Najlepsze lata Europa ma już za sobą [FGS Global dla Politico]
Nastroje społeczne w Unii Europejskiej w badaniu FGS Global dla Politico: ujawnia się głęboki pesymizm społeczeństw europejskich wobec przyszłości kontynentu i rosnące oczekiwania wobec bardziej zdecydowanych działań rządów. Kluczowe wnioski:
• 63% Europejczyków uważa, że najlepsze lata UE są już za nami
• 77% obawia się, że życie następnego pokolenia będzie trudniejsze
• 65% sądzi, że ich kraj zmierza w złym kierunku
• 71% chce, aby ich kraje silniej forsowały narodowe interesy
• 57% popiera zwiększenie wydatków na obronność
• 69% pesymistycznie ocenia wpływ Trumpa na globalną gospodarkę
Wyniki wskazują na kryzys zaufania do instytucji demokratycznych i rosnące wymagania wobec przywódców politycznych w obliczu wyzwań geopolitycznych.
Nastroje społeczne w Unii Europejskiej: pesymizm wobec przyszłości Europy
Najlepsze lata są za nami
Zróżnicowanie geograficzne pesymizmu
Odsetek respondentów uważających, że ich kraj zmierza w złym kierunku (ranking najbardziej pesymistycznych):
Kraje najbardziej optymistyczne (najniższy odsetek odpowiedzi zły kierunek):
Interpretacja socjologiczna
Głęboki pesymizm Europejczyków odzwierciedla połączenie czynników: skutki pandemii COVID-19, kryzys energetyczny, inflacja, wojna w Ukrainie i rosnąca niepewność geopolityczna. Szczególnie uderzający jest wskaźnik 77% obawiających się, że następne pokolenie będzie miało trudniejsze życie: jest to odwrócenie optymizmu powojennego, który przez dziesięciolecia charakteryzował europejskie społeczeństwa.
Nastroje społeczne w Unii Europejskiej: kryzys zaufania do demokracji i rządów
Oczekiwania wobec rządów
Kraje o najwyższym poziomie niezadowolenia z systemu politycznego
Mieszkańcy krajów nordyckich wykazują bardziej umiarkowany poziom krytycyzmu wobec swoich systemów politycznych, co koreluje z wyższymi wskaźnikami zaufania społecznego i lepszymi ocenami jakości rządzenia w tych krajach.
Nastroje społeczne w Unii Europejskiej: postulaty zdecydowanych działań i suwerenności
Asertywność w polityce zagranicznej
Wydatki na obronność
Kontrola granic i migracja
Wysoki poziom poparcia (71%) dla zwiększenia narodowej kontroli nad migracją odzwierciedla frustrację wobec koordynacji na szczeblu UE i rosnące obawy o bezpieczeństwo granic. Eksperci ostrzegają, że wzmocniona kontrola narodowa może zagrozić funkcjonowaniu strefy Schengen.
Negatywne postrzeganie Donalda Trumpa
Oczekiwania wobec wpływu Trumpa na gospodarkę globalną
Badanie zostało przeprowadzone w 2025 roku, jeszcze przed eskalacją napięć między Europą a USA w sprawie Grenlandii. Pomimo tego, już wówczas dwie trzecie Europejczyków miało negatywny obraz Donalda Trumpa i pesymistycznie oceniało jego wpływ na światową gospodarkę.
Analiza porównawcza: Europa a inne regiony
Europejczycy jako główni pesymiści globalni
Według współczesnych badań globalnych (m.in. ECFR), Europejczycy należą do najbardziej pesymistycznie nastawionych społeczeństw na świecie. Kontrastuje to z bardziej optymistycznymi postawami w krajach takich jak:
• Indie wysoki optymizm wobec rozwoju gospodarczego
• Brazylia nadzieje na poprawę sytuacji
• Południowa Afryka oczekiwania wzrostu znaczenia kraju
Wątpliwości co do siły UE
Większość Europejczyków nie wierzy, że UE jest potęgą zdolną do traktowania na równych zasadach z USA czy Chinami. Co paradoksalne, społeczeństwa spoza Europy (np. w Brazylii, RPA, Chinach, Ukrainie) częściej postrzegają UE jako istotną siłę geopolityczną niż sami Europejczycy.
