Jak Polacy oceniają przeniesienie Okrągłego Stołu do Muzeum Historii Polski?

Przedstawiamy kompleksową analizę statystyczną opinii publicznej na temat decyzji o przeniesieniu Okrągłego Stołu z Pałacu Prezydenckiego do Muzeum Historii Polski. Badanie o tym, co sądzą Polacy o Okrągłym Stole i jego przeniesieniu zostało przeprowadzone przez Instytut Badań Rynkowych i Społecznych (IBRiS) na zlecenie dziennika Rzeczpospolita w dniach 19-20 grudnia 2025 roku metodą CATI (telefonicznych wywiadów wspomaganych komputerowo) na reprezentatywnej próbie 1068 dorosłych Polaków.

Polacy o Okrągłym Stole

Po pierwsze: przewaga opinii pozytywnych. 51,0% respondentów pozytywnie ocenia decyzję prezydenta Karola Nawrockiego o przeniesieniu Okrągłego Stołu, podczas gdy negatywnie odnosi się do niej 30,8% badanych. Różnica wynosi 20,2 punktu procentowego na korzyść opinii pozytywnych.

Po drugie: polaryzacja polityczna. Analiza pokazuje wyraźną polaryzację opinii według preferencji politycznych. Największe poparcie dla decyzji wyrażają wyborcy Konfederacji (91%), podczas gdy największy sprzeciw – wyborcy Koalicji Obywatelskiej (48% negatywnie) i Lewicy (46% negatywnie).

Po trzecie: zróżnicowanie wiekowe. Najsilniejsze poparcie dla przeniesienia stołu występuje w grupie wiekowej 40-49 lat (72% pozytywnie), podczas gdy młodsze (18-29 lat: 39% pozytywnie) i najstarsze grupy (70+ lat: 48% pozytywnie) wykazują mniejszy entuzjazm.

Po czwarte: kontekst historyczny. Porównanie z badaniami CBOS z lat 2009-2019 dotyczącymi oceny porozumień Okrągłego Stołu pokazuje interesującą dynamikę opinii publicznej w perspektywie czasowej.

Metodologia badania

Organizator badania: Instytut Badań Rynkowych i Społecznych (IBRiS)
Zleceniodawca: Dziennik Rzeczpospolita
Termin realizacji: 19-20 grudnia 2025 roku
Metoda: CATI (Computer Assisted Telephone Interview) – telefoniczne, standaryzowane wywiady kwestionariuszowe wspomagane komputerowo
Próba: N = 1068 osób
Pytanie badawcze: „Jak ocenia pan/pani decyzję Karola Nawrockiego o wyniesieniu z Pałacu Prezydenckiego Okrągłego Stołu, przy którym toczyły się negocjacje komunistów z demokratyczną opozycją?”

Badanie zostało przeprowadzone na reprezentatywnej próbie dorosłych mieszkańców Polski, z uwzględnieniem struktury demograficznej i geograficznej populacji. Metoda CATI zapewnia wysoką jakość zebranych danych poprzez standaryzację procesu wywiadu i eliminację błędów związanych z ręcznym wprowadzaniem odpowiedzi.

Kontekst decyzji

W dniu 23 grudnia 2025 roku prezydent Karol Nawrocki ogłosił decyzję o przeniesieniu Okrągłego Stołu z Pałacu Prezydenckiego do Muzeum Historii Polski. Historyczny mebel, przy którym na przełomie lutego i kwietnia 1989 roku komuniści i przedstawiciele demokratycznej opozycji negocjowali warunki transformacji ustrojowej, ma być udostępniony zwiedzającym w ramach stałej wystawy muzeum w 2027 roku. Jak wynika z ustaleń mediów, decyzja o przeniesieniu zapadła już za drugiej kadencji Andrzeja Dudy, jednak to prezydent Karol Nawrocki nadał jej symboliczny wymiar polityczny.

Co sądzą Polacy o Okrągłym Stole i jego wyprowadzeniu z Pałacu Prezydenckiego

Rozkład opinii przedstawia się następująco:
• Pozytywnie: 51,0% respondentów (w tym: 25,1% bardzo dobrze, 25,9% raczej dobrze)
• Negatywnie: 30,8% respondentów (w tym: 17,0% bardzo źle, 13,8% raczej źle)
• Bez zdania: 18,2% respondentów

Przewaga opinii pozytywnych nad negatywnymi wynosi 20,2 punktu procentowego, co wskazuje na wyraźną, choć nie przytłaczającą, akceptację społeczną dla decyzji o przeniesieniu Okrągłego Stołu. Stosunkowo wysoki odsetek osób bez zdania (18,2%) może świadczyć o tym, że dla części społeczeństwa kwestia ta nie jest priorytetem lub budzi wątpliwości co do jej znaczenia.

Szczegółowy rozkład opinii

Analiza szczegółowa pokazuje, że opinie pozytywne są niemal równomiernie podzielone między oceny „bardzo dobrze” (25,1%) i „raczej dobrze” (25,9%). W przypadku opinii negatywnych przeważają oceny zdecydowanie krytyczne – „bardzo źle” (17,0%) nad umiarkowanie krytycznymi „raczej źle” (13,8%). To może sugerować, że wśród krytyków decyzji dominuje silne emocjonalne zaangażowanie.

