„Perdoniamo e chiediamo perdono”. Konferencja na rzymskim Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w 60. rocznicę listu polskich biskupów do biskupów niemieckich
W Rzymie, 9 grudnia 2025 roku, na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim odbędzie się konferencja zatytułowana „Perdoniamo e chiediamo perdono” czyli „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Wydarzenie upamiętnia sześćdziesiątą rocznicę listu rozesłanego 18 listopada 1965 roku przez biskupów polskich do biskupów niemieckich, dokumentu, który stał się jednym z najbardziej symbolicznych gestów pojednania powojennej Europy i ważnym aktem moralnej odwagi Kościoła.
„Perdoniamo e chiediamo perdono”. Konferencja na rzymskim Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim
.W programie Konferencji przewidziano słowa powitania od rektora Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego, o. prof. Marka A. Lewisa SJ, które wprowadzą w tematykę spotkania i podkreślą rolę uniwersytetu jako forum dialogu historycznego oraz teologicznego. Powitanie uzupełni przesłanie ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej przy Stolicy Apostolskiej, Adama Kwiatkowskiego, które naświetli znaczenie pojednania polsko-niemieckiego z perspektywy dyplomacji i pamięci narodowej.
Konferencja rozpocznie się o godzinie 15.15 i potrwa do 17.15; obrady będą się odbywać na terenie Uniwersytetu Gregoriańskiego przy Piazza della Pilotta w Rzymie, a po zakończeniu paneli przewidziane jest rinfresco — niewielka przekąska. Jądrem konferencji będą wystąpienia naukowe i refleksje publicystyczne. Ojciec Paweł Wójcik SVD wygłosi referat, który poruszy wymiar duchowy oraz eklezjalny gestu pojednania. Prof. Wojciech Kucharski, reprezentujący Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” (Centro “Memoria e Futuro”), przedstawi analizę pamięci zbiorowej i mechanizmów transformacji narracji historycznych w relacjach polsko-niemieckich. Kardynał Walter Kasper, były przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan, odniesie się do ekumenicznych konsekwencji listu z 1965 roku oraz do roli Kościoła w procesach pojednawczych.
Debaty i dyskusje na temat listu „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”
.Panel dyskusyjny, moderowany przez ks. prof. Roberto Regoliego z Uniwersytetu Gregoriańskiego, otworzy zaś przestrzeń do konfrontacji historycznych interpretacji i współczesnych wyzwań: debata ma skupić się na tym, jak pamięć o przeszłości kształtuje politykę pojednania dziś, jakie są granice gestów symbolicznych oraz w jaki sposób instytucje religijne i państwowe mogą współpracować dla trwałego porozumienia. W części przeznaczonej na debaty przewidziano także rozmowę prowadzoną przez Andreę Torniellego, dziennikarza i publicystę z Watykanu, która pozwoli spojrzeć na wymiar komunikacyjny i medialny procesu pojednania. Z kolei refleksje z perspektywy polityki międzynarodowej oraz doświadczeń państw (w tym analizę współpracy polsko-niemieckiej) mają uzupełnić obraz i wskazać praktyczne narzędzia budowania zaufania między narodami.
Obrady zostaną zamknięte podsumowaniem oraz refleksją instytucjonalną nad znaczeniem gestu z 1965 roku dla współczesnej Europy; zakończenie ma wskazać możliwe kierunki dalszych badań i inicjatyw edukacyjnych, które mogą utrwalać kulturę pamięci odpowiedzialnej i dialogu w coraz bardziej podzielonym świecie.
Dlaczego list z 1965 roku nadal jest ważny?
.List biskupów polskich do biskupów niemieckich z 18 listopada 1965 roku był w swoim czasie aktem moralnego rozrachunku i zaproszeniem do pojednania po tragicznych doświadczeniach II wojny światowej i po dekadach konfliktów oraz uprzedzeń. Dokument ten, odczytywany zarówno jako wyraz skruchy, jak i pragnienie pojednania, stał się na lata punktem odniesienia dla dalszych inicjatyw na rzecz normalizacji stosunków między Polską a Niemcami, a także dla dialogu między Kościołami i społeczeństwami. W ówczesnym kontekście Zimnej Wojny, gdy narracje narodowe były szczególnie napięte i wykorzystywane politycznie, gesty moralne i religijne miały potencjał przekroczenia barier i stworzenia przestrzeni do odbudowy zaufania. Publicystyka i badania historyczne zwracają uwagę, że mechanizmy pojednania wymagają nie tylko symbolicznych gestów, lecz także trwałych instytucji pamięci, edukacji historycznej i politycznych decyzji, które zakorzenią wspólnotę pamięci w kolejnych pokoleniach.
Teraz, sześć dekad później, przypomnienie o liście z 1965 roku jest nie tylko retrospekcją; to także zaproszenie do refleksji nad współczesnymi wyzwaniami, rozciągającymi się od narracji historycznych i polityki pamięci po aktualne napięcia w Europie. Konferencja na Gregorianie ma przypomnieć, że pojednanie to proces: trzeba je pielęgnować, interpretować i przenosić na konkretne praktyki edukacyjne, kulturalne i polityczne zarówno w Kościele jak społeczeństwie.
Michał Kłosowski
