Jak walczyć z otyłością?

Otyłość często nie zaczyna się w lodówce ani na kanapie. Zaczyna się w naszej głowie, w strukturze, która przez tysiące lat uczyła się chronić nas przed głodem, a dziś nie radzi sobie z nadmiarem jedzenia. Nowe badania pokazują, że kobiety i mężczyźni reagują inaczej, a przyszłość leczenia otyłości może zależeć od terapii celowanych bezpośrednio w mózg.

Mózg z epoki niedoboru w świecie nadmiaru

.Przez lata otyłość sprowadzano do nadmiaru kalorii i braku ruchu. Tymczasem coraz wyraźniej widać, że to uproszczenie, które więcej szkodzi niż pomaga. Otyłość to choroba mózgu a dokładniej: układu nerwowego, który wciąż działa według zasad sprzed tysięcy lat, choć nasze otoczenie zmieniło się radykalnie. Przez 95 procent historii ludzkości jedzenie było rzadkie, wysiłek fizyczny niezbędny, a zapasy tłuszczu decydowały o przeżyciu. Mózg a szczególnie hipotalamus, pełniący rolę energetycznego „termostatu” wykształcił więc bardzo skuteczne mechanizmy obrony masy ciała. Utrata tłuszczu była zagrożeniem, więc organizm uczył się ją blokować.

Dziś żyjemy w rzeczywistości odwrotnej, wysokokaloryczna żywność dostępna jest bez przerwy, dominuje siedzący tryb życia, towarzyszy nam przewlekły stres, zaburzenia snu i dieta oparta na produktach ultraprzetworzonych. Mózg, który miał nas chronić przed głodem, w tym środowisku zaczyna działać przeciwko nam, zwłaszcza u osób z genetyczną podatnością.

Hipotalamus integruje sygnały hormonalne, metaboliczne i nerwowe, decydując o tym, ile jemy i ile energii zużywamy. Gdy tracimy na wadze, mózg interpretuje to jak stan zagrożenia: nasila apetyt, obniża wydatek energetyczny i uruchamia coś w rodzaju „pamięci metabolicznej”, która sprzyja odzyskaniu wcześniejszej masy ciała.

Jak opisano na łamach „The Conversation” to właśnie dlatego u wielu osób sama dieta i aktywność fizyczna, choć absolutnie podstawowe dla zdrowia nie wystarczają, gdy obwody mózgowe regulujące wagę zostały już zaburzone. To nie unieważnia znaczenia stylu życia, ale pokazuje jego biologiczne ograniczenia. W pewnym momencie to mózg potrzebuje wsparcia, by przerwać błędne koło.

Stan zapalny w mózgu i indywidualne różnice

.Stres, brak snu, diety bogate w kalorie czy zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do stanu zapalnego hipotalamusu. Wtedy neurony odpowiedzialne za głód i sytość zaczynają działać nieprawidłowo. Jedni po okresie przejadania się wracają spontanicznie do wcześniejszej wagi, inni nie. Różnica nie leży w charakterze, lecz w skuteczności „hamulca” w mózgu.

Coraz więcej danych wskazuje, że te zmiany pojawiają się bardzo wcześnie, zanim dojdzie do wyraźnych zaburzeń w tkankach obwodowych. To kolejny argument za tym, że otyłość ma swój zapalnik w ośrodkowym układzie nerwowym. Badania pokazują, że system regulujący masę ciała nie działa identycznie u obu płci. W hipotalamusie kluczową rolę odgrywają nie tylko neurony odpowiedzialne za głód i sytość, ale także mikroglej, komórki odpornościowe mózgu. Ich aktywacja przebiega etapami i różni się u kobiet i mężczyzn.

U samic w modelach zwierzęcych odpowiedź neuroimmunologiczna jest bardziej stabilna i ochronna, co może tłumaczyć, dlaczego otyłość rozwija się u nich później. Podobny wzorzec obserwuje się u kobiet przed menopauzą, kiedy estrogeny zmniejszają ryzyko chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych. Ochrona ta słabnie w okresie okołomenopauzalnym, wciąż słabo zbadanym, a kluczowym dla zdrowia metabolicznego.

