Powstanie w getcie białostockim. Drugi taki największy zryw w czasie II wojny światowej

Dnia 16 sierpnia przypada 82. rocznica wybuchu powstania w białostockim getcie. Z uwagi na szabat główne oficjalne uroczystości odbyły się 14 sierpnia. W dniu 16 sierpnia odbywa się akcja „Białystok pamięta”, na popołudnie zaplanowano m.in. spacer śladami żydowskiej rodziny Kracowskich.

Powstanie w getcie białostockim

.Historycy uważają powstanie w getcie białostockim za drugi pod względem wielkości – po Warszawie – zryw ludności żydowskiej w walce z Niemcami. Bezpośrednim powodem wybuchu tego powstania były niemieckie przygotowania do ostatecznej likwidacji getta. Grupa bojowników chciała sforsować bramy przy jednej z ulic, co dawałaby szanse na ucieczkę w kierunku Puszczy Knyszyńskiej. Słabo uzbrojonych powstańców było trzystu; Niemców, dysponujących czołgami i samolotami – dziesięć razy więcej. Główne walki w getcie toczyły się 16 sierpnia 1943 roku, w kolejnych kilku dniach broniły się już tylko pojedyncze punkty oporu.

Ze względu na szabat, przypadający w dniu 16 sierpnia, oficjalne uroczystości przy pomniku upamiętniającym obrońców getta odbyły się nie 16 sierpnia, ale dwa dni wcześniej. Wzięły w nich udział m.in. władze samorządowe i państwowe, przedstawiciele ambasad Izraela i Niemiec, delegacja izraelskiego miasta Yehud-Monosson – partnerskiego miasta Białegostoku, organizacje żydowskie.

Akcja „Białystok pamięta”

.W chodniku przy ul. Lipowej zostały wmurowane i odsłonięte tzw. kamieni pamięci, poświęcone rodzinie Kracowskich. To trzecia żydowska rodzina upamiętniona w ten sposób w Białymstoku. W ramach obchodów rocznicy powstania w getcie, 16 sierpnia po południu odbędzie spacer śladami rodziny Kracowskich. Samuel Kracowski był lekarzem, ginekologiem i znanym położnikiem; zginął w 1941 roku w pożarze Wielkiej Synagogi w Białymstoku, podpalonej przez Niemców wraz z przebywającymi w niej ludźmi.

Jego żona i syn zostali zamordowani w obozie zagłady w Treblince. Córka Ewa była uczestniczką powstania w getcie, potem działała w partyzantce, jako jedyna z rodziny przeżyła II wojnę światową, po niej mieszkała w Izraelu. W białostockiej Galerii im. Sleńdzińskich odbędzie się w sobotę prezentacja słuchowiska „Wciąż jesteśmy liczni”, na podstawie listów młodych ludzi zaangażowanych w żydowski ruch oporu w mieście, w tym przywódcy powstania Mordechaja Tenenbauma.

W mieście trwa akcja „Białystok pamięta”. Chodzi o noszenie papierowych przypinek w kształcie niezapominajki, które powstały jako symboliczny znak upamiętniania historii białostockich Żydów. 16 sierpnia, podobnie jak w miniony czwartek, papierowe niezapominajki będą rozdawać mieszkańcom wolontariusze m.in. w centrum miasta i w parku Planty. Taką niezapominajkę można też wydrukować i złożyć samodzielnie. Jej szablon jest dostępny na stronie internetowej Białostockiego Ośrodka Kultury.

Jak Auschwitz-Birkenau kształtuje współczesną świadomość historyczną

.W kolejną rocznicę wyzwolenia KL Auschwitz warto zastanowić się nad wyjątkowością tego obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady jako miejsca zbiorowej pamięci i czynnika kształtowania współczesnej świadomości historycznej – pisze prof. Krzysztof MALICKI w opublikowanym na łamach „Wszystko co Najważniejsze” tekście „Jak Auschwitz-Birkenau kształtuje współczesną świadomość historyczną„.

Coroczne uroczystości związane z rocznicą wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau należą do wyjątkowych w harmonogramie wydarzeń upamiętniających przeszłość, których areną jest nasz kraj.

Data wyzwolenia obozu utworzonego wiosną 1940 r. jako miejsca eksterminacji elit i poskramiania rodzącego się szybko polskiego ruchu oporu jest jednocześnie Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Auschwitz to bowiem jednocześnie największe miejsce zagłady Żydów w Europie, który to fakt jest jednym z fundamentów kształtowania współczesnej europejskiej pamięci i tożsamości, nieodłącznym odnośnikiem niemal każdej debaty nad nowożytną historią naszego kontynentu.

27 stycznia uwaga całego zachodniego świata koncentruje się na uroczystościach na terenie dawnego obozu, choć upamiętnianie ofiar i przestroga przed niebezpieczeństwami powtórzenia się historii nie powinny być jedynymi aspektami tego aktu pamięci, który tego dnia warto przemyśleć. Przy okazji kolejnej rocznicy wyzwolenia obozu warto zastanowić się nad wyjątkowością Auschwitz jako miejsca zbiorowej pamięci i czynnika kształtowania współczesnej świadomości historycznej, a także postawić pytanie o to, jak bezpośredni kontakt z tak wyjątkowym miejscem cierpień i martyrologii wpływa na postrzeganie świata, uwrażliwia na zło oraz kształtuje perspektywę aksjologiczną.

.Istnieje powiedzenie, które głosi, że widząc jeden obóz koncentracyjny, poznajemy zarazem wszystkie inne. Jest w tym powiedzeniu wiele słuszności z uwagi na fakt, że w swej biurokratycznej pedanterii „państwo SS” tworzyło obozowy system według ustandaryzowanych zasad i kryteriów. KL Auschwitz był jednak obozem wyjątkowym na tle podobnych mu obiektów. Poza olbrzymim rozmiarem najbardziej wyróżniło go to, że stał się największym miejscem zbiorowego mordu na obszarze Europy, „fabryką śmierci” – w olbrzymiej większości więźniów narodowości żydowskiej. Fakt ten wystarczyłby sam w sobie, by lokalizacja ta była reprezentatywnym miejscem pamięci wszystkich wojen i konfliktów pomiędzy ludźmi, choć były wszak miejsca (jak Treblinka czy Bełżec), w których intensywność dokonywanych zbrodni przybierała nierzadko postać, jakiej nie udawało się osiągnąć nawet w Auschwitz.

LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-krzysztof-malicki-auschwitz-birkenau-swiadomosc-historyczna/

PAP/MJ