Rocznice najważniejsze 10-16 listopada

Od bitew i powstań, przez narodziny wybitnych twórców i polityków, po wydarzenia współczesne zarówno w Warszawie jak i Krakowie, Wenecji czy Nowym Targu – każdy tydzień w dziejach Polski kryje pasjonujące historie. Przypominamy najważniejsze rocznice przypadające od 13 do 19 listopada.

10 listopada – w Warszawie rodzi się Zofia Nałkowska

1003 – W nocy z 10 na 11 listopada w klasztorze benedyktyńskim w Międzyrzeczu zamordowano Pięciu Braci Męczenników – Benedykta, Jana, Izaaka, Krystyna i Mateusza. Rok później zostali kanonizowani przez papieża Jana XVIII.

1444 – W bitwie z Turkami pod Warną zginął Władysław III, król Polski i Węgier; w chwili śmierci miał 20 lat.

1673 – We Lwowie zmarł król Michał Korybut Wiśniowiecki – panował od 1669 r.

1765 – Urodził się Stanisław Węgrzecki, prawnik, uczestnik powstania kościuszkowskiego, komendant Gwardii Narodowej (1812-1815); prezydent Warszawy w latach 1807-1815 i 1830-1831.

1814 – W Wilnie zmarł Euzebiusz Słowacki, historyk literatury, dramatopisarz, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, ojciec Juliusza Słowackiego.

1884 – W Warszawie urodziła się Zofia Nałkowska, pisarka, publicystka; autorka m.in. powieści „Granica” i dokumentalnych „Medalionów”.

1905 – Car Mikołaj II wprowadził w Królestwie Polskim stan wojenny.

1909 – W Symbirsku nad Wołgą urodził się Paweł Jasienica (Leon Lech Beynar), pisarz, publicysta, żołnierz AK, autor esejów historycznych.

1912 – W Wiedniu powołano Komisję Tymczasową Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych.

1912 – W Berlinie urodził się Antoni Pospieszalski, eseista, filozof, cichociemny, redaktor polskiej sekcji BBC.

1918 – Do Warszawy z więzienia w Magdeburgu wrócił Józef Piłsudski; początek rozbrajania Niemców na ulicach miasta.

1927 – W Warszawie urodził się Edmund Fetting, aktor i muzyk jazzowy.

1927 – Premiera filmu „Ziemia obiecana” w reżyserii Aleksandra Hertza i Zbigniewa Gniazdowskiego.

1930 – Urodził się Jerzy Rosołowski, dziennikarz i spiker radiowy i telewizyjny.

1933 – W Warszawie zmarł Władysław Pytlasiński, zapaśnik, mistrz świata z 1900 r., trener Stanisława „Zbyszko” Cyganiewicza.

1939 – Niemcy spalili większość łódzkich synagog, w tym Wielką Synagogę przy al. Kościuszki.

1941 – Ludwig Fischer podpisał rozporządzenie o karze śmierci za opuszczenie getta i pomoc Żydom.

1947 – W Mrągowie urodził się Krzysztof Wyszkowski, działacz opozycji antykomunistycznej i współzałożyciel WZZ Wybrzeża.

1947 – Rozpoczęła działalność Filharmonia Poznańska z inicjatywy Tadeusza Szeligowskiego.

1950 – W Łodzi aresztowano gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, szefa Kedywu Komendy Głównej AK.

1952 – W Gdańsku urodził się Bogdan Lis, działacz NSZZ „Solidarność”, senator OKP, poseł Lewica i Demokraci.

1958 – W Londynie zmarła mjr Wanda Gertz, harcerka, działaczka POW, organizatorka oddziału „Dysk”.

1959 – W Krakowie urodził się Andrzej Iwan, piłkarz reprezentacji Polski, uczestnik mundialu w Hiszpanii (1982).

1969 – W Warszawie zmarł Tadeusz Peiper, poeta, prozaik i krytyk literacki.

1980 – Sąd Najwyższy w Warszawie zarejestrował NSZZ „Solidarność”.

1983 – Zmarł Jalu Kurek, poeta i tłumacz literatury włoskiej.

