Polska innowacja na tle regionu nie wygląda dobrze [Raport Banku Światowego]
Raport Banku Światowego „EU Regular Economic Report No. 11 – Innovation Rising” analizuje system innowacji Polski w porównaniu do krajów Europy Środkowo-Wschodniej (Bułgaria, Chorwacja, Polska, Rumunia – tzw. 4CEE). Dokument obejmuje kluczowe wskaźniki statystyczne dotyczące nakładów na B+R, cyfryzacji, struktury firm, kapitału venture capital oraz ekosystemu startupowego.
Raport Banku Światowego o innowacyjnej Polsce
Polska należy do najszybciej rosnących gospodarek Europy Środkowo-Wschodniej, notując prawie trzy dekady nieprzerwanego wzrostu. PKB per capita wzrósł ponad trzykrotnie w latach 1992–2023, a do roku 2022 Polska osiągnęła poziom 80% średniego dochodu per capita UE-27 (PPP), wobec 70% w 2017 r.
Wydatki na Badania i Rozwój
Polska przeznacza na B+R zaledwie 1,0% PKB (dane 2023) wobec unijnej średniej wynoszącej 2,2% PKB. Sektor prywatny odpowiada za mniej niż 40% całkowitych nakładów na B+R, podczas gdy w wiodących gospodarkach innowacyjnych udział ten wynosi 60–70%. Business Enterprise R&D (BERD) w Polsce skupia się przede wszystkim w usługach biznesowych (ok. 60%), odmiennie niż w UE-27, gdzie dominuje przemysł.
Rys. 1. Wydatki na B+R jako % PKB (2023). Źródło: World Bank EURER 11.
System innowacji – pozycja Polski w rankingach UE
Polska zajmuje 23. miejsce spośród 27 państw członkowskich UE w European Innovation Scoreboard 2025 (EIS 2025), wyprzedzając jedynie Słowację, Łotwę, Bułgarię i Rumunię. W gronie wszystkich 39 krajów europejskich objętych badaniem Polska uplasowała się na 27. pozycji.
Pozytywnym wyróżnikiem Polski na tle UE jest najwyższy odsetek wniosków o rejestrację wzorów przemysłowych (design applications) w 2025 roku oraz wysoki udział populacji z wykształceniem wyższym.
Rys. 2. European Innovation Scoreboard 2018 vs. 2025. Źródło: European Commission, 2025.
Struktura firm w Polsce i zdolności innowacyjne
Gospodarka polska jest zdominowana przez mikroprzedsiębiorstwa – stanowią one 95,8% wszystkich podmiotów. Jednak to duże firmy (250+ pracowników), stanowiące zaledwie 0,4% przedsiębiorstw, odpowiadają za 51% wartości dodanej i ponad 60% wydatków na B+R oraz inwestycji.
Rys. 3. Struktura firm w Polsce według wielkości (2023). Źródło: Eurostat / World Bank EURER 11.
Zdolności innowacyjne według wielkości firm
Duże firmy inwestują w B+R prawie trzy razy więcej na pracownika niż małe przedsiębiorstwa i o 1/3 więcej niż średnie. Koncentracja innowacji w dużych i zagranicznych podmiotach sprawia, że Polska w ograniczonym stopniu korzysta z komercjalizacji powstałych tu innowacji – korzyści przejmują właściciele własności intelektualnej spoza kraju.
Produktywność pracy
Producent w Polsce potrzebuje prawie trzy razy więcej pracowników, by wytworzyć tę samą wartość dodaną co przeciętna firma niemiecka. Produktywność pracy w polskim przetwórstwie stanowi zaledwie 39% poziomu Niemiec; w budownictwie – 37%, a w usługach – 44%.
Cyfryzacja i kompetencje cyfrowe
Polska osiąga wyniki poniżej średniej UE w niemal wszystkich wymiarach cyfryzacji monitorowanych przez Indeks Gospodarki Cyfrowej i Społeczeństwa Cyfrowego (DESI). Szczególnie widoczna luka dotyczy kompetencji cyfrowych pracowników oraz adopcji zaawansowanych technologii przez firmy.
Rys. 4. Polska vs. Średnia UE – kluczowe wskaźniki cyfryzacji (2024). Źródło: DESI / European Commission.
Ekosystem startupowy i finansowanie innowacji
Polska jest domem dla ponad 3 300 startupów, a rynek venture capital dynamicznie rośnie. W 2024 roku 142 polskie startupy technologiczne pozyskały łącznie ok. 493 mln EUR w 148 rundach inwestycyjnych. Mimo pozytywnych trendów, inwestycje VC jako procent PKB pozostają wyraźnie poniżej europejskiej średniej.
Rys. 5. Finansowanie polskich startupów (mln EUR). Źródło: PFR Polish VC Market Outlook / World Bank EURER 11.
Rys. 6. Inwestycje VC jako % PKB – wybrane kraje europejskie. Źródło: World Bank EURER 11.
Statystyki ekosystemu startupowego (2024)
Kapitał ludzki i STEM
Polska dysponuje stosunkowo wysokim odsetkiem absolwentów szkół wyższych, jednak jej pozycja w zakresie absolwentów kierunków STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) jest jedną z najniższych w Europie. W 2022/23 Polska zajęła jedno z ostatnich miejsc w UE pod względem udziału absolwentów kierunków STEM w ogóle absolwentów.
Banki polskie, osiągając wysoką rentowność dzięki inwestowaniu w bezpieczne papiery rządowe i NBP, wykazują niską skłonność do finansowania ryzykownych projektów B+R. Rynek venture capital rozrasta się, lecz wolno – VC/PKB wynosi 0,07% wobec 0,22% śr. UE.
Rekomendacje Banku Światowego
Raport EURER 11 formułuje cztery główne obszary rekomendacji dla polskiej polityki innowacyjnej:
Źródła danych: Raport Banku Światowego: World Bank EU Regular Economic Report No. 11 – Innovation Rising: Lifting Central and Eastern Europe’s Jobs and Growth Potential (marzec 2026); European Commission European Innovation Scoreboard 2025; Eurostat; DESI 2024; PFR Polish VC Market Outlook 2024; OECD Economic Survey Poland 2025.
Oprac. AJ
