Nocne życie średniowiecznych miast

Gdy rozbrzmiewały dzwony ogłaszające „koniec dnia”, miejskie bramy zamykano, straże zajmowały pozycje na murach, a każdy, kto pozostawał na ulicy po zmroku, mógł stać się podejrzany. Nocne życie średniowiecznych miast było ściśle kontrolowane, ale były osoby, które łamały przepisy…

Koniec dnia oznaczał całkowite zamknięcie miasta

.Jak wskazują badacze, miasta późnego średniowiecza nie były otwartymi osadami, które łagodnie przechodziły w otaczającą je wieś. Były przestrzeniami zamkniętymi, planowymi i ufortyfikowanymi.

Otaczały je wysokie kamienne mury, a ciężkie drewniane bramy, wzmacniane żelaznymi łańcuchami, stanowiły jedyne główne punkty wejścia i wyjścia. Same bramy były na tyle szerokie i wysokie, by mogły przez nie przejeżdżać załadowane wozy oraz przejeżdżać obok siebie kolumny konnych. Każdego wieczoru, gdy rozlegały się dzwony oznaczające koniec dnia, wielkie bramy zamykano, ryglowano i zakuwano w łańcuchy, a wkrótce potem zamykano również furtki.

Dla współczesnych ludzi sama myśl o tym, że można zostać zamkniętym poza murami całego miasta, brzmi niemal groteskowo. Naukowcy przekonują jednak, że należy myśleć o średniowiecznym mieście jak o wielkim warownym zamku: miało ono zaledwie kilka punktów wejścia, a wszystkie stawały się niedostępne, gdy ogłaszano „godzinę policyjną”.

Zachowane do dnia dzisiejszego historie ludzi schwytanych poza murami po zmroku pokazują napięcia, jakie rodził ten system. 13 lipca 1340 roku trzech angielskich mężczyzn – Gerard Armourer, John Lincoln i John Keu – groziło woźnemu na jednej z miejskich bram, gdy ten odmówił im otwarcia bramy i wpuszczenia ich do Londynu w środku nocy. Ich reakcja była na tyle agresywna, że zostali później zatrzymani i osądzeni jako „uzbrojeni bandyci”,

Ta historia wskazuje na to, że nawet próba powrotu do własnego miasta pod osłoną ciemności mogła uczynić człowieka prawnie podejrzanym.

Klucze do każdej bramy powierzano niewielkiej grupie mężczyzn, którzy odpowiadali za zabezpieczenie miasta po zmroku. Na szczytach bram i wzdłuż murów ustawiano strażników, a kolejne patrole poruszały się ulicami. Ten podwójny system – zewnętrzne umocnienia i wewnętrzny nadzór – był średniowieczną odpowiedzią na problem nocnego nieporządku.

Ciemność miała w średniowieczu być ściśle utożsamiana z grzechem

.Gdy następnego ranka wcześnie rozbrzmiewały kościelne dzwony, godzina policyjna dobiegała końca, straż schodziła ze stanowisk, a codzienny rytm życia wracał.

Dla podróżnych zamknięte bramy średniowiecznego miasta oznaczały zarówno zagrożenie, jak i okazję. Ci, którzy przybywali zbyt późno, by dostać się do środka przed godziną policyjną, zostawali po ciemku poza murami. Niektórzy znajdowali prywatny nocleg u mieszkańców żyjących w pobliżu bram, którzy dostrzegali w tym po prostu szansę zarobku i oferowali schronienie spóźnionym wędrowcom.

Wielu badaczy podkreśla także religijny aspekt tych przepisów. Ciemność miała w średniowieczu być ściśle utożsamiana z grzechem. Stąd też osoby, które krążyły po pogrążonych w mroku ulicach, były od razu uważane za podejrzane.

Nocne życie średniowiecznych miast rządziło się zupełnie inną logiką, było to prawo murów, zamkniętych bram, dzwonów, straży i moralnej podejrzliwości. Osoby przebywające na ulicach po zmroku były kimś więcej niż tylko człowiekiem spacerującym nocą. Uosabiały lęk przed tym, co wymyka się kontroli – przestrzennej, prawnej i religijnej.

Maciej Bzura