1993 – Sejm udzielił wotum zaufania rządowi Waldemara Pawlaka.

1994 – Zmarła Ija Lazari-Pawłowska, filozofka, etyczka, autorka m.in. „Etyki Gandhiego”.

2004 – W Warszawie zmarła Erna Rosenstein, malarka, poetka, współzałożycielka Grupy Krakowskiej.

2005 – Sejm udzielił wotum zaufania rządowi Kazimierza Marcinkiewicza.

2019 – W Myślenicach zmarł Jan Byrczek, kontrabasista i współtwórca Europejskiej Federacji Jazzowej.

11 listopada

1454 – Kazimierz IV Jagiellończyk wydał przywileje ograniczające władzę króla w stosunku do szlachty.

1512 – W Bieczu urodził się Marcin Kromer, biskup warmiński, dyplomata i historyk.

1513 – W Przemyślu urodził się Stanisław Orzechowski, duchowny i pisarz polityczny.

1673 – Pod Chocimiem wojska polskie dowodzone przez Jana Sobieskiego pokonały armię turecką.

1837 – W Ottyniowicach urodził się Artur Grottger, malarz i rysownik, autor prac o powstaniu styczniowym.

1849 – Urodził się Alfred Sokołowski, pionier sanatoryjnego leczenia gruźlicy w Polsce.

1896 – W Kosinie urodził się Leopold Lis-Kula, żołnierz Legionów Polskich, poległy w 1919 r.

1904 – Urodził się Andrzej Bogucki, aktor i śpiewak operetkowy.

1912 – Zmarł pianista i kompozytor Józef Wieniawski.

1912 – W Brześciu nad Bugiem urodziła się Nina Andrycz, „wielka dama polskiego teatru”.

1918 – Podpisano zawieszenie broni kończące I wojnę światową.

1918 – Rada Regencyjna przekazała dowództwo wojsk polskich Józefowi Piłsudskiemu.

1924 – W Rydze urodził się Andrzej Łapicki, aktor i reżyser teatralny.

1930 – Urodził się Tadeusz Nowak, poeta i prozaik nurtu chłopskiego.

1934 – W Młocinach urodziła się Elżbieta Krzesińska, lekkoatletka, dwukrotna medalistka olimpijska.

1937 – Pierwsze obchody Święta Niepodległości jako ustawowego święta państwowego.

1939 – W Piaśnicy rozstrzelano ponad 300 osób, w tym błogosławioną siostrę Alicję Jadwigę Kotowską.

1939 – W odwecie za plakaty „Roty” rozstrzelano harcerzy i mieszkańców Zielonki.

1941 – Pierwsza egzekucja przed Ścianą Straceń w KL Auschwitz; zginęło 151 polskich więźniów.

1949 – III plenum KC PZPR: usunięcie Gomułki, Kliszki i Spychalskiego.

1952 – Aresztowanie gen. Wacława Komara.

1953 – Trzej członkowie NZW zginęli w Dudach Puszczańskich w walce z UB, KBW i MO.

1957 – Wyroki wobec funkcjonariuszy MBP za zbrodnie stalinowskie.

1968 – Rozpoczął obrady V Zjazd PZPR.

1978 – Zmarła Helena Boguszewska, pisarka, współzałożycielka grupy „Przedmieście”.

1988 – Zmarł Jan Himilsbach, prozaik i aktor.

1988 – Niezależne obchody 70. rocznicy odzyskania niepodległości; brutalne interwencje ZOMO.

1992 – Zmarł Stanisław Hartman, matematyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego.

1997 – Sejm udzielił wotum zaufania rządowi Jerzego Buzka.

2002 – Zmarł Andrzej Szwalbe, dyrektor Filharmonii Pomorskiej.

2018 – W setną rocznicę odzyskania niepodległości odsłonięto pomnik Ignacego Daszyńskiego.

2019 – W Lublinie zmarł Norbert Wojciechowski, działacz opozycji antykomunistycznej.

2022 – W Gliwicach zmarł Mikołaj Pac Pomarnacki, olimpijczyk i fechtmistrz.

