Jak nie dać się wypaleniu zawodowemu? [Prof. Bogdan ROŻNOWSKI]

Aby wypalenie zawodowe nas nie pokonało nie wystarczą sen i właściwa dieta – potrzebna jest także różnorodna aktywność angażująca mózg – radzi psycholog, prof. KUL Bogdan Rożnowski.

Wypalenie zawodowe dotyka głównie jesienią i zimą

.Jak się okazuje wypalenie zawodowe to rosnący problem wśród pracujących Polaków. Prof. Rożnowski przytacza dane, według których doświadcza go już ok 70 proc. pracujących w ogóle, a wśród samych młodych ludzi odsetek ten wynosi nieco ponad 40 proc. Szczególnie trudny bywa okres jesienno-zimowy, gdy zmniejsza się ilość światła, rośnie presja zawodowa i narasta zmęczenie związane z końcówką roku. 

„Jesteśmy wtedy już dość daleko od wakacji, ta ‘nazbierana’ w słoneczne dni energia już się w gruncie rzeczy zużyła. A jednym z głównych symptomów wypalenia zawodowego jest właśnie brak energii, brak sił do tego, żeby pracować” – zauważa Bogdan Rożnowski.

Specjalista wyjaśnia, że wypalenie zawodowe wynika przede wszystkim z przewlekłego stresu. „Stres wymaga od nas zużywania dodatkowej energii, a zasoby, które mamy, są ograniczone. Jeżeli mamy dużo stresu, to zużywamy dużo energii. A jeśli się nie regenerujemy, to w końcu, jak w samochodzie, gdy wyczerpuje się paliwo, zapala się ta czerwona lampka” – tłumaczy profesor.

Objawy wypalenia zawodowego

.Najczęstsze objawy to obniżony nastrój, zmęczenie, spadek samooceny i poczucie bezsensu pracy. Inni dodają tu jeszcze objawy somatycze takie jak bóle głowy i mięśni, problemy ze snem czy ogólne osłabienie organizmu. Do tego dochodzą trudności poznawcze i behawioralne: kłopoty z koncentracją, poczucie bezradności lub utknięcia w sytuacji bez wyjścia, drażliwość oraz wycofywanie się z kontaktów społecznych.

 „Nie widzimy pozytywnych skutków naszej pracy. W zawodach opartych na relacjach z ludźmi symptom ten może prowadzić do cynizmu: Człowiek traktowany jest wtedy jako kolejny numer w sprawozdawczości, kolejny przypadek, a nie jak człowiek – mówi profesor.

Odczytywanie i przeżywanie stresu jest silnie subiektywne i zależy od samooceny. „Jeżeli myślę o sobie, że sobie nie poradzę, że to jest za trudne, sytuacja będzie wywoływała stres. Jeśli myślę, że jest trudna, ale w moim zasięgu, że mogę poprosić kogoś o wsparcie, wtedy stres będzie dużo mniejszy” – tłumaczy. Znaczenie ma też kondycja fizyczna: „Człowiek wyspany, najedzony, zdrowy, będzie w stanie dłużej znosić stres”.

Psycholog podkreśla również, że nie da się oddzielić stresu zawodowego od tego, co dzieje się poza pracą. „Relacje praca–dom, praca–życie przenoszą z jednej sfery na drugą i emocje, i stresy, ale też radości i kompetencje”.

By przeciwdziałać wypaleniu, warto zadbać o warunki i narzędzia pracy oraz o relacje w zespole. „To także zadbanie o dobrą atmosferę, żeby móc kogoś poprosić o pomoc, skorzystać z czyjegoś wsparcia” – mówi. Odpoczynek jest konieczny, ale regeneracja nie polega wyłącznie na „poleżeniu”. „Zrób coś, co jest odmienne. Jak pracujesz fizycznie – przeczytaj książkę. Jak siedzisz przed komputerem – pójdź do muzeum, zachwyć się czymś pięknym” – zachęca.

Zwraca uwagę, że monotonia sama w sobie jest czynnikiem stresującym. „Mózg potrzebuje różnorodności. Brak różnorodności to też źródło stresu. Potrzebujemy bogactwa wykorzystywania różnych możliwości, realizowania siebie na różnych płaszczyznach” – podkreśla.

Co jeszcze możemy zrobić gdy zauważymy u siebie objawy wypalenia zawodowego?

Ustalajmy granice – jasno oddzielajmy czas pracy od życia prywatnego, np. nie sprawdzajmy maila po godzinach.
Dbajmy o siebie – troszczmy się o zdrowie fizyczne i psychiczne poprzez ruch, zbilansowaną dietę i odpowiednią ilość snu.
Róbmy przerwy – planuj regularne pauzy w ciągu dnia i traktujmy je priorytetowo.
Ustalajmy priorytety i działaj w swoim tempie – zaczynajmy od najważniejszych zadań i nie bójmy się odmawiać kolejnych obowiązków, gdy mamy przeciążenie.
Rozmawiajmy – szukaj wsparcia u lekarza, specjalisty zdrowia psychicznego lub zaufanej osoby.
Skupmy się na tym, na co mamy wpływ – rozpoznajmy źródła stresu w pracy i postarajmy się zmienić te elementy, które są w naszej mocy.

Od 2022 roku Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje wypalenie zawodowe jako syndrom wynikający z przewlekłego stresu w pracy, który może wpływać na zdrowie. Nie jest to jednak osobna jednostka chorobowa, co oznacza, że samo wypalenie nie daje podstawy do zwolnienia lekarskiego – choć problemy zdrowotne będące jego konsekwencją już tak.

Gdy jesteśmy zmęczeni, nic nie pójdzie w dobrą stronę

.Byśmy mogli pomyśleć, w którą stronę zmierzamy, odpoczynek musi stać się elementem niezbędnym, nie przywilejem – przekonuje na łamach „Wszystko co Najważniejsze” Michał KŁOSOWSKI. Przypomina, że kiedyś, nie tak dawno, bo w zasadzie jeszcze do lat 80., „w wielu społeczeństwach zachodnich tradycja szabatowa, będąca rytuałem odpoczynku w ciągu tygodnia, stanowiła ważny element życia religijnego i społecznego”. „Przeznaczenie jednego dnia na odpoczynek, spędzany z rodziną, w ciszy i refleksji, miało na celu nie tylko odnowienie duchowe, zebranie energii, ale także zachowanie balansu pomiędzy pracą a odpoczynkiem. Współczesne społeczeństwa zachodnie coraz częściej rezygnują z tej tradycji. W dobie pracy zdalnej, elastycznych godzin pracy oraz globalnej gospodarki, gdzie czas staje się towarem, przestało istnieć poczucie rytmu, który pozwalał na systematyczny odpoczynek. I kiedy mówimy o zmianach w globalnej kulturze, nie możemy o tym zapominać.

Zmiana ta może być bowiem postrzegana jako element szerszego procesu społecznego, w którym technologia i kultura, dwie wielkie przestrzenie człowieka ostatnich dekad, prowadzą do rezygnacji z dawnych tradycji, takich jak szabat. Warto zauważyć, że nie tylko zmiana technologiczna wpływa na tę rezygnację, ale również zmiana podejścia do czasu i pracy. Współczesne społeczeństwo jest coraz bardziej zorientowane na produkcję i konsumpcję, a odpoczynek stał się luksusem, który nie jest dostępny każdemu. Duet chciwości i zmęczenia dyktuje warunki współczesnemu światu” – zauważa Michał KŁosowski.

Więcej: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/michal-klosowski-odpoczynek-zmeczenie/

PAP, AD