Zbudujmy w Polsce NATO AI COE [Tomasz ZDZIKOT i Karolina GRENDA]

29 czerwca 2026 roku w Pałacu Prezydenckim Fundacja SET, wspólnie z piętnastoma innymi organizacjami eksperckimi, zaprezentowała kierownictwu Biura Bezpieczeństwa Narodowego koncepcję utworzenia w Polsce Centrum Doskonałości NATO ds. Sztucznej Inteligencji – NATO AI Centre of Excellence. Odpowiedź była jednoznacznie pozytywna.

Skąd wziął się ten pomysł i dlaczego teraz?

Sztuczna inteligencja od kilku lat zajmuje pierwsze miejsce na liście technologii przełomowych NATO. Sojusz przyjął pierwszą Strategię AI w 2021 roku, a następnie istotnie zaktualizował ją w 2024 roku. Raport Atlantic Council z marca 2026 roku, przygotowany we współpracy z Biurem Głównego Naukowca NATO, stwierdza, iż „wojskowa AI staje się technologią ogólnego zastosowania, która będzie obecna w niemal każdym cyfrowym systemie używanym przez NATO„. Następnie raport konkluduje, że „dla NATO zrozumienie, w jakim miejscu AI z największym prawdopodobieństwem przekształci operacje i jak przeciwnicy mogliby wykorzystać podatności systemów opartych na AI, jest warunkiem wstępnym dla wiarygodnego odstraszania i skutecznej obrony w nadchodzącej erze działań algorytmicznych”.

W tej sytuacji zaskakująca jest jedna liczba: zero. Żadne z trzydziestu akredytowanych Centrów Doskonałości NATO nie jest dedykowane sztucznej inteligencji. To luka strukturalna, którą Polska może wypełnić. To właśnie ta obserwacja stała się punktem wyjścia dla naszej inicjatywy.

Prezentacja koncepcji i pierwsze reakcje

.Gospodarzem spotkania, które odbyło się 29 czerwca 2026 r. było kierownictwo Biura Bezpieczeństwa Narodowego, na czele z szefem BBN ministrem Bartoszem Grodeckim i jego zastępcą gen. bryg. rez. Mirosławem Brysiem. O wadze poruszanych zagadnień świadczyć może także to, iż pierwsze formalne przedstawienie tej idei odbyło się właśnie w takim miejscu i w taki sposób – w centrum polskiej architektury bezpieczeństwa, kilka dni przed szczytem NATO w Ankarze.

Reakcja była jednoznacznie pozytywna. BBN opublikowało w serwisie X oficjalne oświadczenie stwierdzające, że „Prezydent Karol Nawrocki wspiera inicjatywy służące wykorzystaniu polskich doświadczeń, potencjału naukowego i gospodarczego w obszarze technologii przełomowych, łączące rozwój państwa z bezpieczeństwem. Świadomy i aktywny udział w trwającej rewolucji technologicznej wzmacnia strategiczną pozycję Polski. Istotny jest nie tylko rozwój, ale też wdrożenie osiągnięć polskiej nauki i przemysłu wykorzystujących m. in. sztuczną inteligencję, dających Siłom Zbrojnym RP przewagę na współczesnym polu walki, a także wspierających sojuszniczą interoperacyjność i współpracę transatlantycką”.

Kilka dni później minister Bartosz Grodecki, podczas wizyty w Waszyngtonie, gdzie spotkał się m.in. z podsekretarzem ds. polityki w Departamencie Wojny Elbridge’m Colbym, kongresmenem Mike’iem Turnerem oraz przedstawicielami Atlantic Council, poruszył temat polskiej kandydatury do sformowania NATO AI COE. Jak stwierdził w serwisie X min. Grodecki, wielokrotnie usłyszał w Waszyngtonie, że „Polska jest modelowym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych”. To więc w naszym przekonaniu dobry pomysł, żeby ten kapitał zaufania inwestować w konkretne inicjatywy instytucjonalne.

