Najstarszy „amfiteatr” w historii? Zaskakujące odkrycie w Karahantepe 

W trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie neolitycznego stanowiska Karahantepe w prowincji Şanlıurfa w południowo-wschodniej Turcji archeolodzy odkryli tajemniczą strukturę pochodzącą sprzed 11 tys. lat. Znaleziskiem tym okazała się duża neolityczna konstrukcja, która z uwagi na swój kształt i formę została przed badaczy opisana jako „amfiteatr” – jeśli dalsze badania potwierdziłyby, że budowla ta miała takie zastosowane, to oznaczałoby to, iż jest to najstarszy amfiteatr w historii. 

Najstarszy „amfiteatr” w historii liczy 11 tys. lat? 

.Znajdujące się w prastarym regionie Taş Tepeler w południowo-wschodniej Anatolii stanowisko Karahantepe po raz kolejny zadziwiło badaczy. Na terenie tej najprawdopodobniej najstarszej  znanej osady w historii, która najpewniej poprzedza siostrzane stanowisko Göbekli Tepe, przez archeologów została odkopana tajemnicza struktura sporych rozmiarów. Biorąc pod uwagę kształt oraz plan na jakim ona została zbudowana musi się ona kojarzyć z amfiteatrem – i tak też jest opisywana ona przez badaczy. Tym samym, czy to oznacza, że najstarszy znany amfiteatr w historii powstał w Anatolii i to na dodatek już 11 tys. lat temu? 

Okrągły budynek ma średnicę wynoszącą prawie 17 metrów. Budowla została wyposażona w kamienne ławki, które znajdują się na kilku jej poziomach, a oprócz tego została ozdobiona przedstawiającymi ludźmi rzeźbami oraz osadzonymi w ścianach płaskorzeźbami ludzkich głów. Jak stwierdzili archeolodzy, najnowsze odkrycie dokonane w Karahantepe znacząco poszerzy naszą wiedzę na temat kultury, życia codziennego, zwyczajów, kultury symbolicznej oraz rytuałów kultury Taş Tepeler.

Najnowsze niezwykłe odkrycie z Taş Tepeler zostało dokonane w ramach archeologicznego projektu badawczego „Dziedzictwo dla przyszłości”, który jest prowadzony pod auspicjami tureckiego ministerstwa kultury i turystyki na terenie Parku Narodowego Gór Tek Tek w południowo-wschodniej Turcji – ten obejmują nieco ponad 19 tys. hektarów powierzchni obszar pokrywa się w znacznej mierze z szerszym i dużo większym powierzchniowo obszarem  prehistorycznej krainy Taş Tepeler. Dlatego też właśnie projekt „Dziedzictwo dla przyszłości” jest częścią większego projektu badawczego „Taş Tepeler” (nazwa ta dosłownie oznacza „kamienne wzgórza”) – celem tego ambitnego przedsięwzięcia badawczego jest poznanie dokładnie w jaki sposób następował sam początek rewolucji neolitycznej, kiedy to pierwsze ludzkie społeczności na obszarze opowiadającym dzisiejszemu Żyznemu Półksiężycowi zaczęły porzucać łowiecko-zbieracki tryb życia i zaczęły uprawiać rolnictwo, a tym samym przechodzić na osiadły tryb życia.

 Prehistoryczna agora 

.Podczas ostatniego sezonu wykopalisk w Karahantepe przez archeologów został zidentyfikowany budynek, który znacząco wyróżnia się spośród innych konstrukcji i struktur, jakie zostały do tej pory odkryte na terenie tego wczesnoneolitycznego stanowiska. Ostatnie prace archeologiczne w tym miejscu odsłoniły całe jego podłoże, które zostało wykute bezpośrednio w skale, jego ściany (z wyrzeźbionymi w nich płaskorzeźbami ukazującymi ludzkie twarze), a także kilka posągów, które zostały ukazane w siedzących pozach. 

Jak podkreślili archeolodzy, odsłonięcie tych rzeźbionych postaci ukazujących ludzi sugeruje dramatyczną zmianę względem wcześniejszej kultury symbolicznej, jaka dominowała w wyobrażeniach ludu Taş Tepeler, która to opierała się na przedstawieniach dzikich zwierząt. Okazuje się, że społeczność Taş Tepeler w pewnym momencie odeszła od powszechnego przedstawienia na swoich rzeźbach i płaskorzeźbach zwierząt na rzecz częstszego ukazywania ludzi. W przekonaniu ekspertów, to rosnące zainteresowanie przedstawieniami ludzkich postaci jest oznaką tego, że w ramach tej społeczności nastąpiła znacząca zmiana światopoglądowa, w ramach której to ludzie stali się centralnym elementem rytuałów i tożsamości wspólnotowej. 

Najbardziej uderzającym elementem związanym z odkryciem tego prastarego budynku jest jednak jego układ wewnętrzny, który musi wprost kojarzyć się z amfiteatrem. Konstrukcja składa się z trzech szerokich kamiennych ław, znajdujących się na kilku poziomach – wszystkie one otaczają centralny punkt, w którym znajduje się okazała rzeźba. Jak stwierdzili archeolodzy, chociaż  ta przypominająca amfiteatr konstrukcja poprzedza o tysiące lat najstarsze znane pewne całkowicie amfiteatry, to podobieństwa te wskazują na głęboko zakorzenioną skłonność ludzi do gromadzenia się we wspólnych przestrzeniach, aby słuchać, obserwować i uczestniczyć w działaniach społeczności.

.Według stojącego na czele zespołu archeologów prof. Neemi Karul podkreślił, że znalezisko to stanowi jasny dowód, że członkowie społeczności dysponowali specjalnymi budowlami, które były przeznaczone do swego rodzaju zgromadzeń publicznych – mieli oni tym samym konstrukcje, które można by przyrównywać do dużo późniejszych agor, z których słynął hellenistyczny świat. 

Marcin Jarzębski