Kontekst geopolityczny i wyzwania
Kluczowe wyzwania kształtujące nastroje
1. Wojna w Ukrainie: Trwający konflikt na wschodniej flance UE generuje obawy o bezpieczeństwo i destabilizację regionu. Szczególnie widoczne jest to w krajach graniczących z Rosją (Litwa, Polska), gdzie paradoksalnie notuje się wyższy optymizm prawdopodobnie wynikający z wzmocnienia NATO i zwiększonej uwagi Zachodu.
2. Napięcia transatlantyckie: Powrót Donalda Trumpa do władzy w USA budzi obawy o przyszłość sojuszu transatlantyckiego. Europejczycy spodziewają się mniejszej przewidywalności amerykańskiej polityki i potencjalnego osłabienia wsparcia dla Europy.
3. Kryzys energetyczny i gospodarczy: Skutki odcięcia od rosyjskiego gazu, wysoka inflacja i spowolnienie gospodarcze wpływają na oceny jakości życia i perspektyw ekonomicznych.
4. Kryzys migracyjny: Utrzymujące się napięcia wokół polityki migracyjnej i trudności w osiągnięciu konsensusu na poziomie UE napędzają postulaty o większą narodową kontrolę granic.
Wnioski i implikacje polityczne
Kryzys legitymizacji europejskiego projektu
Wyniki badania wskazują na głęboki kryzys zaufania do europejskiego projektu integracyjnego. Fakt, że 63% Europejczyków uważa, że najlepsze lata są już za nami, jest alarmującym sygnałem dla przywódców UE. Ten pesymizm może:
• Osłabiać poparcie dla dalszej integracji europejskiej
• Wzmacniać ugrupowania eurosceptyczne i populistyczne
• Utrudniać realizację ambitnych projektów wspólnotowych (np. Zielony Ład)
Napięcie między nacjonalizmem a solidarnością europejską
Wysoki poziom poparcia (71%) dla silniejszego forsowania interesów narodowych, nawet kosztem tarć z innymi państwami, wskazuje na rosnący nacjonalizm. Jest to wyzwanie dla modelu zarządzania UE opartego na kompromisie i konsensusie. Równoczesne poparcie dla zwiększonych wydatków obronnych (57%) może jednak świadczyć o akceptacji dla wspólnych działań w dziedzinie bezpieczeństwa.
Potrzeba reform systemowych
Ponad połowa respondentów w większości krajów postuluje fundamentalne reformy systemu politycznego. To jasny sygnał, że obywatele nie są zadowoleni ze status quo i oczekują głębokich zmian, nie kosmetycznych poprawek. Rządy, które zignorowałyby te głosy, ryzykują dalszą erozją zaufania.
Pozytywne aspekty: gotowość do działania
Pomimo pesymizmu, badanie ujawnia również gotowość Europejczyków do podejmowania zdecydowanych działań. Poparcie dla zwiększonych wydatków obronnych (szczególnie w Polsce 82%) świadczy o zrozumieniu wagi inwestycji w bezpieczeństwo. To może stanowić podstawę dla budowania europejskiej autonomii strategicznej.
Zróżnicowanie wewnątrz UE
Znaczące różnice między krajami (od 38% w Litwie do 79% we Francji oceniających kierunek jako zły) wskazują na potrzebę zróżnicowanego podejścia. Polityka zunifikowana nie sprawdza się ponieważ kraje o różnej historii, geografii i wyzwaniach wymagają dostosowanych rozwiązań.
Nota metodologiczna
Badanie zostało przeprowadzone przez firmę konsultingową FGS Global na zlecenie portalu Politico w 2025 roku. Objęło 11 714 dorosłych respondentów z 23 krajów Unii Europejskiej. W każdym kraju przeprowadzono minimum 500 wywiadów, co zapewnia reprezentatywność na poziomie krajowym.
Badanie zostało zrealizowane przed eskalacją napięć między Europą a USA w sprawie Grenlandii, co oznacza, że aktualne nastroje mogą być jeszcze bardziej pesymistyczne niż te zarejestrowane w 2025.
Oprac. Arkadiusz Jordan