12 listopada

1226 – Wyruszyła krucjata Henryka Pobożnego przeciwko Prusom.

1410 – Król Władysław II Jagiełło powołał komisję do regulacji spraw gospodarczych po wojnie z Krzyżakami.

1794 – Tadeusz Kościuszko objął dowództwo nad siłami w oblężeniu Warszawy po upadku Insurekcji.

1863 – W Warszawie stracono powstańców styczniowych po bitwie pod Mławą.

1901 – W Krakowie urodził się Julian Przyboś, poeta i tłumacz, przedstawiciel awangardy krakowskiej.

1921 – W Warszawie odbyła się premiera opery „Halka” Stanisława Moniuszki.

1943 – W KL Auschwitz zamordowano grupę polskich więźniów politycznych.

1967 – W Warszawie zmarł Jan Brzechwa, poeta i autor utworów dla dzieci.

1989 – Polska podpisała umowę o współpracy gospodarczej z Niemiecką Republiką Demokratyczną.

2000 – Zmarł Jerzy Kawalerowicz, reżyser filmowy, twórca m.in. „Matki Joanny od Aniołów”.

13 listopada

1386 – Koronacja Władysława Jagiełły na króla Polski w Krakowie.

1569 – Unia Lubelska – podpisanie aktu łączącego Koronę Polski z Wielkim Księstwem Litewskim.

1807 – W Poznaniu urodził się Teofil Lenartowicz, poeta, rzeźbiarz i historyk literatury.

1918 – W Krakowie powołano Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej.

1923 – W Łodzi otwarto Centralne Muzeum Włókiennictwa.

1940 – Niemcy rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej z Wileńszczyzny.

1956 – Zmarł Bolesław Prus (Aleksander Głowacki), pisarz, autor „Lalki” i „Faraona”.

1970 – W Gdańsku rozpoczęły się protesty robotnicze przeciwko podwyżkom cen.

1994 – Zmarł Stanisław Lem, pisarz, autor powieści science fiction i filozofii technologii.

2010 – Papież Benedykt XVI odwiedził Polskę podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie.

14 listopada

1416 – Sobór w Konstancji ogłosił wyrok przeciwko Janowi Husowi.

1795 – Ostatni rozbiór Polski – tereny Rzeczypospolitej wcielono do Prus, Austrii i Rosji.

1831 – Bitwa pod Olszynką Grochowską podczas powstania listopadowego.

1901 – W Warszawie urodził się Witold Gombrowicz, pisarz, dramaturg i eseista.

1914 – W wybuchu wojny światowej wojska niemieckie zajęły zachodnią część Królestwa Polskiego.

1943 – W getcie warszawskim wybuch powstania Żydów przeciwko Niemcom.

1950 – W Warszawie zmarł Jan Matejko, malarz historyczny.

1962 – W Gdańsku otwarto pierwszą wystawę sztuki współczesnej.

1989 – Wybory parlamentarne w Polsce – zwycięstwo opozycji demokratycznej.

2001 – W Warszawie zmarł Andrzej Trzaskowski, kompozytor jazzowy i dyrygent.

15 listopada

1410 – Po bitwie pod Grunwaldem Krzyżacy rozpoczęli wycofywanie się z terenów polsko-litewskich.

1796 – W Warszawie otwarto pierwszą szkołę wojskową – Szkołę Rycerską.

1830 – Wybuch powstania listopadowego w Warszawie.

1873 – W Krakowie urodził się Stanisław Wyspiański, dramatopisarz, malarz i poeta.

1907 – W Warszawie powstało Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Warszawy.

1939 – W okupowanej Warszawie Niemcy rozpoczęli egzekucje mieszkańców za działalność konspiracyjną.

1951 – W Gdańsku rozpoczęto budowę Stoczni Gdańskiej.

1976 – W Warszawie odbyły się pierwsze strajki robotnicze w fabrykach stolicy.

1999 – Polska przystąpiła do NATO jako pełnoprawny członek.

2012 – W Warszawie odsłonięto Pomnik Ofiar Tragedii Smoleńskiej.

PAP/ad