Piotr CYWIŃSKI z Legią Honorową
Dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Piotr Cywiński został uhonorowany francuską Legią Honorową w stopniu oficera. Order wręczył mu podczas uroczystości ambasador Francji w Polsce Etienne de Poncins, za kultywowanie pamięci o ofiarach byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.
Legia Honorowa to najwyższe francuskie odznaczenie państwowe
.Wręczając Legię Honorową ambasador Francji nazwał Piotra Cywińskiego „humanistą, którego słowa we Francji się liczą i są doceniane”. – Pańskie badania i kariera zawodowa sprawiły, że stał się Pan autorytetem i czasem punktem odniesienia w zakresie tego szczególnie mrocznego okresu naszej historii, który dotyczy wszystkich krajów Europy i nie tylko. Autorytetem w zakresie zachowania, poszanowania i upowszechniania pamięci w obozie koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau – ocenił Etienne de Poncins.
Ambasador przypomniał także o uroczystości, jaką zorganizował Piotr Cywiński z okazji 80. rocznicy wyzwolenia Auschwitz 27 stycznia br. Zgromadzili się na niej ostatni żyjący ocalali z dawnego obozu koncentracyjnego Auschwitz, a także głowy państw i rządów z różnych krajów oraz przedstawiciele międzynarodowych organizacji społecznych. – To wyjątkowe wydarzenie podkreśla centralną rolę, jaką odgrywa Pan w zachowaniu pamięci w świecie, w którym bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebujemy pamiętać o lekcjach, jakich udzieliła nam historia – podkreślił Etienne de Poncins.
Piotr Cywiński, dziękując za przyznanie nagrody, wrócił do swojej wypowiedzi z 17 stycznia 2019 r. kiedy został odznaczony orderem Legii Honorowej w jej pierwszym stopniu – Kawalera. Proponował wówczas, aby do trzech fundamentalnych wartości Republiki: wolności, równości i braterstwa dołączyć dwie zasady Legii, czyli honor i ojczyznę.
– Teraz po latach chciałbym do tych pięciu wartości Republiki i Legii dodać szóstą, europejską bardzo wartość, która mi jest osobiście bardzo bliska – subsydiarność – powiedział odbierając drugi stopień orderu Piotr Cywiński. – Dzisiaj jest to wartość, która wskazuje, że wszystko, co może być robione na poziomie bliższym ludziom – niższym z hierarchii – powinno być robione na tym niższym poziomie, a nie na wyższym – dodał kierując swoje słowa do wszystkich zebranych na uroczystości.
Piotr Cywiński. Doktor historii i działacz społeczny
.Podczas wręczenia odznaczenia obecni na miejscu byli m.in. ambasador Japonii, ambasador Niemiec, chargé d’Affaires ambasady Ukrainy i Włoch, a także przedstawiciel z ambasady Izraela.
Piotr Cywiński, ur. w 1972 r. w Warszawie to doktor historii i działacz społeczny. Od 2006 r. pełni funkcję dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, jest również współtwórcą oraz prezesem Fundacji Auschwitz-Birkenau. Cywiński to także współinicjator odrodzonych Zjazdów Gnieźnieńskich, członek Zespołu Laboratorium WIĘZI oraz autor kilku książek. W latach 2000-2010 był też prezesem warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej. 17 stycznia 2019 r. został odznaczony orderem Legii Honorowej w pierwszym stopniu – Kawalera. Ponadto, w grudniu 2022 r. otrzymał także inne francuskie odznaczenie – Order Sztuki i Literatury – przyznawany przez Ministerstwo Kultury Republiki Francuskiej.
Legia Honorowa to najwyższe francuskie odznaczenie państwowe, ustanowione w 1802 r. przez Napoleona Bonaparte i przyznawane za wybitne zasługi cywilne lub wojskowe. Order przyznaje się w pięciu klasach: Kawaler, Oficer, Komandor, Wielki Oficer oraz w najwyższej – Krzyż Wielki.
Jak Auschwitz-Birkenau kształtuje współczesną świadomość historyczną
.W kolejną rocznicę wyzwolenia KL Auschwitz warto zastanowić się nad wyjątkowością tego obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady jako miejsca zbiorowej pamięci i czynnika kształtowania współczesnej świadomości historycznej – pisze prof. Krzysztof MALICKI.
Coroczne uroczystości związane z rocznicą wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau należą do wyjątkowych w harmonogramie wydarzeń upamiętniających przeszłość, których areną jest nasz kraj.
Data wyzwolenia obozu utworzonego wiosną 1940 r. jako miejsca eksterminacji elit i poskramiania rodzącego się szybko polskiego ruchu oporu jest jednocześnie Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Auschwitz to bowiem jednocześnie największe miejsce zagłady Żydów w Europie, który to fakt jest jednym z fundamentów kształtowania współczesnej europejskiej pamięci i tożsamości, nieodłącznym odnośnikiem niemal każdej debaty nad nowożytną historią naszego kontynentu.
