Majestatyczna mozaika z wschodniej Anglii. Zabytek przedstawia scenkę z wojny trojańskiej
W trakcie wykopalisk w hrabstwie ceremonialnym Rutland w regionie East Midlands w środkowowschodniej Anglii została odkryta majestatyczna mozaika ukazująca scenkę z wojny trojańskiej.
Mozaika ukazująca scenkę z wojny trojańskiej
.W okresie lat 2020-2025 zespół archeologów oraz historyków z Uniwersytetu w Leicester próbował rozwikłać zagadkę jaka miała związek z faktem odkrycia w tym miejscu niezwykłego zabytku pochodzącego ze starożytnych czasów. Otóż na obszarze spokojnych pól hrabstwa Rutland, daleko od skąpanej w słońcu Grecji, Włoch, czy dawnej Anatolii przez badaczy zostało odkryte to, co zostało opisane jako jeden z najbardziej zaskakujących rzymskich zabytków, jaki do tej pory został odkryty w Anglii – a dokładnie starożytna mozaika ukazująca scenkę z wojny trojańskiej.
Chociaż odkrycie to zostało dokonane w 2020 r., jeszcze podczas lockdownu związanego z początkiem pandemii COVID-19, to przez kolejne lata archeolodzy dokończyli starannego procesu wydobywania zabytku, dokonali jego konserwacji oraz przeprowadzili szczegółową analizę, mającą wyjaśnić w jaki sposób taki zabytek znalazł się w Wielkiej Brytanii. Rzecz jasna starożytna Brytania została podbita przez Imperium Rzymskie, więc obecność pośród znalezisk archeologicznych samych rzymskich mozaik nie jest zaskakująca, ale odkrycie już takiej mozaiki, które przedstawia wojnę trojańską stanowi prawdziwy unikat.
Wynika to z tego, iż mozaika odkryta na terenie ruin dawnej rzymskiej willi z Rutland jest pierwszą znaną mozaiką w Wielkiej Brytanii, która ukazuje mityczne wydarzenia z wojny trojańskiej, o których w „Iliadzie” pisał Homer. Jak wynika z datowania przeprowadzonego przez badaczy odkryta mozaika liczy 1800 lat i nie stanowi ona dekoracyjne powtórzenie znanych epizodów z „Iliady” Homera, gdyż nawiązywała ona także do czyli jednego z największych ateńskich dramaturgów, którego dzieła w starożytności poruszały szeroką publikę.
Zaginiona sztuka Ajschylosa „Frygowie”, która była wzmiankowana przez licznych starożytnych autorów, stanowiła inspirację w procesie powstawania mozaiki z Rutland. Chociaż nadal nie odnaleziono pergaminu z zapisem sztuki „Frygowie”, to za sprawą odkrycia z Rutland powraca ona jako porywająca narracja wizualna. Chociaż dzieło to najpewniej nie zachowało się w rękopisie, to za to w pewnym stopniu przetrwało za sprawą starannie wykonanej mozaiki, jaka powstała na podłodze willi na północnym krańcu Imperium Rzymskiego.
Skąd wiemy o tym, że mozaika ta nawiązuje do dzieła, które ma w końcu status zaginionego nadal? Otóż dzieło to przedstawia jeden z epizodów wojny trojańskiej, w postaci pojedynku Achillesa i Hektora (a dokładnie jego finał) w sposób jaki nie występował u Homera, ale właśnie u Ajschylosa.
Mozaika składa się z trzech scen, z których każda poświęcona jest rywalizacji między Achillesem a Hektorem. Sam pojedynek przedstawiony został w dynamicznej i żywej konwencji. Obydwaj mityczni herosi utrzymują na pierwszym przedstawieniu równowagę w napięciu przed uderzeniem. Kolejna scena pokazuje konsekwencje walki – Achilles jedzie swoim rydwanem, a za nim ciągnięte jest martwe ciało Hektora. Jest to brutalna scena, która po dwóch tysiącach lat nadal wywołuje szok. Jednak to ostatni panel zmienił wszystko. Tam ciało Hektora jest ważone na wadze złota, gdy król Priam okupuje swojego syna.
Obraz ten nie pojawia się u Homera. Nigdy się nie pojawił. Należy on natomiast do zaginionej wersji mitu autorstwa Ajschylosa, alternatywnej opowieści znanej jedynie ze starożytnych komentarzy, a obecnie także z tej mozaiki. Ten szczegół jest czymś więcej niż tylko wyborem artystycznym; jest to prawdziwa rewolucja naukowa.
.Odkrycie to sugeruje, że właściciel willi i rzemieślnicy, którym zlecono dekorację podłogi, czerpali z wersji legendy trojańskiej, która była już rzadkością w świecie rzymskim, co wskazuje na domostwo głęboko zaangażowane w literaturę klasyczną wykraczającą poza standardowy kanon. Znalezisko to pokazuje też jak głębokie były oddziaływania świata śródziemnomorskiego na Brytanię w okresie, gdy większość jej obszaru wchodziła w skład Imperium Romanum.
Marcin Jarzębski