.Odzew po ogłoszeniu koncepcji przekroczył nasze oczekiwania – setki wiadomości, rozmów, zainteresowanie mediów. To sygnał, że Polska chce ambitnych projektów technologicznych o randze strategicznej i że dysponuje środowiskiem gotowym je realizować.

Szesnaście organizacji za jednym stołem

Koncepcja nie jest projektem jednej fundacji. Inicjatywę zainicjowaną i przygotowaną przez Fundację SET Security-Energy-Technology od początku popierało piętnaście innych think-tanków i organizacji eksperckich: AI LAW TECH Foundation, Defence Institute, Frontline Foundation, Fundacja Bezpieczna Cyberprzestrzeń, Fundacja CISO #Poland, Fundacja INFO OPS Polska, Fundacja Obserwatorium Rozwoju Gospodarki i Demokracji, Fundacja Polska Przyszłości – Instytut Libertatis, Instytut Bezpieczeństwa Narodowego, Instytut Kościuszki, Instytut Spraw Gospodarczych im. Eugeniusza Kwiatkowskiego, Instytut Strategii Narodowej, ISACA Katowice Chapter, Polskie Towarzystwo Gospodarcze oraz Stowarzyszenie Absolwentów Studiów Cyberbezpieczeństwa MBA. Szerokie spektrum środowisk – od bezpieczeństwa cyfrowego, przez obronność, po gospodarkę – które w tej inicjatywie znalazły wspólny mianownik.

Czym są Centra Doskonałości NATO?

.Zanim przejdziemy do argumentów, warto wyjaśnić strukturę, bo nazwa bywa myląca. Sojusznicze centra doskonałości to nie bazy wojskowe ani struktury dowodzenia. To wielonarodowe instytucje wojskowe z akredytacją NATO – swoiste wojskowe think tanki, których misją jest dostarczanie wiedzy eksperckiej, wspieranie rozwoju doktryny, identyfikowanie wniosków z doświadczeń operacyjnych oraz poprawa interoperacyjności. Działają w czterech zasadniczych obszarach: edukacji i szkoleń, analizy i wyciągania wniosków, rozwoju doktryny i standaryzacji oraz koncepcji i eksperymentowania.

Idea powstała w 2003 roku, pierwsze centrum uzyskało akredytację w 2005 roku. Dziś jest ich trzydzieści, od Tallina po Ankarę i od Ottawy po Norfolk. I żadne nie jest dedykowane sztucznej inteligencji.

Polska jest już w tej sieci, ale powinniśmy chcieć więcej

Polska jest gospodarzem dwóch spośród trzydziestu centrów: Counter Intelligence COE w Krakowie (Polska jest państwem ramowym wspólnie ze Słowacją, akredytacja w 2017 roku) oraz Military Police COE w Bydgoszczy (akredytacja w 2014 roku). Mamy zatem instytucjonalne doświadczenie, wiemy, jak takie struktury budować i prowadzić.

Czy możliwe jest trzecie centrum? Tak i to nie będzie wyłom w sojuszniczej praktyce. Niemcy są Framework Nation dla trzech centrów: Joint Air Power Competence Centre w Kalkar, Military Engineering w Ingolstadt oraz Operations in Confined and Shallow Waters w Kilonii. Włochy również prowadzą trzy: Modelling & Simulation, Security Force Assistance (obydwa w Rzymie) i Stability Policing w Vicenzie. Francja i Turcja prowadzą po dwa. Zaangażowanie w kilka centrów równolegle odzwierciedla ambicje i rzeczywiste zaangażowanie w transformację Sojuszu.