Przełomem ostatnich lat były leki z grupy agonistów receptora GLP-1, takie jak semaglutyd, pierwotnie stosowane w cukrzycy typu 2. Okazały się skuteczne także w redukcji masy ciała, działając zarówno obwodowo, jak i centralnie. Jednocześnie mają ograniczenia: działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, utratę masy mięśniowej, ryzyko nawrotu wagi po odstawieniu oraz zróżnicowaną skuteczność. Co istotne, odpowiedź na te leki również zależy od płci, kobiety przed menopauzą często reagują na nie lepiej niż mężczyźni. To kolejny sygnał, że przyszłość terapii musi uwzględniać biologię, a nie uniwersalne schematy.

Właśnie dlatego coraz większe nadzieje wiąże się z terapiami działającymi bezpośrednio na mózg. Nanomedycyna umożliwia transport leków selektywnie do struktur kontrolujących apetyt i gospodarkę energetyczną, ograniczając działania ogólnoustrojowe. Takie podejście może uzupełniać lub wzmacniać działanie obecnych leków, poprawiać tolerancję terapii i zwiększać liczbę pacjentów, którzy na nią odpowiadają.

Otyłość nie jest porażką jednostki ani dowodem braku dyscypliny. To złożona choroba zakorzeniona w biologii mózgu, który nie nadążył za tempem zmian cywilizacyjnych. Skuteczne leczenie wymaga dwóch równoległych dróg: wspierania zdrowego stylu życia i gdy to konieczne precyzyjnych interwencji w mechanizmy mózgowe regulujące masę ciała. Jeśli chcemy zatrzymać jedną z najpoważniejszych pandemii XXI wieku, musimy przestać pytać wyłącznie „ile jemy”, a zacząć rozumieć, jak działa mózg, który każe nam jeść.

W poszukiwaniu energii życia

.Natura dała nam świat roślin, by wzmacniać nasz system obronny. Zawarte w nich związki chemiczne neutralizują wolne rodniki, dzięki czemu nasza skóra nabiera blasku i elastyczności, włosy zagęszczają się i pięknie błyszczą, a my czujemy się w dobrej formie. Te zmiany zachodzą w całym organizmie: jelita i wyściełający je nabłonek się regenerują, tak jak i wątroba, która na skutek zielonej diety zaczyna szybciej eliminować potencjalne toksyny. Krew już po 20 dniach zmienia swoje medyczne parametry. Regeneracja dotyczy całego organizmu, ale na skórze, naszym największym organie, zmiany te są najbardziej widoczne – pisze Agnieszka MIELCZAREK, dyplomowany coach zdrowia, autorka książki „5 lat młodsza w 5 tygodni” oraz „Detoks dla opornych” (Wyd.Edipresse Książki).

Pierwsze efekty zmiany diety zawsze najpierw widać na skórze i na poziomie energetycznym. Zaczynamy dostrzegać przypływ sił, odczuwać równowagę w emocjach i myślimy w sposób, który jest dla nas dobry. To są najczęstsze opinie, które słyszę od klientów, którzy pracują ze mną nad swoją dietą. Rezultaty nowego sposobu odżywiania są także widoczne dla otoczenia, gdyż zwyczajnie lepiej wyglądamy. Oczy błyszczą, zregenerowana skóra ma mniej zmarszczek i przebarwień. Czujemy się po prostu dobrze, zauważamy u siebie zmiany, o których wcześniej nawet nie marzyliśmy. Kiedyś rośliny były podstawą diety człowieka, zmieniła to jednak rewolucja przemysłowa i rozwój cywilizacji. Lekarze na całym świecie apelują dziś o powrót do diety, której podstawą są warzywa i owoce. Taka dieta to nie tylko gwarancja pięknego wyglądu, ale najskuteczniejsza prewencja chorób cywilizacyjnych: metabolicznych, układu krążenia, otyłości czy nowotworów.

Cały tekst dostępny na łamach „Wszystko co Najważniejsze” [LINK]  

Laura Wieczorek