Analiza według wieku

Interpretacja socjologiczna różnic międzypokoleniowych:

Najsilniejsze poparcie dla decyzji o przeniesieniu Okrągłego Stołu występuje w grupie wiekowej 40-49 lat (72%), co jest szczególnie istotne z punktu widzenia socjologii pokoleń. To pokolenie urodzone w latach 1976-1985, które:
• Dorastało w okresie transformacji ustrojowej (miało 4-13 lat podczas Okrągłego Stołu w 1989 roku)
• Nie ma bezpośrednich wspomnień z okresu PRL, ale pamięta trudności lat 90.
• Stanowi obecnie trzon aktywnej zawodowo populacji, co może przekładać się na pragmatyczne podejście do symboliki historycznej

Młodsza grupa (18-29 lat) wykazuje najbardziej podzielone opinie (39% pozytywnie, 32% negatywnie). To pokolenie, które nie pamięta PRL ani transformacji, postrzega Okrągły Stół głównie przez pryzmat współczesnej narracji politycznej i edukacji historycznej.

Najstarsza grupa (70+ lat), która osobiście doświadczyła wydarzeń 1989 roku, wykazuje stosunkowo wysokie poparcie (48%), ale również znaczący sprzeciw (40%). To odzwierciedla wewnętrzny podział w tym pokoleniu między tymi, którzy postrzegają Okrągły Stół jako konieczny kompromis, a tymi, którzy widzą w nim zdradę ideałów Solidarności.

Analiza według preferencji politycznych

Kluczowe obserwacje:

1. Konfederacja (91% pozytywnie, 5% negatywnie): Zdecydowanie najsilniejsze poparcie dla decyzji, co wpisuje się w przyjętą przez to ugrupowanie narrację historyczną krytyczną wobec układów Okrągłego Stołu. Tak jednoznaczna reakcja (91%) jest rzadkością w badaniach opinii publicznej i świadczy o silnej spójności ideologicznej elektoratu.

2. PiS (59% pozytywnie, 26% negatywnie): Wyraźne, choć nie przytłaczające poparcie. Warto zauważyć, że ponad jedna czwarta elektoratu PiS wyraża dezaprobatę lub wątpliwości, co może świadczyć o wewnętrznym zróżnicowaniu tego elektoratu w kwestiach symbolicznych.

3. Centrum polityczne – Polska 2050 (50% pozytywnie, 30% negatywnie) i PSL (47% pozytywnie, 28% negatywnie): Elektoraty te wykazują najbardziej zbalansowane opinie, co jest charakterystyczne dla wyborców centrowych, którzy rzadziej przyjmują skrajne stanowiska.

4. Koalicja Obywatelska (29% pozytywnie, 48% negatywnie) i Lewica (27% pozytywnie, 46% negatywnie): Wyraźna przewaga opinii negatywnych. Te elektoraty postrzegają Okrągły Stół jako pozytywny symbol transformacji demokratycznej, a jego przeniesienie jako gest o wydźwięku rewizjonistycznym.

Analiza pokazuje, że stosunek do decyzji o przeniesieniu Okrągłego Stołu jest silnie skorelowany z przynależnością do obozów politycznych określanych jako prawica (pozytywny) versus centrum-lewica (negatywny). To klasyczny przykład „wojny o pamięć” i konkurencyjnych narracji historycznych w polskiej przestrzeni publicznej.

Kontekst historyczny i dynamika opinii

Uwaga metodologiczna: Należy zachować ostrożność przy bezpośrednim porównywaniu danych z lat 2009-2019 (CBOS) z danymi z 2025 roku (IBRiS), ponieważ dotyczą nieco innych aspektów – wcześniejsze badania pytały o stosunek do samych porozumień Okrągłego Stołu, podczas gdy badanie z 2025 roku dotyczy decyzji o przeniesieniu fizycznego obiektu.

Ewolucja opinii publicznej 2009-2019:

W perspektywie długoterminowej obserwujemy interesującą dynamikę opinii o Okrągłym Stole. W 2009 roku, w 20. rocznicę obrad, 41% Polaków pozytywnie oceniało porozumienia. Ten wskaźnik wzrósł nieznacznie do 42% w 2014 roku (25. rocznica), po czym spadł do 37% w 2019 roku (30. rocznica).

Spadek poparcia dla Okrągłego Stołu w latach 2014-2019 zbiegł się z okresem rządów PiS i intensyfikacją debaty o konieczności rozliczenia transformacji ustrojowej. Narracja krytyczna wobec Okrągłego Stołu jako „zmowy elit” zyskała na sile w przestrzeni publicznej.

Wzrost poparcia dla decyzji o przeniesieniu stołu w 2025 roku (51%) w porównaniu z wcześniejszymi ocenami samych porozumień może sugerować, że społeczeństwo postrzega tę decyzję jako sposób na „zamknięcie” spornej kwestii poprzez przekazanie symbolu historii (muzeum) zamiast nadawania mu politycznego charakteru (pałac prezydencki).