27 stycznia uwaga całego zachodniego świata koncentruje się na uroczystościach na terenie dawnego obozu, choć upamiętnianie ofiar i przestroga przed niebezpieczeństwami powtórzenia się historii nie powinny być jedynymi aspektami tego aktu pamięci, który tego dnia warto przemyśleć. Przy okazji kolejnej rocznicy wyzwolenia obozu warto zastanowić się nad wyjątkowością Auschwitz jako miejsca zbiorowej pamięci i czynnika kształtowania współczesnej świadomości historycznej, a także postawić pytanie o to, jak bezpośredni kontakt z tak wyjątkowym miejscem cierpień i martyrologii wpływa na postrzeganie świata, uwrażliwia na zło oraz kształtuje perspektywę aksjologiczną.
Istnieje powiedzenie, które głosi, że widząc jeden obóz koncentracyjny, poznajemy zarazem wszystkie inne. Jest w tym powiedzeniu wiele słuszności z uwagi na fakt, że w swej biurokratycznej pedanterii „państwo SS” tworzyło obozowy system według ustandaryzowanych zasad i kryteriów. KL Auschwitz był jednak obozem wyjątkowym na tle podobnych mu obiektów. Poza olbrzymim rozmiarem najbardziej wyróżniło go to, że stał się największym miejscem zbiorowego mordu na obszarze Europy, „fabryką śmierci” – w olbrzymiej większości więźniów narodowości żydowskiej. Fakt ten wystarczyłby sam w sobie, by lokalizacja ta była reprezentatywnym miejscem pamięci wszystkich wojen i konfliktów pomiędzy ludźmi, choć były wszak miejsca (jak Treblinka czy Bełżec), w których intensywność dokonywanych zbrodni przybierała nierzadko postać, jakiej nie udawało się osiągnąć nawet w Auschwitz.
Od momentu wyzwolenia obóz stopniowo zajmował coraz bardziej istotną rolę w kształtowaniu pamięci o zbrodniach narodowosocjalistycznych Niemiec, choć świadomość tego, kto utworzył KL Auschwitz, w wielu miejscach na świecie nadal nie jest wystarczająca, a praca nad zmianą tego stanu rzeczy stanowi pilne wyzwanie systemów edukacji. Mimo wszystko KL Auschwitz jest miejscem dobrze znanym, czemu sprzyja stosunkowo dobry stan zachowania wielu obiektów obozowych, świadectwa tysięcy więźniów reprezentujących różne narody, którzy przeżyli ten obóz i dali o tym świadectwo na wszystkich kontynentach, nie wyłączając wielu ocalałych członków żydowskiego Sonderkommando, wtajemniczonych w sekrety funkcjonowania ostatniego kręgu piekła, którym były krematoria, komory gazowe i stosy spaleniskowe.
W przeciwieństwie do systemu sowieckiego gułagu ludobójstwo nazistowskie zostało stosunkowo dobrze udokumentowane nawet od strony wizualnej, tworzonej zarówno przez sprawców zbrodni, jak i nawet ofiary. Będący sam symbolem obóz Auschwitz skumulował w sobie wiele pomniejszych symboli i ikonicznych obrazów, które wpłynęły z czasem na kształtowanie wizerunku przeszłości kolejnych generacji i utkwiły mocno w wyobraźni kolejnych pokoleń na całym świecie. Do globalnej świadomości przedostały się zwłaszcza wizerunki tatuaży na przegubach dłoni poddawanych eksperymentom medycznym dzieci, groza selekcji na rampie w Birkenau dokonywanej przez doktora Mengele, „anioła śmierci”. Nawet cyniczny napis „Arbeit macht frei” witający nowych więźniów obozu macierzystego identyfikowany jest w zbiorowej pamięci właśnie z Auschwitz, choć przecież nie tylko w tym obozie fraza ta witała więźniów i nie tu wykorzystano ją po raz pierwszy. Obecność tych licznych motywów w kulturze historycznej, w literaturze (w tym wśród lektur szkolnych) czy filmie, na trwałe ugruntowała nadrzędną rolę obozu w kształtowaniu świadomości całych pokoleń.