Argumenty za Polską: unikatowa kombinacja atutów

Kapitał intelektualny. Polacy od lat plasują się w ścisłej czołówce Locked Shields, czyli największych na świecie ćwiczeń z zakresu cyberobrony. Polska wygrała je w 2014 roku, zajęła drugie miejsce w 2022 i 2025 roku, trzecie w 2023 roku. Polskie drużyny wygrywają TIDE Hackathon organizaowany przez NATO ACT i plasują się w ścisłej czołówce globalnego rankingu CTF. Polacy stoją za sukcesami globalnych firm AI, choćby takich jak ElevenLabs (wycenianej na 11 miliardów dolarów) i DeepL. Polska niezmiennie zajmuje pierwsze miejsce wśród krajów UE w Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej. Odpowiedzialne stosowanie AI wymaga ponadto kompetencji z zakresu prawa, etyki i normalizacji, gdzie nasz kraj również dysponuje zapleczem akademickim i eksperckim na najwyższym poziomie.

Wschodnia flanka NATO. Ponadprzeciętną ekspozycję na zagrożenia potraktujmy nie jako słabość, lecz jako przewagę. Polska ma dostęp do unikalnej wiedzy operacyjnej, której kraje zachodniej Europy nie posiadają – wiedzy o tym, jak AI sprawdza się lub zawodzi w warunkach rzeczywistego konfliktu. Po pierwsze, to nasze własne, bezpośrednie doświadczenia związane z szeroko prowadzonymi przeciw Polsce zautomatyzowanymi, opartymi na AI operacjami wpływu, dezinformacji i rozpoznania podatności systemów bezpieczeństwa. Po drugie zaś, doświadczenia związane z wojną toczącą się tuż za naszą wschodnią granicą, czyli – drony z nawigacją AI, systemy rozpoznawania obrazu wspierające targeting, algorytmiczne wsparcie dowodzenia – docierają do Polski niemal w czasie rzeczywistym. NATO AI COE zlokalizowane w Polsce miałoby do tych danych uprzywilejowany dostęp. To nie tylko argument geostrategiczny, lecz epistemiczny – wiemy rzeczy, których inni nie wiedzą, bo musieliśmy i musimy je wiedzieć.

Lider wydatków obronnych. W 2025 roku Polska osiągnęła najwyższy wskaźnik wydatków obronnych wśród wszystkich państw członkowskich NATO, liczonych jako procent PKB. Jesteśmy przekonani, że do roli państwa ramowego dla dalekosiężnych, horyzontalnych obszarów, takich jak AI, najbardziej predestynowany jest kraj, który traktuje Sojusz poważnie, nie tylko deklaratywnie, ale także finansowo.

Dynamiczny ekosystem AI. Blisko 70% Polaków deklaruje regularne korzystanie z narzędzi AI, to najwyższy wynik w Europie Środkowo-Wschodniej, zaś polskie uczelnie techniczne, w tym te wojskowe – Wojskowa Akademia Techniczna i Akademia Marynarki Wojennej – tworzą naturalną bazę dla działalności szkoleniowej centrum.

Wojska Obrony Cyberprzestrzeni. Polska ma nie tylko potencjał analityczny, ale także strukturę wojskową aktywnie wdrażającą sztuczną inteligencję w warunkach operacyjnych. W marcu 2025 roku w ramach Dowództwa Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni powstało Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji (CISI). Centrum opracowało platformę AIRON i buduje warunki dla suwerennej wojskowej AI. Warto też podkreślić, że polskie Wojska Obrony Cyberprzestrzeni należą do najlepszych na świecie, co pokazał choćby ranking MIT Technology Review Cyber Defense Index za lata 2022–2023, gdzie Polska zajęła 6. miejsce na świecie, wskazując jako uzasadnienie działania DK WOC, w tym te związane z budowaniem sieci umów o współpracy w obszarze cyberbezpieczeństwa.

