Kadzidło Serapisa z Efezu. Starożytne miasto ponownie zaskoczyło badaczy
W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie Efezu, będącego jednym z najlepiej zachowanych starożytnych greckich miast, w zachodniej Turcji przez archeologów została odkryta wiekowa kadzielnica, która została wykonana w oryginalnym, zdobniczym stylu i dlatego też ukazuje ona synkretyczne hellenistyczne egipskie bóstwo Serapisa.
Starożytna kadzielnica z Efezu
.Sensacyjne odkrycie zostało dokonane dokładnie w portowej dzielnicy starożytnego miasta i miało związek z realizowanym w tym miejscu projektem badawczym tureckiego ministerstwa kultury „Nieśmiertelny Efez: dziedzictwo dla przeszłości”. Najnowsza edycja wykopalisk w Efezie jest prowadzona nieprzerwanie od 2023 r. Starożytna kadzielnica została odkopana przez archeologów na obszarze przyportowej dawnej długiej alei, która była długości 570 metrów i łączyła ona centrum miasta z wielkim efeskim portem, a dokładnie w pobliżu łaźni, jakie były odwiedzane przez podróżnych i kupców przybywających do Efezu na statkach i łodziach.
Odkryta niedawno starożytna kadzielnica z Efezu ma związek właśnie z tym handlowym charakterem tego miasta. W przekonaniu badaczy artefakt ten rzuca nowe światło na to tętniące niegdyś życiem oraz będące miejscem, gdzie przenikały się rozmaite kultury, miasta. Ujawniony zabytek pochodzi z czasów, gdy Jonia, na terenie której to jest położony Efez, tak jak i cała zachodnia Anatolia wchodziły w skład Imperium Rzymskiego. To starożytne kadzidło jest tym samym świadectwem tego, że Efez obejmowała dalekosiężna sieć powiązań handlowych.
Świadczy o tym chociażby samo to właśnie znalezisko, gdyż ukazuje ono w końcu synkretycznego boga Serapisa, który był czczony w Egipcie. Bóstwo to łączyło w sobie cechy poszczególnych bogów egipskich oraz greckich. Największa znana świątynia Serapisa znajdowała się w Aleksandrii, gdzie też znajdowało się centrum jego kultu. Po tym gdy Imperium Rzymskie opanowało cały basen Morza Śródziemnego to kult Serapisa wraz z kultem Izydy rozpowszechniły się na pozostałe części cesarstwa – stąd obecność kadzielnicy ukazującej Serapisa w Efezie.
Profesor Serdar Aybek, będący koordynatorem projektu „Nieśmiertelny Efez: dziedzictwo dla przeszłości” i wykładowcą na Uniwersytecie Dokuz Eylül, w rozmowie z mediami stwierdził, że odkryta niedawno w Efezie kadzielnica ma szczególnie wyjątkowy charakter, ponieważ zawiera ona wyjątkowo pełne szczegółów przedstawienie Serapisa – był on utożsamiany jako bóstwo uzdrawiania, dostatku oraz życiem pozagrobowym. W czasach Imperium Rzymskiego kult Serapisa powszechnie występował w basenie całego Morza Śródziemnego, zwłaszcza pośród społeczności imigrantów z Egiptu.
.Artefakt wykonany z terakoty zawiera komorę do palenia kadzidła oraz popiersie Serapisa skierowane przodem do osoby trzymającej przedmiot. Egipsko-grecki bóg w przypadku tego przedmiotu ma długie opadające włosy, bujną brodę, zaś jego głowę pokrywa modius, czyli starożytne egipskie nakrycie głowy o cylindrycznym kształcie, z płaską górą. Według prof. Serdara Aybeka relief ten przypomina bardzo słynną rzeźbę Serapisa, która najpewniej była dziełem znanego starożytnego rzeźbiarza z Karii, który najprawdopodobniej tworzył swoje dzieła w Atenach. Zidentyfikowana niedawno starożytna kadzielnica z Efezu wskazuje tym samym, że lokalni efescy rzemieślnicy odtwarzali ikoniczne wizerunki krążące w starożytnym świecie.
Marcin Jarzębski
