Najbardziej zanieszczyszczona stolica w Europie
Z powodu zanieczyszczenia powietrza szkoły w stolicy Bośni i Hercegowiny, Sarajewie, otrzymały nakaz niewypuszczania w trakcie zajęć dzieci ze szkół. W mieście wstrzymano też część lotów oraz zakazano prac budowlanych na zewnątrz – poinformowała w czwartek agencja Associated Press.
Zanieczyszczenia powietrza w Sarajewie
.Zanieczyszczenia powietrza to tradycyjny problem dla Sarajewa przede wszystkim zimą, głównie z powodu ogrzewania domów i komunikacji miejskiej. Miasto położone jest w dolinie otoczonej górami, które mogą zatrzymywać zanieczyszczone powietrze przez wiele dni, jeśli nie ma wiatru.
Władze zakazały wjazdu ciężarówek o masie powyżej 3,5 tony do centrum stolicy, a także samochodów osobowych i ciężarowych, które nie spełniają norm środowiskowych Unii Europejskiej. Zakazano wszelkich prac budowlanych na zewnątrz budynku i zgromadzeń publicznych.
Kilka lotów z lotniska w stolicy BiH zostało w czwartek odwołanych, a samochody poruszały się powoli w godzinach szczytu przy słabej widoczności. Niektórzy mieszkańcy Sarajewa nosili maseczki chroniące przed zanieczyszczonym powietrzem – podała AP.
Szwajcarska firma IQAir, zajmująca się badaniem jakości powietrza, oceniła jakość powietrza w Sarajewie jako „niezdrową”. Stolica BiH znajduje się w czołówce na liście miast o najgorszej jakości powietrza na świecie.
Enis Kreczinić, ekspert ds. zanieczyszczenia powietrza z państwowego instytutu meteorologicznego, powiedział AP, że poziom toksycznych cząstek w Sarajewie jest czasami dziesięciokrotnie wyższy niż powinien. Zauważył, że jest mało prawdopodobne, aby sytuacja ta uległa zmianie w najbliższym czasie.
„Potrzebujemy systemowego rozwiązania” – stwierdził, dodając, że około 40 tys. gospodarstw domowych potrzebuje czasu, aby „przejść na alternatywne, przyjazne dla środowiska systemy ogrzewania”.
Albo Czyste Powietrze, albo zdrowie nas i naszych dzieci
.Według szacunków Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Europejskiej Agencji Środowiska w naszym kraju przedwcześnie z powodu zanieczyszczenia powietrza umiera ok. 40 tysięcy osób rocznie! Niestety, wiedza Polaków na temat szkodliwych efektów smogu jest bardzo ograniczona – pisze prof. Piotr CZAUDERNA.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że każdego roku 2,4 miliona ludzi umiera z powodu negatywnego wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie. Strategie łagodzące, takie jak zmiany w technologii silników Diesla czy wymiana starych piecyków grzewczych (takie jak polski Program Czyste Powietrze), mogą skutkować mniejszą liczbą przedwczesnych zgonów, jak dowodzi Agencja Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych.
Wynika to z faktu, że zanieczyszczenie powietrza bardzo istotnie wpływa na choroby układu oddechowego. Odpowiada za to tzw. pył zawieszony (PM), czyli złożona mieszanina cząstek stałych i ciekłych zawieszonych w powietrzu, które są uwalniane do atmosfery podczas spalania węgla, benzyny, oleju napędowego czy drewna. Cząsteczki te powstają również w wyniku reakcji chemicznych tlenków azotu i związków organicznych występujących w środowisku. Roślinność i zwierzęta gospodarskie są również źródłami pyłu zawieszonego. W dużych miastach jego produkcja jest przypisywana samochodom, zwłaszcza ciężarowym, piecykom grzewczym i elektrowniom węglowym. Wpływ PM na zdrowie zależy od kilku czynników, w tym od: wielkości i składu cząstek, poziomu i czasu trwania narażenia oraz płci, wieku i wrażliwości osoby narażonej. Objawami narażenia mogą być: uporczywy kaszel, ból gardła, pieczenie oczu i ucisk w klatce piersiowej. Pył zawieszony może również wywoływać astmę, a nawet prowadzić do przedwczesnej śmierci, szczególnie u osób starszych z chorobami współistniejącymi. Ponadto osoby aktywne na świeżym powietrzu są bardziej narażone, ponieważ aktywność fizyczna zwiększa ilość PM przedostających się do dróg oddechowych. Osoby chore (np. na cukrzycę czy niedożywienie) również są narażone na zwiększone ryzyko zachorowań.
