Księżniczka z Bagicza pod Kołobrzegiem zachwyca archeologów

Szczątki kobiety określanej jako księżniczka z Bagicza pochodzą z około 120 roku n.e. – ustalili archeolodzy. Moment jej śmierci zrewidowali analizując drewno z trumny, w której została pochowana. Jej trumna wykonana z pnia drzewa to najstarszy tego typu obiekt w Polsce.

Księżniczka z Bagicza

.Starożytny pochówek kobiety w Bagiczu (woj. zachodniopomorskie) odkryto przez przypadek pod koniec XIX w. Archeologów zaalarmowano, że z nadmorskiego klifu wysunęły się szczątki oraz drewniana kłoda, w której zostały złożone. Trumnę i jej wieko wykonano z jednego pnia drzewa. Wraz z kośćmi odkryto liczne ozdoby z brązu – zapinkę, bransolety, kolię szklanych paciorków, a także szpilę kościaną i drewniany stołeczek. Zachował się również fragment bydlęcej skóry i wełnianej odzieży. To duża rzadkość w znaleziskach na terenie Polski. Ze względu na bogate wyposażenie grobowe oraz fakt, że pochówek uznano za odosobniony, znalezisko określono jako szczątki „księżniczki z Bagicza”.

Kilka lat temu do analiz szczątków przystąpili naukowcy z Uniwersytetów: Szczecińskiego i Warszawskiego. Analizy wyposażenia grobu wskazywały, że ciało pochodzi z końca pierwszej połowy II w. n.e. Późniejsze badania próbki zęba – przeprowadzone w 2018 roku za pomocą metody datowania radiowęglowego (C14) – wykazały jednak, że kobieta zmarła najpóźniej ok. 30 r. n.e., czyli że szczątki pochodzą z okresu o ponad 100 lat wcześniejszego, niż sądzono.

– Chcieliśmy jeszcze raz pochylić się nad tymi wynikami, by sprawdzić, czy gdzieś po drodze nie popełniliśmy błędu. Zdecydowaliśmy się na przeprowadzenie analizy dendrochronologicznej drewnianej trumny. W efekcie tych analiz okazało się, że to datowanie dendrochronologiczne bardzo pokrywa się z datowaniem zabytkami, co oznacza, że dziewczyna z Bagicza zmarła jednak około 120 roku naszej ery – powiedziała dr Marta Chmiel-Chrzanowska z Uniwersytetu Szczecińskiego.

Najstarsza zachowana w Polsce drewniana trumna?

.Wyniki analizy naukowcy z Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej opublikowali w piśmie Archaeometry. Badacze wykorzystali metodę, która polega na liczeniu słojów drzewa. Pobrali niewielki rdzeń drewna z trumny i porównali układ przyrostów rocznych z sekwencjami chronologicznymi charakterystycznymi dla północno-zachodniej Polski.

– Mieliśmy pewien problem, dlatego że jest to najstarsza zachowana w ten sposób drewniana trumna w Polsce. W związku z tym nie wiedzieliśmy, czy dostaniemy zgodę na przeprowadzenie tak inwazyjnych badań dendrochronologicznych. Udało się ją jednak uzyskać. Pomysł wsparło Muzeum Narodowe w Szczecinie, a odwiert wykonał profesor Marek Krąpiec z AGH, który pobrał bardzo wąską próbkę i wykonał analizę dendrochronologiczną – opisała archeolog z Uniwersytetu Szczecińskiego.

Jak wyjaśniła, datowanie dendrochronologiczne pokazuje datę ścięcia drzewa, a nie śmierci dziewczyny czy też wytworzenia samej trumny. – Natomiast, mając wiedzę na temat tego, w jaki sposób funkcjonowali przedstawiciele kultury wielbarskiej, a ich reprezentantką była dziewczyna z Bagicza, doszliśmy do wniosku, że to drewno nie było sezonowane. Po ścięciu nie odłożono go i nie czekano, tylko wykorzystywano na bieżące potrzeby. I w taki sposób trumna pewnie została wytworzona – wyjaśniła rozmówca.

Co jadła księżniczka z Bagicza?

