Rocznice najważniejsze [16-22 marca]

Najważniejsze rocznice przypadające w dniach 16-22 marca 2026 roku obejmuje wydarzenia historyczne, rocznice, najważniejsze bitwy mające wpływ na naszą historię, rocznice urodzin i daty śmierci bohaterów naszej zbiorowej wyobraźni.

16 marca

1464 – Biskup Warmii Paweł Legendorf wystąpił z zakonu krzyżackiego i przeszedł na stronę Związku Pruskiego, a tym samym uznał zwierzchnictwo Polski.

1727 – W Toruniu urodził się Efraim Schroeger, architekt, autor m.in. Pałacu Szustra i mostu łyżwowego w Warszawie oraz pałacu prymasowskiego w Skierniewicach.

1738 – Urodził się Józef Kazimierz Kossakowski, pisarz, publicysta, biskup inflancki; jeden z przywódców konfederacji targowickiej; powieszony w Warszawie w czasie powstania kościuszkowskiego jako zdrajca.

1881 – Urodził się Jan Witkiewicz, architekt. Według jego projektów w okresie międzywojennym powstały m.in. takie budynki jak Szkoła Główna Handlowa w Warszawie oraz sanatoria w Zakopanem, Jaroszowcu i Otwocku.1882 – Urodził się Jan Antoni Grabowski, pedagog, pisarz, autor książek dla dzieci i młodzieży, m.in. „Puc, Bursztyn i goście”, „Jaśko z Mirachowa”.

1892 – Urodził się Marian Zyndram-Kościałkowski, żołnierz Legionów Polskich, współtwórca POW, piłsudczyk, premier RP w latach 1934-1935.

1897 – Urodził się Józef Lange, kolarz torowy, członek drużyny kolarskiej, która na Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 1924 roku zdobyła srebrny medal.

1901 – W Teatrze Miejskim w Krakowie odbyła się premiera „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego.

1901 – W Krakowie zaczęły jeździć tramwaje elektryczne.

1903 – Urodził się Mieczysław Cybulski, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z ról w filmach „Młody las”, „Bohaterowie Sybiru”, „Wierna rzeka”, „Wrzos, „Serce matki”.

1921 – Premiera niemego filmu „Cud nad Wisłą” w reżyserii Ryszarda Bolesławskiego.

1926 – Urodził się Mieczysław Miłosz, jeden z najlepszych po II wojnie światowej polskich pilotów – oblatywaczy. Był związany z zakładami WSK Mielec i PZL Okęcie. Zginął za sterami MD-12 – jedynego samolotu czterosilnikowego polskiej produkcji.

1928 – Urodził się Aleksander Ścibor-Rylski, pisarz, scenarzysta i reżyser filmowy; członek Szarych Szeregów, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego; autor m.in. powieści „Pierścionek z końskiego włosia”, filmów „Jutro Meksyk”, „Morderca zostawia ślad”, scenarzysta m.in. „Człowieka z żelaza”, „Agenta nr 1”, „Popiołów” oraz serialu „Lalka”.

1927 – Urodził się Józef Kuśmierek, legenda polskiego reportażu prasowego. Publikował m.in. w „Po prostu”, „Polityce”, „Życiu Warszawy”, a od 1989 r. w „Gazecie Wyborczej”. W PRL-u współpracował z KOR-em, w stanie wojennym był internowany.

1928 – Premiera filmu „Huragan” w reżyserii Józefa Lejtesa.

1930 – W Warszawie urodził się Krzysztof Kąkolewski, publicysta, pisarz, autor scenariuszy filmowych, autor powieści „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię”, zbiorów reportaży „Co u pana słychać?”, „17 historii, które napisała wojna”.

1935 – W Niemczech, wbrew postanowieniom Traktatu Wersalskiego, została przywrócona obowiązkowa służba wojskowa. W miejsce liczącej 100 tys. zawodowych żołnierzy Reichswehry powstał Wehrmacht.

