Kunsztownie wykonana marmurowa rzeźba bogini Hestii. Monumentalny zabytek odkryto w Metropolis
W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie starożytnego miasta Metropolis w zachodniej Turcji archeolodzy odkryli niezwykły zabytek, którym okazała się kunsztownie wykonana marmurowa rzeźba. Posąg nie zachował się w pełni i zawiera jedynie głowę. Ukazuje on antyczną grecką boginię ogniska domowego Hestię.
Kunsztownie wykonana marmurowa rzeźba
.Ostatnie badania realizowane na terenie stanowiska Metropolis, które znajduje się w dystrykcie Torbalı w prowincji İzmir w zachodniej Turcji, przyniosły niezwykłe odkrycia sprzed wieków, spośród których największym skarbem okazała się kunsztownie wykonana marmurowa rzeźba. Biorąc pod uwagę, że zabytek przedstawia starożytną grecką boginię ogniska domowego i został on zidentyfikowany w miejscu, które jest określane jako „miasto bogini-matki”.
Jak twierdzą naukowcy, najnowsze znalezisko jest nie tylko niezwykłe samo w sobie, ale umożliwi również nam lepsze zrozumienie tego jak wyglądała produkcja artystyczna oraz życie religijne w Metropolis ponad 2 milenia temu. Nie jest to pierwsze odkrycie dokonane na terenie ruin tego wiekowego ośrodka miejskiego, ponieważ wykopaliska są w nim prowadzone już od ponad 36 lat – ich początek przypadł w 1989 r. Od 2007 r. na czele zespołu naukowców prowadzących prace archeologiczne w tym miejscu stoi prof. Serdar Aybek z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Dokuz Eylül.
Rzeźba z epoki hellenistycznej
.Obecnie wykopaliska w Metropolis są prowadzone w ramach inicjatywy tureckiego ministerstwa kultury i turystyki „Dziedzictwo dla przyszłości”, a dodatkowego wsparcia w ich kontekście udziela Fundacja Sabancı. Niedawno odkopany zabytek został nieoczekiwanie wydobyty z pozostałości dawnej budowli handlowej, jaka znajdowała się w Metropolis. Według naukowców odsłonięcie tej rzeźby w takim miejscu podkreśla, iż w starożytnych miastach takich jak Metropolis zachodziła silna współzależność pomiędzy życiem gospodarczym, obywatelskim i religijnym.
Zidentyfikowany zabytek nie został odkryty w całości, gdyż zachowała się tylko głowa z całego dawnego posągu (aczkolwiek nie wykluczone, iż w innej części Metropolis odkryto zaginioną część tego posągu, o czym piszę poniżej). Jak powiedział prof. Serdar Aybek podczas rozmowy z mediami, fryzura ukazanej na rzeźbie postaci, kształt i proporcje twarzy, realistyczny styl w jasny sposób wskazują, że powstała ona w epoce hellenistycznej, która miała miejsce w latach 323–31 p.n.e. Rzeźba została wykonana z dwóch oddzielnych kawałków marmuru, które następnie zostały starannie połączone za pomocą metalowych zacisków – co było charakterystyczną techniką tworzenia wielkoformatowych i wysokiej jakości greckich rzeźb.
Po starannym oczyszczeniu przez konserwatora kunsztownie wykonanej marmurowej rzeźby dostrzeżono, że źrenice posągu zostały celowo wydrążone. Liczne analogiczne takie przykłady ze starożytnej Grecji umieszczenia w nich kolorowych kamieni lub szklanych wkładek, które powodowały, iż posągi miały niezwykle realistyczne spojrzenie. „Wymiary głowy posągu wskazują, że stanowiła ona część monumentalnego posągu. Znalezisko to stanowi także cenny dowód wysokiego poziomu umiejętności rzeźbiarskich i ambicji artystycznych w Metropolis w okresie hellenistycznym”.
Kim była Hestia?
.Według archeologów odkryta głowa wiekowego posągu przedstawia boginię ze starożytnej greckiej religii i mitologii Hestię. Zgodnie z greckimi wierzeniami była ona dziewiczą boginią ogniska domowego. Jej ojcem był tytan Kronos, natomiast matką tytanida Rea. Hestia przynależała do grona dwunastu najważniejszych bogów olimpijskich W mitologii greckiej nowonarodzona Hestia, wraz z piątką z sześciorga rodzeństwa (oprócz niej byli to jeszcze: Demeter, Hera, Hades, Posejdon i Zeus), została pożarta przez ojca Kronosa, który obawiał się obalenia przez jedno ze swoich dzieci.
Okrutny tytan został jednak przez nowe pokolenie bóstw, które w toku wojny tytanów obaliły Kronasa, a następnie wtrąciły go do Tartaru, najniższej i najbardziej mrocznej części krainy podziemi. Właśnie w taki sposób Hestia wraz z rodzeństwem stała się jednym z bogów olimpijskich, którzy stali się nowymi władcami Ziemi i kosmosu. Chociaż składała się ona na grupę najważniejszych greckich bóstw, to w mitologii greckiej niewiele się o nie mówiło i zajmowała ona w niej poboczną rolę, nie pełniąc żadnej ważniejszej roli.
Hestia postanowiła nigdy nie wychodzić za mąż i podobnie jak Atena, czy Artemida, jest ona boginią-dziewicą. Do jej obowiązków należało dbanie o ognisko domowe Olimpu, będącego siedzibą greckich bogów. Chociaż w samej mitologii greckiej Hestia nie pełniła ważnej roli, to inaczej to wyglądało w przypadku greckich wierzeń, ponieważ w związku z tym, iż była ona boginią ogniska domowego, to pierwsza ofiara przy każdej ofierze domowej była oddawana właśnie jej. Hestia była wiązana z domem, rodziną i stabilnością społeczną.
Archeolodzy odkryli już zaginiony tors Hestii z Metropolis?
.Co ciekawe, miała ona także istotne znaczenie dla życia obywatelskiego, ponieważ była ona patronką buleuterionu czyli budynku w którym odbywały się posiedzenia rady (bule) greckich polis. W buleuterionach palił się wieczny ogień, który miał symbolizować ciągłość i jedność greckich państw-miast.
Prowadzone we wcześniejszych latach wykopaliska w anatolijskim Metropolis ujawniły fragment tułowia starożytnego posągu, który najpewniej przedstawiał właśnie Hestię jako opiekunkę zgromadzenia. Prof. Serdar Aybek stwierdził, że odkryta niedawno głowa posągu zdaje się pasować do właśnie tego wcześniejszego znaleziska, co czyni wielce prawdopodobnym, iż obydwa te zabytki stanowiły w starożytności jedną większą rzeźbiarską całość.
.Hipotetyczny domyślny wygląd tego posągu został odtworzony przez konserwatora Tanera Özgüra, który pomógł naukowcom zwizualizować potencjalny pierwotny wygląd posągu. Wizualizacja ta ujawniła w jaki sposób światło, kolor i wypolerowany marmur łączyły się, tworząc imponującą i spokojną całość.
Marcin Jarzębski