Drogi oddechowe stanowią punkt przedostawania się do organizmu zanieczyszczeń, które z kolei mogą powodować choroby płuc. Cząsteczki pyłu zawieszonego mogą osadzać się w dowolnym z trzech przedziałów oddechowych: zewnątrzpiersiowym, tchawiczo-oskrzelowym i pęcherzykowym. PM o średnicy > 10 mikrometrów (duże cząstki) osadzają się w okolicy zewnątrzpiersiowej, PM o średnicy od 5 do 10 mikrometrów osadzają się w okolicy tchawiczo-oskrzelowej, a z kolei cząsteczki o średnicy < 2,5 mikrometrów (drobne cząstki) osadzają się w okolicy pęcherzyków płucnych.
Największe obawy są związane z cząstkami, które przenikają do okolicy tchawiczo-oskrzelowej i pęcherzykowej. Szybkość i wielkość ich depozycji może być również zwiększona u osób z wcześniej istniejącą chorobą układu oddechowego. Sugerowano, że cząsteczki o średnicy <0,1 mikrometra (cząstki ultradrobne) są bardziej toksyczne niż większe cząstki, ponieważ mogą pokrywać w większym stopniu powierzchnię pęcherzyków płucnych. Dodatkowo mogą one wnikać głęboko do płuc i przedostawać się do krwiobiegu, powodując najpoważniejsze uszkodzenia ogólnoustrojowe (w zakresie układu sercowo-naczyniowego i centralnego układu nerwowego).
Jednym z mechanizmów obronnych gospodarza jest fagocytoza cząsteczek ultradrobnych przez makrofagi pęcherzykowe. Jednak ze względu na swój niewielki rozmiar cząstki mogą stanowić przeszkodę w fagocytozie makrofagów, co powoduje ich zwiększoną penetrację, która powoduje z kolei szkodliwe skutki w innych narządach (np. mózgu, sercu, szpiku kostnym itp.). Badania toksykologiczne wykazały translokację cząstek z błony śluzowej węchowej poprzez aksony do opuszki węchowej mózgu. Czynności wykonywane w domu, które powodują powstawanie takich cząstek, obejmują gotowanie (w piekarnikach, opiekanie, smażenie, grillowanie), ale i sprzątanie (ścieranie kurzu, zamiatanie, odkurzanie), a nawet przemieszczanie się ludzi.
Ogólnie rzecz biorąc, cząstki zawieszone wzmagają ostre i istniejące wcześniej choroby układu oddechowego, w tym infekcje wirusowe, astmę, zapalenie oskrzeli oraz przewlekłe choroby układu oddechowego. Wiele metali przejściowych obecnych w cząstkach służy jako katalizatory reakcji podobnej do reakcji Fentona, która inicjuje produkcję reaktywnych form tlenu i azotu, co z kolei prowadzi do reakcji zapalnej organizmu. Za szkodliwe efekty smogu odpowiadają bowiem nie tylko cząstki zawieszone, ale także:
- ozon w warstwie przyziemnej (O₃): jest on głównym składnikiem smogu, a jednocześnie silnym czynnikiem drażniącym płuca, który wywołuje ataki astmy, upośledza funkcję płuc oraz powoduje ból w klatce piersiowej i kaszel;
- dwutlenek azotu (NO₂): pochodzi głównie z emisji spalin samochodowych i elektrowni; powoduje stany zapalne dróg oddechowych i zwiększa podatność na infekcje dróg oddechowych;
- dwutlenek siarki (SO₂): uwalniany jest podczas spalania paliw kopalnych zawierających siarkę; powoduje zwężenie dróg oddechowych i może wywołać astmę;
- tlenek węgla (CO): pogarsza transport tlenu we krwi, co jest szczególnie niebezpieczne dla osób z chorobami serca;
- wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA): należą do klasy substancji chemicznych pochodzących ze spalin samochodowych i spalania paliw; są silnie powiązane z uszkodzeniami neurologicznymi;
- ołów: nawet niewielkie narażenie na pył może spowodować trwałe uszkodzenia neurologiczne i obniżenie ilorazu inteligencji.
Choroby alergiczne, takie jak astma i nieżyt nosa, są bardzo powszechne u dzieci i młodych dorosłych. Ekspozycja takich pacjentów na specyficzne aeroalergeny, takie jak pyłki roślin, prowadzi do szeregu zmian immunologicznych, które mogą skutkować rozwojem astmy. Udowodniono naukowo, że zwiększone zanieczyszczenie powietrza wpływa na produkcję pyłków, co z kolei negatywnie wpływa na częstość występowania i nasilenie astmy alergicznej.
LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-piotr-czauderna-zanieczyszczenie-powietrza-zmiany-klimatu-i-zdrowie/
PAP/ LW