1939 – Okupowana przez Niemcy część Czechosłowacji została przekształcona w Protektorat Czech i Moraw.

1942 – Początek Akcji „Reinhard”, czyli zaplanowanej przez nazistów zagłady Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa; w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta, wysyłając pierwsze transporty Żydów do obozu zagłady w Bełżcu.

1942 – Komenda ZHP wydała rozkaz określający zasady współpracy Szarych Szeregów z Armią Krajową.

1944 – 1 Korpus Polskich Sił Zbrojnych został przekształcony w 1 Armię Polską w ZSRR; dowództwo nad nią objął gen. Zygmunt Berling.

1951 – W Londynie zmarł Janusz Jędrzejewicz, żołnierz Legionów Polskich i POW, pułkownik WP, piłsudczyk, poseł na Sejm (1928-1935), senator (1935-1938); minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego (1931-1934); premier RP w latach 1933-1934.

1956 – W Warszawie odbył się pogrzeb I sekretarza KC PZPR Bolesława Bieruta.

1968 – Urodziła się Izabela Dylewska, kajakarka, dwukrotna mistrzyni Europy, pięciokrotna wicemistrzyni świata, dwukrotna brązowa medalistka igrzysk olimpijskich.

1970 – Zmarł Jerzy Szaniawski, dramaturg, prozaik, felietonista, autor sztuk teatralnych „Dwa teatry”, „Żeglarz”, „Adwokat i róże” oraz zbioru opowiadań „Profesor Tutka”.

1971 – Telewizja Polska nadała pierwszy program w kolorze w technologii SECAM.

1978 – W katastrofie samolotu Bułgarskich Linii Lotniczych w Gabare niedaleko Sofii zginęły 73 osoby, w tym 39 Polaków (wśród nich Janusz Wilhelmi).

1978 – W wyniku zatonięcia tankowca Amoco Cadiz w pobliżu Bretanii doszło do skażenia ponad 230 km wybrzeża Francji. Była to jedna z największych katastrof ekologicznych w XX wieku.

1999 – Premiera pierwszego odcinka serialu telewizyjnego „Świat według Kiepskich”.

2002 – W Afganistanie rozpoczęła się misja Polskiego Kontyngentu Wojskowego.

2023 – Zabójca prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza został skazany na karę dożywotniego więzienia. Do zamachu doszło w styczniu 2019 r. podczas koncertu z okazji finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

2024 – Zmarł Ernest Bryll, polski poeta, pisarz, autor tekstów piosenek, dziennikarz, tłumacz, krytyk filmowy, dyplomata.

17 marca

1642 – W Bodzentynie zmarł biskup krakowski Jakub Zadzik, dyplomata, zaufany doradca Zygmunta III Wazy.

1765 – W Zasławiu na Wołyniu zmarł Paweł Antoni Fontana, włoski architekt, przedstawiciel późnego baroku; autor m.in. projektu kościoła i klasztoru karmelitów trzewiczkowych w Lublinie oraz projektu przebudowy pałacu Sanguszków w Lubartowie.

1789 – W Krakowie zmarł Andrzej Badurski, lekarz, profesor medycyny, pierwszy profesor Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, założyciel pierwszego krakowskiego szpitala klinicznego.

1809 – Król Prus Fryderyk Wilhelm III wydał zarządzenie dotyczące zniszczenia polskich insygniów koronnych; zostały one przetopione – uzyskane z nich srebro i złoto wykorzystano do wybicia monet, a klejnoty sprzedano.

1826 – W Wiedniu zmarł Józef Maksymilian Ossoliński, pisarz, historyk literatury, działacz kulturalny, założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, któremu zapisał swoje zbiory.

1830 – W Teatrze Wielkim w Warszawie odbył się pierwszy biletowany koncert Fryderyka Chopina.