Wnioski i implikacje społeczno-polityczne

1. Polaryzacja pamięci społecznej

Wyniki badania potwierdzają głęboki podział społeczeństwa polskiego w ocenie transformacji ustrojowej. Rozbieżności w ocenie decyzji o przeniesieniu Okrągłego Stołu odzwierciedlają szerszy konflikt o interpretację przełomu 1989 roku – jako pokojowej rewolucji demokratycznej czy jako kompromisu z komunistyczną nomenklaturą, który umożliwił jej transformację w nową elitę.

2. Symbolika versus pragmatyzm

Stosunkowo wysoki odsetek osób bez zdania (18,2%) oraz zbalansowane opinie w niektórych grupach demograficznych sugerują, że znaczna część społeczeństwa nie postrzega kwestii umiejscowienia Okrągłego Stołu jako priorytetu. To może świadczyć o zmęczeniu symbolicznymi sporami i rosnącym pragmatyzmie części elektoratu.

3. Pokoleniowa zmiana perspektywy

Zróżnicowanie opinii według wieku pokazuje, że młodsze pokolenia, które nie mają bezpośrednich wspomnień z okresu transformacji, są bardziej podatne na bieżącą narrację polityczną niż na historyczną pamięć. To może prowadzić do dalszych zmian w społecznej ocenie Okrągłego Stołu w miarę wymiany pokoleniowej.

4. Potencjał deeskalacji symbolicznej

Przeniesienie Okrągłego Stołu do muzeum, przy relatywnej akceptacji społecznej tej decyzji, może stanowić model rozwiązywania spornych kwestii symbolicznych – poprzez depolityzację i przekazanie kontrowersyjnych symboli instytucjom pamięci historycznej. To podejście może być stosowane w przyszłości wobec innych spornych elementów przestrzeni publicznej.

Ograniczenia badania i kierunki dalszych analiz

Należy zaznaczyć pewne ograniczenia przedstawionej analizy. Badanie przeprowadzono w okresie intensywnej debaty politycznej wokół decyzji prezydenta Karola Nawrockiego, co mogło wpłynąć na podwyższenie świadomości tematu i polaryzację opinii. Ponadto, badanie CATI, choć metodologicznie poprawne, może nieznacznie zaniżać reprezentację młodszych grup wiekowych, które rzadziej odbierają telefony od nieznanych numerów.

Dalsze badania powinny objąć analizę jakościową (wywiady pogłębione, grupy fokusowe), która pozwoliłaby lepiej zrozumieć motywacje stojące za poszczególnymi stanowiskami. Warto również przeprowadzić badania longitudinalne, aby sprawdzić, czy opinie ulegają zmianie w miarę upływu czasu od momentu podjęcia decyzji.

Polacy o Okrągłym Stole i decyzji Karola Nawrockiego

Decyzja prezydenta Karola Nawrockiego o przeniesieniu Okrągłego Stołu z Pałacu Prezydenckiego do Muzeum Historii Polski zyskała umiarkowane, ale wyraźne poparcie społeczne (51% opinii pozytywnych wobec 30,8% negatywnych). Analiza pokazuje jednak, że ocena tej decyzji jest silnie zdeterminowana przez przynależność polityczną i, w mniejszym stopniu, przez wiek respondentów.

Wyniki badania odzwierciedlają szerszy problem polskiej debaty publicznej – głęboki podział w ocenie transformacji ustrojowej i dziedzictwa Okrągłego Stołu. Ten podział nie jest jedynie polityczny, ale ma wymiar głęboko kulturowy i pokoleniowy, dotykając fundamentalnych pytań o tożsamość narodową i pamięć zbiorową.

Z perspektywy socjologicznej, transfer Okrągłego Stołu do przestrzeni muzealnej może być interpretowany jako próba przekształcenia „gorącej” pamięci zbiorowej (emocjonalnie zaangażowanej, politycznie instrumentalizowanej) w pamięć „chłodną” (zinstytucjonalizowaną, poddaną profesjonalnej narracji historycznej). Powodzenie tego procesu będzie zależało od tego, czy instytucje pamięci zdołają stworzyć przestrzeń dla wieloperspektywicznego dialogu o transformacji, wykraczającego poza uproszczone narracje polityczne.

Arkadiusz Jordan

Źródła danych:
1. IBRiS dla Rzeczpospolitej, „Sondaż: Jak Polacy oceniają decyzję o przeniesieniu okrągłego stołu?”, 19-20 grudnia 2025, N=1068
2. CBOS, „Okrągły Stół – symbol przełomu czy zmowa elit?”, styczeń 2009
3. CBOS, „Postawy wobec przemian 1989 roku”, styczeń 2014
4. CBOS, „30 lat od Okrągłego Stołu – bilans opinii”, styczeń 2019
5. Wprost, „Sondaż. Polacy ocenili decyzję prezydenta ws. Okrągłego Stołu”, 24 grudnia 2025