Nowa wystawa główna w Muzeum w Auschwitz

Na przełomie listopada i grudnia lub w pierwszych dniach grudnia otwarta zostanie pierwsza część nowej wystawy głównej w Muzeum Auschwitz – zapowiedział dyrektor placówki Piotr Cywiński. Powstająca w poobozowych blokach 8 i 9 ekspozycja będzie przybliżała losy więźniów.

Nowa wystawa główna w Muzeum w Auschwitz

.Część nowej wystawy głównej, która znajdzie się w blokach 8 i 9, będzie ukazywała los około 400 tys. więźniów niemieckiego obozu. Osią narracji jest polityka dehumanizacji realizowana przez załogę SS, która z człowieka próbowała dzień po dniu zrobić jedynie numer.

W tej części zobaczyć będzie można między innymi rysunki i obrazy tworzone przez więźniów potajemnie w obozie, ale też po wojnie. Będą archiwalne dokumenty zawierające ich dane oraz fotografie wykonane podczas rejestracji. Zaprezentowane zostaną przedmioty codziennego użytku w KL Auschwitz. Docelowo ta część będzie kończyła całą ekspozycję główną. Instalację ekspozycji poprzedziły prace archeologiczne oraz gruntowny remont konserwatorski budynków. Realizatorem jest firma Arco System, która otrzyma za to 46,09 mln zł.

Rzecznik muzeum Bartosz Bartyzel przypomniał, że nowa wystawa główna w Muzeum Auschwitz w całości ma być gotowa w 2030 roku. Jak dodał, etap II, czyli bloki 6 i 7, w których ekspozycje poświęcone będą Zagładzie, ma zostać zakończony w 2027 roku. Etap III – bloki 4 i 5 z wystawą opisującą obóz jako instytucję – w 2030 roku. Ekspozycja powstaje na parterach sześciu bloków byłego niemieckiego obozu Auschwitz I. Poprawi to jej dostępność dla ludzi starszych i niepełnosprawnych. Wykonywana jest etapami, żeby możliwie jak najmniej wpływało to ruch zwiedzających.

Badania na temat historii Auschwitz

.Zmianę ekspozycji głównej, która z korektami istnieje od 1955 roku, wymusiły przede wszystkim rozwój badań na temat historii Auschwitz oraz wymiana pokoleniowa wśród odwiedzających były niemiecki obóz. Istotne jest też, że do muzeum przyjeżdżają zwiedzający z różnych przestrzeni geograficznych i kulturowych. Obecna wystawa kładła akcent na masowość zbrodni dokonanej przez Niemców. W nowej narracja zostanie poszerzona o losy jednostki i indywidualny wymiar zbrodni.

Pierwsze prace nad nową wystawą rozpoczęły się jeszcze w 2008 roku. Wówczas powstała wstępna koncepcja, która jest dziełem pracowników muzeum współpracujących z ekspertami ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Izraela. Autorami scenariusza wystawy są dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr Cywiński i kierownik muzealnego Centrum Badań dr Piotr Setkiewicz.

Niemcy założyli obóz Auschwitz w 1940 roku, aby więzić w nim Polaków. Auschwitz II-Birkenau powstał dwa lata później. Stał się miejscem zagłady Żydów. W kompleksie obozowym funkcjonowała także sieć podobozów. W Auschwitz Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 mln ludzi, głównie Żydów, a także Polaków, Romów, jeńców sowieckich i osób innej narodowości. W 1947 roku na terenie byłych obozów Auschwitz I i Auschwitz II-Birkenau powstało muzeum. Były obóz w 1979 roku został wpisany, jako jedyny tego typu obiekt, na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Jak Auschwitz-Birkenau kształtuje współczesną świadomość historyczną

.Ostatni przykład filmu Strefa interesów Jonathana Glazera pokazał (a nawet pozwolił usłyszeć), jak nieustannie Auschwitz potrafi inspirować do ukazywania coraz to nowych aspektów grozy czasów ekstremalnej dehumanizacji. Także swym pejzażem i zachowanymi artefaktami żaden inny niemiecki obóz koncentracyjny nie oddawał lepiej fenomenu biurokratycznej pedanterii nowoczesnej i przemysłowej zagłady, w której miliony ludzi, unicestwiane z motywów rasowych i politycznych w specjalnie zaprojektowanych urządzeniach masowego mordu, finalnie przekształcano w użyteczny surowiec na potrzeby gospodarki, ponieważ Auschwitz to także zachowane do dziś budzące grozę góry ludzkich włosów, protez, butów lub okularów pozostałych po zamordowanych, rzeczy, których nie zdążono wywieźć i zużytkować.

Każdego roku powstałe na terenie obozu muzeum odwiedzają rzesze turystów z całego świata (w 2024 r. było to ponad 1,8 mln.). W wielu polskich domach żywe są nadal wspomnienia o pobycie kogoś z rodziny w tym miejscu. Zdarza się nawet, że pobyt przodka w innym z licznych obozów koncentracyjnych jest zapamiętywany w kategorii pobytu „w Auschwitz”, gdyż spośród wielu nazw niemieckich obozów, których się już nie pamięta, ten najsilniej identyfikowany jest z nazistowskim systemem represji i zbrodni.

Te i inne czynniki sprawiają, że obóz ten jest zakorzeniony w świadomości Polaków jak żaden inny podobny obiekt stworzony ręką któregokolwiek z okupantów. Stał się symbolem i „węzłem” zbiorowej pamięci. Nie wolno jednak w żadnej mierze ulegać przekonaniu, że historia obozu funkcjonująca w świadomości społecznej jest lustrzanym odzwierciedleniem stanu badań historycznych odkrywających nieustannie nowe aspekty dziejów tego kompleksu zagłady.

.Przegląd badań z ostatnich kilku dekad pokazuje np., że na świadomości wielu pokoleń Polaków (zwłaszcza starszych) nadal ciąży brzemię lat komunistycznej propagandy, starającej się tak bardzo „umiędzynarodowić” więźniów i spolonizować ofiary Auschwitz (używano wówczas nawet konsekwentnie nazwy Oświęcim), że z grona ofiar obozu niemal całkowicie zniknęli Żydzi. Z kolejnymi latami stan wiedzy na temat tego, kto był najliczniejszą kategorią ofiar, systematycznie się poprawia, lecz nadal jest on daleki od doskonałości. Dlatego warto śledzić w tym roku sondaże o stanie wiedzy o historii obozu, które pojawią się przy okazji nadchodzącej rocznicy. Należy to podkreślić szczególnie, gdyż ukazuje niezwykle ważny aspekt usytuowania Auschwitz na skrzyżowaniu pamięci Polaków i Żydów, co prowadziło nierzadko w historii do poważnych konfliktów.

Artykuł dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-krzysztof-malicki-auschwitz-birkenau-swiadomosc-historyczna/

PAP/MJ