Młodzi Polacy nieusatysfakcjonowani z demokracji [Badanie]

Badanie „Young Europe 2025” zostało przygotowane przez TUI Stiftung i oparte na badaniu młodych osób w wieku 16–26 lat, przeprowadzonym w dniach 23.04–19.05.2025 r. w siedmiu krajach: Niemczech, Francji, Hiszpanii, Włoszech, Grecji, Polsce oraz Wielkiej Brytanii (N = 6 703). Badanie zrealizowano metodą wywiadów online na panelu YouGov, z zastosowaniem doboru kwotowego i ważenia danych ze względu na wiek, płeć oraz poziom wykształcenia, tak aby odzwierciedlić strukturę populacji w każdym kraju. Jeden z tematów badania brzmiał: poparcie dla demokracji. 

Badanie Young Europe 2025: Poparcie dla demokracji

Autorzy raportu podkreślają, że młodzi Europejczycy „nie są zadowoleni z TEJ demokracji”. Nie oznacza to odrzucenia samej zasady demokratycznej, lecz krytycyzm wobec sposobu, w jaki działają instytucje i system polityczny w praktyce.

Zapytani o to, jak działa system polityczny w ich kraju, młodzi rzadko oceniają go jako „w pełni działający”. Tylko 6% badanych uważa, że system działa dobrze i nie wymaga zmian. Najczęstsza odpowiedź (39%) brzmi: „działa dobrze, ale wymaga pewnych korekt”. Jednocześnie aż 33% sądzi, że system trzeba reformować w wielu obszarach, a 14% domaga się jego całkowitej zmiany.

Wyniki te pokazują, że młodzi są raczej reformistami niż rewolucjonistami – akceptują demokratyczny ustrój jako punkt wyjścia, ale krytycznie oceniają jego realne funkcjonowanie.

Preferencje ustrojowe: demokracja kontra autorytaryzm

Na pytanie o preferowany ustrój 57% młodych Europejczyków jednoznacznie wskazuje demokrację jako najlepszą formę rządów. 21% dopuszcza możliwość, że w pewnych okolicznościach rządy autorytarne mogłyby być lepsze, 8% deklaruje obojętność wobec typu ustroju, a 14% nie ma zdania.

W Polsce odsetek młodych, którzy zawsze preferują demokrację, wynosi 48% – to jeden z najniższych wyników w badanych krajach. Jednocześnie ponad jedna piąta młodych Polaków dopuszcza scenariusz „autorytaryzmu w określonych warunkach”, a 11% deklaruje, że rodzaj ustroju w gruncie rzeczy nie ma dla nich znaczenia. Pokazuje to kruchość demokratycznego konsensusu wśród młodego pokolenia.

Zadowolenie z demokracji w poszczególnych krajach

Zadowolenie z funkcjonowania demokracji jest silnie zróżnicowane między krajami. W Niemczech niemal połowa młodych (45%) deklaruje, że jest raczej zadowolona z demokracji, w Wielkiej Brytanii – 37%. W Polsce odsetek zadowolonych to 23%, a więc wyraźnie mniej niż w krajach zachodnioeuropejskich. W Grecji zadowolonych jest zaledwie 12% badanych.

Polska lokuje się w grupie krajów o niskim poziomie satysfakcji z demokracji – w jednym rzędzie z Hiszpanią, Włochami i Grecją. To ważny sygnał ostrzegawczy z punktu widzenia legitymizacji instytucji demokratycznych.

Postrzegane zagrożenia dla demokracji

Większość młodych Europejczyków obserwuje symptomy erozji demokratycznej w swoich krajach. Około 53% zgadza się ze stwierdzeniem, że „w kraju narasta zachowanie antydemokratyczne”, a 48% sądzi, że „demokracja w kraju jest zagrożona”. Co trzeci młody (29%) deklaruje, że „nie odważa się w kraju mówić otwarcie tego, co myśli”.

W Polsce – podobnie jak w innych państwach Europy Środkowo‑Wschodniej – obawy te są szczególnie silne na tle doświadczeń transformacji, sporów o praworządność oraz konfliktów politycznych. Połączenie niskiego zadowolenia z demokracji, stosunkowo niewysokiego odsetka „twardych demokratów” oraz rosnącej polaryzacji czyni młode pokolenie podatnym na narracje antysystemowe.

Poparcie dla demokracji wśród młodzieży i kluczowe wnioski dla Polski

Poparcie dla demokracji jako zasady ustrojowej jest w Polsce słabsze niż w Niemczech czy Wielkiej Brytanii.

Stosunkowo duży odsetek młodych dopuszcza scenariusz „porządku w zamian za ograniczenie wolności”, co wzmacnia atrakcyjność ofert autorytarnych.

Niskie zadowolenie z funkcjonowania demokracji oraz poczucie zagrożenia wolności słowa budują klimat frustracji i nieufności wobec instytucji.

Z punktu widzenia polityki publicznej i edukacji obywatelskiej konieczne jest wzmacnianie doświadczeń realnego wpływu młodych na decyzje publiczne (samorząd uczniowski, konsultacje, budżety partycypacyjne, ruchy obywatelskie), aby demokracja była odczuwana jako system działający, a nie jedynie formalny.

Oprac. Arkadiusz Jordan