1832 – W Paryżu powstało Towarzystwo Demokratyczne Polskie, organizacja polskich emigrantów polistopadowych.

1833 – Urodził się Karol Majewski, działacz konspiracyjny, przewodniczący Rządu Narodowego w czasie Powstania Styczniowego, zesłaniec syberyjski.

1865 – Urodził się Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent Rzeczypospolitej, zamordowany przez nacjonalistę Eligiusza Niewiadomskiego w warszawskiej Zachęcie 16 grudnia 1922 r., kilka dni po objęciu urzędu.

1883 – Urodził się Bruno Winawer, fizyk, pisarz, felietonista, autor sztuk teatralnych i powieści science fiction, m.in. „Doktor Przybram”, „Dług honorowy”.

1895 – W Łodzi urodził się Andrzej Włast, satyryk, założyciel warszawskiego teatru rewiowego „Morskie Oko”, autor tekstów piosenek, m.in. takich przebojów jak „Tango Milonga” i „Jesienne róże”; po wybuchu wojny trafił do warszawskiego getta, napisał tu swoją ostatnią piosenkę „Warszawo ma”; zginął w getcie w 1941 lub 1942 r.

1908 – Ukazało się pierwsze wydanie polonijnej „Gazety Katolickiej w Kanadzie”, pierwszego długotrwale wydawanego czasopisma polskiego w tym kraju.

1916 – W Wilnie urodził się Czesław Wołłejko, aktor, wykładowca warszawskiej PWST, wystąpił m.in. w filmach „Młodość Chopina”, „Szczęściarz Antoni”, „Smarkula”, a także w serialu „Lalka”.

1917 – We Lwowie zmarł Józef Nusbaum-Hilarowicz – zoolog, propagator idei ewolucji.

1921 – Sejm Ustawodawczy uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, tzw. konstytucję marcową.

1924 – We Lwowie urodził się Ryszard Barycz, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z filmów „Młodość Chopina”, „Szatan z siódmej klasy”, „Zemsta”, „Deszczowy lipiec”.

1929 – W Warszawie zmarł Antoni Lange, poeta, filozof, tłumacz, prekursor polskiej literatury fantastyczno-naukowej, autor m.in. książek „Miranda”, „W czwartym wymiarze”, „Rozmyślania”.

1930 – Upadł piąty rząd premiera Kazimierza Bartla. Pretekstem podania rządu do dymisji było przegłosowanie w Sejmie, przez partie Centrolewu i endecji, wotum nieufności wobec ministra pracy i opieki społecznej Aleksandra Prystora.

1936 – W Czeladzi urodził się Henryk Kuźniak, muzyk, kompozytor, autor muzyki filmowej, m.in. do filmów Juliusza Machulskiego „Seksmisja”, „Vabank” i „Vabank II” oraz „Dwa księżyce” Andrzeja Barańskiego.

1938 – Polskie ultimatum dla Litwy z żądaniem nawiązania stosunków dyplomatycznych.

1939 – Premiera filmu „Trzy serca” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

1942 – Do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu dotarły pierwsze transporty Żydów; deportowana ludność pochodziła z Lublina i Lwowa.

1945 – Oddziały Armii Czerwonej wyzwoliły niemiecki obóz w Łambinowicach – Stalag 344 Lamsdorf.

1954 – W Katowicach zmarł Stanisław Ligoń, pisarz, działacz kulturalny, artysta; dyrektor Polskiego Radia w Katowicach w latach 1934-1939.

1956 – W Paryżu zmarła Irene Joliot-Curie, francuska fizykochemiczka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1935, działaczka socjalistyczna, córka Marii Skłodowskiej i Piotra Curie.

1957 – Powstała Radiostacja Harcerska (od 1960 r. – Rozgłośnia Harcerska), nadająca na falach krótkich, formalnie pozostająca poza strukturami Radiokomitetu.

1958 – Premiera filmu „Ewa chce spać” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.