Co Polska zyska

Framework Nation dla centrum doskonałości staje się naturalnym liderem danego obszaru w całym Sojuszu – organizatorem debaty, szkoleń i konferencji. Centrum i jego dyrektor, wyznaczany przez państwo ramowe, ma rzeczywisty wkład w kształtowanie doktryny i polityk NATO. To instytucjonalny głos przy stole, przy którym podejmowane są decyzje o tym, jak AI będzie rozwijana i używana przez Sojusz.

Jest też wymiar ekonomiczny i cywilizacyjny. Polska od lat traci najlepszych naukowców i inżynierów na rzecz zagranicznych gigantów technologicznych. NATO AI COE mogłoby ten drenaż odwrócić, dając polskim specjalistom powód, żeby zostać i pracować na rzecz czegoś ważnego dla całego Sojuszu.

Precedens: Estonia i lekcja z Tallina

W 2007 roku Estonia doświadczyła pierwszego wielkoskalowego cyberataku na infrastrukturę państwową. Rok później w Tallinie powstało CCDCOE. Estonia zamieniła własne dramatyczne doświadczenie w globalny autorytet i dziś jest np. organizatorem Locked Shields. Kraj 1,3 miliona obywateli pretenduje do pozycji instytucjonalnego lidera cyberbezpieczeństwa dla całego zachodniego świata.

Polska może powielić ten model w obszarze AI, z tą różnicą, że Estonia działała po traumie, a my może zadziałać z wyprzedzeniem.

Jak wygląda droga formalna i kto powinien się zaangażować

Procedura jest przejrzysta, państwo członkowskie składa ofertę objęcia roli Framework Nation Przewodniczącemu Komitetu Wojskowego, Sojusznicze Dowództwo Transformacji opiniuje wniosek, następuje negocjowanie protokołów ustaleń i akredytacja. Centrum jest strukturą wielonarodową, więc kluczowe jest zbudowanie koalicji państw chcących się zaangażować. Naturalny krąg zainteresowanych to państwa wschodniej flanki zgrupowane w formacie B9, a także Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. Szczyt w Ankarze jest do rozpoczęcia tych rozmów właściwym miejscem i właściwym momentem.

Rywalizacja jest realna

O podobnym centrum myśli Francja. Paryż dysponuje zasobami, prestiżem i ambicjami technologicznymi. Polska ma jednak argumenty, których Francja nie posiada: geograficzną ekspozycję na realne zagrożenia ze strony potencjalnych przeciwników NATO, bezpośredni dostęp do wiedzy ze wschodniego teatru wojny oraz naturalną zdolność do działania horyzontalnego, służącego całemu Sojuszowi. To część argumentów, które przemawiają za Polską.

Czas zmienić sposób, w jaki myślimy o sobie

Polska należy do liderów NATO. Pod względem wydatków obronnych jesteśmy pierwsi. Pod względem zaangażowania na wschodniej flance – niezbędni. Pod względem kapitału intelektualnego – w ścisłej światowej czołówce. A mimo to wciąż zbyt często definiujemy swoją pozycję przez to, co zawdzięczamy Sojuszowi, nie przez to, co wnosimy.

Nasza analiza wyraźnie wskazuje, że właśnie powołanie NATO AI COE może być jednym z najbardziej efektywnych sposobów na znaczący technologiczny awans Polski w hierarchii Sojuszu, warto pamiętać i podkreślać, że awans uzasadniony realnym potencjałem i zaangażowaniem. Musimy jednak zacząć sami siebie tak postrzegać. I działać zgodnie z tą oceną.

Szczyt NATO w Ankarze w dniach 7–8 lipca 2026 roku jest dobrym punktem startowym. Zbudujmy centrum doskonałości AI NATO!

Tomasz Zdzikot
Radca prawny, Przewodniczący Rady Fundacji SET Security-Energy-Technology, Zastępca Przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP.

Karolina Grenda
Doktor nauk prawnych, płk rez., członek Rady Fundacji SET Security-Energy-Technology, członek Rady Nowych Technologii i Cyfryzacji przy Prezydencie RP.