Dlaczego Polska spada w rankingu konkurencyjności podatkowej? [International Tax Competitiveness Index 2025]
Międzynarodowy ranking konkurencyjności podatkowej International Tax Competitiveness Index (ITCI) opracowywany jest corocznie przez amerykański think tank Tax Foundation. Indeks obejmuje 38 państw OECD i ocenia ich systemy podatkowe pod kątem dwóch kluczowych cech: konkurencyjności oraz neutralności. W ramach ITCI analizowanych jest ponad 40 zmiennych w pięciu obszarach: podatki dochodowe od osób fizycznych, podatki dochodowe od osób prawnych, podatki konsumpcyjne (przede wszystkim VAT), podatki majątkowe oraz zasady opodatkowania dochodów międzynarodowych.
Polski w rankingu International Tax Competitiveness Index
.W latach obejmujących dostępną serię danych (2014, 2020–2025) pozycja Polski w rankingu International Tax Competitiveness Index charakteryzuje się znaczną zmiennością. W 2014 r. Polska zajmowała 23. miejsce wśród państw OECD, natomiast w latach 2020–2021 spadła na 36. pozycję, co oznaczało przesunięcie się w dół drugiej części tabeli. Kolejne lata przyniosły częściową poprawę: 28. miejsce w 2022 r. oraz 33. miejsce w 2023 r. W 2024 r. Polska awansowała na 31. pozycję, by w 2025 r. ponownie spaść na 35. miejsce, co świadczy o utrzymującej się niestabilności konkurencyjności polskiego systemu podatkowego w porównaniu do innych krajów OECD.
Poniższy wykres przedstawia zmianę pozycji Polski w International Tax Competitiveness Index w analizowanym okresie:
Na wykresie wyraźnie widoczny jest głęboki spadek konkurencyjności pomiędzy 2014 r. a okresem 2020–2021, a następnie częściowe odrobienie strat w latach 2022–2024. Ostatni odczyt za 2025 r. ponownie przesuwa Polskę w stronę końca rankingu, co sugeruje, że pozytywne zmiany w konstrukcji systemu podatkowego nie zostały utrwalone lub zostały zneutralizowane przez inne reformy podnoszące złożoność i obciążenia podatkowe.
Strukturalne uwarunkowania pozycji Polski w International Tax Competitiveness Index
Indeks International Tax Competitiveness Index nie mierzy samych stawek podatkowych, lecz sposób ich konstrukcji oraz wpływ na decyzje inwestycyjne i aktywność gospodarczą. W przypadku Polski na wynik składają się zarówno obszary relatywnej siły, jak i słabości:
• stosunkowo konkurencyjny nominalny poziom podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), w tym preferencje dla mniejszych podmiotów,
• rosnące znaczenie ulg i preferencji (np. różne reżimy rozliczania dochodów, ulgi B+R, IP Box), które poprawiają ocenę wybranych elementów systemu,
• jednocześnie bardzo niska pozycja w komponencie podatków konsumpcyjnych – w szczególności w obszarze szerokości bazy VAT, liczby stawek i wyjątów,
• skomplikowane i rozproszone regulacje dotyczące składek i obciążeń pracy, które wpływają na komponent podatku dochodowego od osób fizycznych oraz klina podatkowo‑składkowego,
• relatywnie niekorzystne zasady amortyzacji i rozliczania strat podatkowych w części obszarów, co zmniejsza neutralność podatków względem inwestycji.
W latach 2022–2024 częściowe odbicie pozycji Polski było związane m.in. z uporządkowaniem niektórych rozwiązań wprowadzonych w ramach szerokich reform podatkowo‑składkowych (zmiany w klina podatkowym dla części podatników, dostosowanie progów i zasad rozliczeń). Jednocześnie równolegle wprowadzano kolejne wyjątki, ulgi i szczególne reżimy, co zwiększało złożoność systemu i oddalało go od ideału neutralności.
Porównanie pozycji Polski z wybranymi krajami OECD
W najnowszych edycjach International Tax Competitiveness Index (2024–2025) czołowe miejsca zajmują m.in. Estonia, Łotwa, Nowa Zelandia i Szwajcaria, które charakteryzują się relatywnie prostymi, przejrzystymi i neutralnymi systemami podatkowymi, z szeroką bazą podatkową i ograniczoną liczbą preferencji. Polska plasuje się natomiast w dolnej części tabeli, w sąsiedztwie państw takich jak Hiszpania, Francja, Włochy czy Portugalia – czyli krajów znanych z dużej złożoności i relatywnie wysokiego poziomu opodatkowania pracy i konsumpcji.
Na tym tle Polska wypada szczególnie słabo w obszarze podatków konsumpcyjnych (VAT i akcyzy), podczas gdy pozycja w komponencie podatków dochodowych od przedsiębiorstw jest względnie lepsza dzięki umiarkowanemu poziomowi stawek nominalnych oraz wybranym zachętom inwestycyjnym. Niska ogólna pozycja kraju wynika więc nie tyle z jednego „słabego” podatku, ile z kumulacji wielu czynników cząstkowych – złożoności struktury, licznych wyjątków, podwójnego i potrójnego obciążenia części strumieni dochodu oraz niepewności regulacyjnej.
Wnioski i rekomendacje kierunkowe
Zmiana pozycji Polski z 23. miejsca w 2014 r. na 35. miejsce w 2025 r. wskazuje na długofalowe osłabienie konkurencyjności systemu podatkowego w ujęciu porównawczym. Nawet okresowe awanse (np. 28. miejsce w 2022 r. i 31. miejsce w 2024 r.) nie odwracają ogólnego trendu przesuwania się w stronę końca rankingu.
* Duża dynamika pozycji Polski między kolejnymi latami sugeruje brak stabilnej, długotrwałej strategii reformy podatkowej. Częste, fragmentaryczne zmiany – często motywowane krótkoterminowymi celami fiskalnymi – zwiększają złożoność i pogarszają ocenę neutralności systemu.
* Potencjalnym kierunkiem poprawy konkurencyjności byłoby uproszczenie VAT (ograniczenie liczby stawek obniżonych, zawężenie wyjątków), poprawa przewidywalności otoczenia prawno‑podatkowego oraz stopniowe porządkowanie ulg i preferencji w stronę bardziej przejrzystych, horyzontalnych instrumentów wsparcia inwestycji.
* W debacie publicznej ranking ITCI może pełnić funkcję syntetycznego wskaźnika jakości konstrukcji systemu podatkowego – pokazując, jak Polska wypada na tle innych państw OECD pod względem przyjazności dla inwestycji, prostoty i przewidywalności reguł podatkowych.
.Podsumowując, analiza statystyczna pozycji Polski w rankingu Tax Foundation potwierdza, że mimo punktowych usprawnień system podatkowy wciąż pozostaje jednym z mniej konkurencyjnych w OECD. Poprawa wymagałaby spójnej, wieloletniej strategii reformy, w której priorytetem byłaby prostota, neutralność oraz stabilność przepisów, a nie wyłącznie krótkookresowe cele fiskalne.
AJ
