Katowice liderem transplantacji szpiku w Polsce
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny w Katowicach przeprowadza najwięcej przeszczepień szpiku w Polsce. W 2025 r. wykonano 302 przeszczepy, obejmując leczeniem pacjentów w różnym wieku i ze złożonymi schorzeniami, w tym osoby starsze i pacjentów po wcześniejszych terapiach cytostatycznych.
Katowice liderem transplantacji szpiku w Polsce
.Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku SPSK w Katowicach rozpoczęła program transplantacji w 1991 r. i od tego czasu wykonuje procedury nieprzerwanie. W kolejnych dekadach ośrodek zwiększał skalę działalności, stając się największym centrum transplantacyjnym w kraju.
– Co równie istotne, pozwoliło to objąć leczeniem coraz większą grupę pacjentów, w tym osoby starsze oraz chore ze współistniejącymi obciążeniami, które jeszcze kilkanaście lat temu nie miały możliwości kwalifikacji do transplantacji – powiedział prof. Grzegorz Helbig, kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku.
W katowickim ośrodku wykonywane są wszystkie rodzaje transplantacji komórek krwiotwórczych – autologiczne, allogeniczne, w tym od dawców niespokrewnionych i haploidentycznych. Klinika realizuje również najbardziej złożone procedury umożliwiające leczenie pacjentów o bardzo zróżnicowanych potrzebach klinicznych. – Wykonywanych jest ponad 300 transplantacji rocznie, co stawia nas na pozycji lidera w Polsce już kolejny rok z rzędu – podkreśliła hematolog dr Patrycja Zielińska.
Nowe technologie lecznicze
.Ośrodek obserwuje jednocześnie zmianę struktury wykonywanych przeszczepień. Liczba zabiegów autologicznych nieco spada, co związane jest z wprowadzeniem nowoczesnych terapii celowanych i komórkowych, szczególnie w leczeniu szpiczaka plazmocytowego i chłoniaków. Jednocześnie rośnie liczba transplantacji allogenicznych od dawców rodzinnych, niespokrewnionych oraz haploidentycznych, co wiąże się z bardziej złożonymi procedurami klinicznymi.
Ważnym elementem rozwoju programu jest możliwość przeprowadzania transplantacji u pacjentów starszych, także powyżej 70 lat, oraz osób z trudnymi przypadkami, nierzadko po powikłaniach wcześniejszych terapii i w niepełnej remisji. Bezpieczne wykonywanie takich zabiegów możliwe jest dzięki nowym technologiom leczniczym, poprawie bezpieczeństwa okołotransplantacyjnego, skuteczniejszej profilaktyce powikłań i lepszej opiece około– i potransplantacyjnej.
Nowoczesne terapie komórkowe
.Klinika rozwija też nowoczesne terapie komórkowe, w tym leczenie zmodyfikowanymi genetycznie limfocytami T (CAR-T). Do tej pory wykonano w Katowicach ponad 30 zabiegów CAR-T, uzyskując obiecujące wyniki u pacjentów z opornymi postaciami chłoniaków. – Mamy bardzo dobre wyniki, zwłaszcza u chorych, u których wcześniej wyczerpano dostępne opcje terapeutyczne. Dlatego w najbliższych latach planujemy dalszy rozwój terapii CAR-T oraz rozszerzenie wskazań do jej stosowania – dodał prof. Grzegorz Helbig, wskazując na rosnące znaczenie nowoczesnych terapii komórkowych.
Z danych Poltransplantu za 2024 r. wynika, że Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku w Katowicach pozostaje ośrodkiem o największej skali działalności w kraju. W dziedzinie transplantacji alogenicznych placówka ta wykonała 158 zabiegów, co stanowi 18 proc. wszystkich takich procedur w Polsce.
W kategorii przeszczepień autologicznych (w Polsce łącznie 1233) katowicka klinika również zanotowała najwyższy wynik (143 procedury). Drugim pod względem aktywności ośrodkiem w tej grupie jest Instytut w Gliwicach – 102 zabiegi, a trzecim placówka w Gdańsku, 96 zabiegów.
Rosnące globalne obciążenie chorobami nowotworowymi
.W 2020 roku na całym świecie zdiagnozowano ponad 19 milionów nowych przypadków nowotworów (w tym w Polsce ok. 170 000), a 10 milionów ludzi z tego powodu zmarło. Oczekuje się, według Global Cancer Observatory, że do 2040 roku obciążenie to wzrośnie do około 30 milionów nowych przypadków raka rocznie i 16 milionów zgonów, a nowotwory staną się główną przyczyną śmierci. Tymczasem wiele zachorowań na nowotwory można przypisać potencjalnie modyfikowalnym czynnikom ryzyka. Znajomość tego faktu jest absolutnie kluczowa dla rozwoju skutecznych strategii zapobiegania chorobom nowotworowym.
Niedawno w renomowanym międzynarodowym czasopiśmie medycznym „Lancet” konsorcjum Global Burden of Disease Study 2 opublikowało badania związków między wskaźnikami czynników ryzyka (metabolicznego, zawodowego, środowiskowego i behawioralnego) a nowotworami na całym świecie.
Korzystając z szacunków dotyczących zachorowalności na raka, śmiertelności i danych dotyczących czynników ryzyka z 204 krajów oraz obejmujących czynniki ryzyka, od palenia tytoniu do narażenia na działanie czynników rakotwórczych w miejscu pracy, autorzy stwierdzili, że 4,45 miliona zgonów wynika z wystąpienia wymienionych czynników ryzyka. Stanowi to ogółem aż 44,4 proc. zgonów z powodu nowotworów. Jednocześnie skutkowało to utratą 105 milionów lat życia skorelowanych z niepełnosprawnością. Dane te są alarmujące.
Palenie tytoniu odpowiadało za 36,3 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 12,3 proc. u kobiet, spożywanie alkoholu – za 6,9 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 2,3 proc. u kobiet. Z kolei otyłość (stwierdzana w oparciu o wysoki wskaźnik Body Mass Index – BMI) odpowiadała za 4,2 proc. zgonów z powodu raka u mężczyzn i 5,2 proc. u kobiet. Odkryto również bardzo niepokojący, ponad 20-procentowy wzrost zgonów z powodu nowotworów w latach 2010–2019, który można przypisać powyższym możliwym do uniknięcia przyczynom. Zauważono także, że czynniki ryzyka metabolicznego odgrywały rosnącą rolę. Rośnie też liczba nowotworów związana z czynnikami dietetycznymi i hormonalnymi, w tym zwłaszcza nowotworów piersi i prostaty.
.Co istotne, wszystkie wymienione wyżej czynniki można kontrolować czy też ograniczać za pomocą stosunkowo prostych interwencji. Ich szkodliwy wpływ jest zresztą znany już od dziesięcioleci. Dlatego tak ważna jest profilaktyka zdrowotna. Można w jej obrębie wyróżnić kilka typów:
– profilaktykę wczesną, polegającą na kształtowaniu prawidłowych wzorców zdrowotnych w oparciu o odpowiednią edukację, w tym również szczepienia ochronne,
– profilaktykę zdrowotną pierwotną, polegającą na kontrolowaniu czynników ryzyka oraz identyfikacji osób, które znajdują się w grupie ryzyka,
– profilaktykę wtórną, skierowaną do osób znajdujących się w grupie ryzyka i nakierowaną na wczesne wykrycie choroby, a tym samym jak najszybsze wdrożenie leczenia,
– profilaktykę III fazy, skierowaną do osób chorych, mającą na celu zminimalizowanie skutków choroby i zapobieganie powikłaniom.
PAP/MJ