Ostatni przykład filmu Strefa interesów Jonathana Glazera pokazał (a nawet pozwolił usłyszeć), jak nieustannie Auschwitz potrafi inspirować do ukazywania coraz to nowych aspektów grozy czasów ekstremalnej dehumanizacji. Także swym pejzażem i zachowanymi artefaktami żaden inny niemiecki obóz koncentracyjny nie oddawał lepiej fenomenu biurokratycznej pedanterii nowoczesnej i przemysłowej zagłady, w której miliony ludzi, unicestwiane z motywów rasowych i politycznych w specjalnie zaprojektowanych urządzeniach masowego mordu, finalnie przekształcano w użyteczny surowiec na potrzeby gospodarki, ponieważ Auschwitz to także zachowane do dziś budzące grozę góry ludzkich włosów, protez, butów lub okularów pozostałych po zamordowanych, rzeczy, których nie zdążono wywieźć i zużytkować.
Każdego roku powstałe na terenie obozu muzeum odwiedzają rzesze turystów z całego świata (w 2024 r. było to ponad 1,8 mln.). W wielu polskich domach żywe są nadal wspomnienia o pobycie kogoś z rodziny w tym miejscu. Zdarza się nawet, że pobyt przodka w innym z licznych obozów koncentracyjnych jest zapamiętywany w kategorii pobytu „w Auschwitz”, gdyż spośród wielu nazw niemieckich obozów, których się już nie pamięta, ten najsilniej identyfikowany jest z nazistowskim systemem represji i zbrodni.
Te i inne czynniki sprawiają, że obóz ten jest zakorzeniony w świadomości Polaków jak żaden inny podobny obiekt stworzony ręką któregokolwiek z okupantów. Stał się symbolem i „węzłem” zbiorowej pamięci. Nie wolno jednak w żadnej mierze ulegać przekonaniu, że historia obozu funkcjonująca w świadomości społecznej jest lustrzanym odzwierciedleniem stanu badań historycznych odkrywających nieustannie nowe aspekty dziejów tego kompleksu zagłady.
Przegląd badań z ostatnich kilku dekad pokazuje np., że na świadomości wielu pokoleń Polaków (zwłaszcza starszych) nadal ciąży brzemię lat komunistycznej propagandy, starającej się tak bardzo „umiędzynarodowić” więźniów i spolonizować ofiary Auschwitz (używano wówczas nawet konsekwentnie nazwy Oświęcim), że z grona ofiar obozu niemal całkowicie zniknęli Żydzi. Z kolejnymi latami stan wiedzy na temat tego, kto był najliczniejszą kategorią ofiar, systematycznie się poprawia, lecz nadal jest on daleki od doskonałości. Dlatego warto śledzić w tym roku sondaże o stanie wiedzy o historii obozu, które pojawią się przy okazji nadchodzącej rocznicy. Należy to podkreślić szczególnie, gdyż ukazuje niezwykle ważny aspekt usytuowania Auschwitz na skrzyżowaniu pamięci Polaków i Żydów, co prowadziło nierzadko w historii do poważnych konfliktów.
Dla Żydów Auschwitz pozostanie miejscem wyjątkowym, największym cmentarzem narodu przeznaczonego do całkowitego unicestwienia. W polskiej pamięci to obóz, do którego w pierwszym transporcie z 14 czerwca 1940 r. skierowano uczestników ruchu oporu, uczniów i nauczycieli, harcerzy i przedstawicieli inteligencji. Dla Polaków z historią Auschwitz nierozerwalnie łączą się także heroiczne postacie Witolda Pileckiego czy św. Maksymiliana Marii Kolbe. W topografii olbrzymiego kompleksu zagłady przestrzennym punktem odniesienia dla Polaków będzie w większym stopniu obóz macierzysty z bramą z napisem „Arbeit macht frei”, dla Żydów zaś przede wszystkim Birkenau z ruinami krematoriów i komór gazowych.
Próba określenia wpływu poobozowych obiektów na tych, którzy je odwiedzają, to wielkie wyzwanie dla badaczy społecznych i w pewnym sensie niemożliwa do pełnego uchwycenia wielka tajemnica indywidualnej ludzkiej wrażliwości na doświadczenie przestrzeni będącej świadkiem najbardziej skrajnej postaci zła. W zrealizowanym w 2022 r. przez Instytut Pamięci Narodowej badaniu świadomości historycznej ponad 6 tys. Polaków Auschwitz został uznany przez wszystkie badane kategorie respondentów za przestrzeń, w której w największym stopniu można poczuć i doświadczyć historii. Wszystkie badane kategorie respondentów uznały również Auschwitz za najważniejsze miejsce związane z historią naszego kraju, które powinien odwiedzić każdy Polak. Dodać trzeba, że pytania miały charakter otwarty i respondenci sami wskazywali własne odpowiedzi. Wśród badanych nauczycieli historii kontakt z poobozową przestrzenią martyrologii został uznany za najskuteczniejszy sposób przekazywania wiedzy o przeszłości.
Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-krzysztof-malicki-auschwitz-birkenau-swiadomosc-historyczna/
PAP/MB