.Badacze sądzą, że wcześniejsza pomyłka w datowaniu radiowęglowym mogła wynikać ze zjawiska nazwanego efektem rezerwuarowym. Występuje on, jeśli badana osoba lub zwierzę spożywało dużo ryb morskich lub pochodzących z wód słodkich. Najnowsza analiza diety dziewczyny z Bagicza pokazała, że ryby słodkowodne stanowiły istotny element jej pożywienia. – W przypadku ryb ze zbiorników morskich datowanie radiowęglowe może mylić się nawet o kilkaset lat. W przypadku zbiorników słodkowodnych sprawa jest dużo trudniejsza, dlatego że to cecha indywidualna, a wynik datowania zależy od tego, jak dużo węglanu wapnia znajduje się w takim zbiorniku, jak dużo dostaje się do organizmów żywych – opisała dr Marta Chmiel-Chrzanowska.

W kolejnych miesiącach badacze planują wykonanie analizy DNA szczątków „księżniczki z Bagicza” i zrekonstruowanie jej twarzy. – Jesteśmy przekonani, że to nie był odosobniony pochówek, a szczątki dziewczyny z Bagicza są częścią większego stanowiska, na co wskazują groby odkryte przez nas na klifie. Wiemy, że zmarłych w kulturze wielbarskiej chowano w trumnach drewnianych. One jednak nigdy nie zachowują się tak dobrze, jak pochówek dziewczyny z Bagicza; drewniane trumny raczej pojawiają się jako zaciemnienia wokół szczątków. Interesuje nas więc moment, w którym trumna z ciałem znalazła się pod wodą. Mamy nieśmiałe przypuszczenia, że około VI w. n.e. poziom wody mógł się podnieść na tyle, że szczątki dziewczyny z Bagicza znalazły się pod wodą, a dzięki temu materiał zachował się w tak dobrym stanie – wskazała archeolog.

Archeologia nierówności

.Na temat nierówności społecznych w starożytnym świecie na łamach “Wszystko Co Najważniejsze” pisze prof. Carles LALUEZA FOX w tekście “Archeologia nierówności“.

“Tutenchamon za życia był mało znanym faraonem. Istnieją dowody na to, że pochowano go w pośpiechu. Trumna, w której znaleziono mumię Tutenchamona, została wykonana z litego złota i waży ponad 100 kg. Trudno sobie wyobrazić, jak imponujące musiały być pochówki tak potężnych władców starożytnego Egiptu, jak Cheops, Totmes III czy Ramzes II. Niestety, wszystkie one zostały splądrowane jeszcze w starożytności”.

“Wbrew powszechnemu przekonaniu większość archeologów powiedziałaby, że poszukiwanie skarbów nie jest ich głównym celem; chcą zrozumieć codzienne życie minionych cywilizacji. Mimo to skrajności – bajeczne bogactwa królów i trudna egzystencja zwykłych ludzi – pozwalają zrozumieć to, co można uznać za jeden z głównych celów archeologii: badanie ewolucji życia społecznego w starożytności”.

“Jedną z najbardziej oczywistych metod jest analiza składu inwentarzy grobowych. Bogate pochówki mogą jednak nie być nie tyle dowodem zróżnicowania społecznego, ile próbą zademonstrowania znaczenia i odrębności danej grupy w stosunku do innych. Rozwarstwienie społeczne może opierać się na bogactwie, ale także na osobistym prestiżu i władzy. Dlatego nie zawsze można ocenić różnice społeczne, porównując wyłącznie pochówki”.

.”Niektórzy archeolodzy próbowali zastosować zasady ekonomii do zbadania różnic społecznych i porównania danych z różnych miejsc. W badaniu kierowanym przez Samuela Bowlesa z Instytutu Santa Fe, opublikowanym w „Nature” w 2017 r., próbowano odpowiedzieć na to pytanie, stosując współczynnik Giniego – najczęściej używany do pomiaru nierówności dochodów – w odniesieniu do dużej liczby stanowisk archeologicznych, zarówno w Starym Świecie, jak i w obu Amerykach. Na liście stanowisk znalazły się takie miejsca, jak Çatalhöyük w Turcji, Pompeje we Włoszech i Teotihuacán w Meksyku; autorzy określili wymiary domów jako szacunkowe wskaźniki bogactwa tamtejszych społeczeństw” – pisze prof. Carles LALUEZA FOX – cały tekst.

PAP/Ewelina Krajczyńska-Wujec/MJ