecnie poddawane renowacji freski stanowią jeden z najcenniejszych zabytków malarstwa średniowiecznego w Polsce, będąc świadectwem przenikania się kultury Wschodu i Zachodu.

Proboszcz bazyliki ks. kan. Andrzej Waligórski powiedział, że obecny etap prac obejmuje połowę prezbiterium, w tym kamieniarkę sufitową oraz malowidła znajdujące się nad wejściem do zakrystii. Renowacji poddawane jest również zabytkowe sakramentarium, czyli dawne miejsce przechowywania olejów świętych.

– Jesteśmy już po montażu rusztowań i przygotowaniu miejsca do działań, które potrwają przez całe wakacje, aż do 8 września. Chcielibyśmy, aby 60. rocznica koronacji Matki Bożej Łokietkowej stała się nowym otwarciem dla odnowionego prezbiterium i malowideł ściennych – powiedział proboszcz.

Program ikonograficzny polichromii podzielony jest na trzy części. Najniższa przedstawia sceny ewangeliczne, środkowa poświęcona jest życiu Maryi – od zwiastowania do wniebowzięcia – a najwyższa ukazuje Ojców Kościoła. Jak podkreślił ks. Waligórski, szczególnie cenny jest w całości zachowany cykl maryjny.

Wśród odnawianych przedstawień znajduje się m.in. scena sądu nad Jezusem. – To rzadkie przedstawienie momentu, w którym Chrystus staje przed Piłatem i tłumem szydzącym z jego postaci – wyjaśnił proboszcz. Konserwacji poddawane jest również popiersie Piotra Waligórskiego herbu Odrowąż, dawnego prepozyta wiślickiego i opiekuna skarbca królewskiego.

Największym problemem konserwatorów pozostaje zasolenie ścian, które od lat wpływa na stan malowideł. Jak poinformował proboszcz, przyczyny zjawiska są nadal badane, jednak pierwszy etap prac pozwolił skutecznie zabezpieczyć freski i poprawić ich stan.

Nadzór nad renowacją sprawuje wojewódzki konserwator zabytków. Prace zostały dofinansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotą ponad 1,2 mln zł w ramach programu „Ochrona zabytków”. W kolejnych latach parafia chce odnowić także boczne ściany nad stallami, gdzie zachowało się jeszcze więcej malowideł niż w głównej części prezbiterium.

Freski rusko-bizantyjskie pochodzą z XIV wieku

.Wiślicka bazylika należy do najważniejszych zabytków średniowiecznej architektury sakralnej w Polsce. Obecna świątynia jest trzecią wzniesioną w tym miejscu. Gotycką kolegiatę ufundował w XIV wieku Kazimierz Wielki, a za panowania Władysława Jagiełły wnętrze prezbiterium ozdobiono freskami bizantyjsko-ruskimi. Obok polichromii do najcenniejszych zabytków świątyni należy m.in. romańska Płyta Orantów z XII wieku oraz kamienna figura Matki Bożej Łokietkowej.

Świątynia była wielokrotnie niszczona podczas działań wojennych i remontowana. Freski odkryto ponownie po zniszczeniach I wojny światowej, a szerzej zakrojone prace konserwatorskie prowadzono m.in. w latach 90. XX wieku.

Jak podkreślił ks. Waligórski, parafia liczy, że widoczne efekty obecnych prac pomogą pozyskać środki na dalszą renowację całego zespołu bazyliki, w tym zabytkowych organów. – Naszym celem jest nie tylko zabezpieczenie najcenniejszych zabytków, ale także przywrócenie świetności całej świątyni – zaznaczył.

PAP/MB