1963 – W Instytucie Badań Jądrowych w Świerku pod Warszawą uruchomiony został pierwszy polski reaktor jądrowy „Anna”.

1968 – W Warszawie zmarł Tadeusz Szturm de Sztrem. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach legionów Piłsudskiego oraz Pogotowia Bojowego PPS, podczas II wojny światowej współtworzył PPS-WRN (wierną rządowi londyńskiemu), zaś w latach 1947-1952 był więziony.

1968 – Premiera telewizyjnego filmu Andrzeja Wajdy „Przekładaniec”, na podstawie opowiadania Stanisława Lema.

1981 – Na terenie Polski rozpoczęły się wielkie manewry wojsk Układu Warszawskiego pod kryptonimem „Sojuz 81”. Uważane były za formę presji ZSRR zarówno na władze polskie jak i na „Solidarność”.

1985 – W kościele św. Krzyża w Podkowie Leśnej kilkanaście osób (m.in. Piotr Niemczyk i Jacek Czaputowicz) rozpoczęło strajk głodowy. Był to protest przeciwko skazaniu za odmowę złożenia przysięgi wojskowej Marka Adamkiewicza.

1989 – W Warszawie zmarł Marek Bliziński, gitarzysta, kompozytor jazzowy.

1996 – W Oslo Adam Małysz po raz pierwszy wygrał konkurs Pucharu świata w skokach narciarskich.

2001 – W Warszawie zmarł Janusz Zabiegliński, muzyk jazzowy, kompozytor, saksofonista i klarnecista, lider zespołu Swingtet.

2003 – Prezydent Aleksander Kwaśniewski, na wniosek rządu, zgodził się na udział polskiego kontyngentu wojskowego w operacji w Iraku.

2005 – W Krakowie zmarł Czesław Słania, grafik, grawer, projektant banknotów i znaczków pocztowych, od 1959 roku pracujący w Szwecji.

2012 – W Bad Feilnbach w Bawarii zmarł w wieku 91 lat Iwan Demjaniuk, strażnik w niemieckim obozie zagłady w Sobiborze, skazany w 2011 r. przez monachijski sąd na karę pięciu lat więzienia za udział w zamordowaniu 28 tys. Żydów.

2016 – W Warszawie zmarł Marian Kociniak, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z roli Franka Dolasa w filmie „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”, przez wiele lat związany ze sceną Teatru Ateneum w Warszawie.

18 marca

1241 – Pod Chmielnikiem Tatarzy pokonali oddziały polskie, dowodzone przez wojewodę krakowskiego Włodzimierza.

1401 – W Radomiu podpisano akt unii wileńsko-radomskiej, która ustanowiła trwałą władzę zwierzchnią króla Władysław Jagiełły nad Wielkim Księstwem Litewskim zarządzanym przez księcia Witolda.

1596 – Po pożarze na Wawelu Zygmunt III Waza podjął decyzję o przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy; decyzja ta realizowana była etapami, w Zamku Królewskim w Warszawie król zamieszkał na stałe dopiero w 1611 r.

1713 – W Liptowskim Mikulaszu powieszony został Juraj Janosik, tatrzański zbójnik, harnaś; bohater ludowych podań.

1783 – W Winnicy Antoni Protazy Potocki założył akcyjną Kompanię Handlową Polską, której zadaniem miało być kontrolowaniem wymiany handlowej Rzeczypospolitej przez porty Morza Czarnego.

1863 – Powstanie styczniowe – pyrrusowe zwycięstwo dowodzonych przez Mariana Langiewicza powstańców w bitwie pod Grochowiskami niedaleko Pińczowa. Z powodu braku amunicji nie zostało wykorzystane przez stronę polską.

1871 – Powstanie Komuny Paryskiej; naczelnym wodzem wojsk Komuny Paryskiej mianowany został gen. Jarosław Dąbrowski.

1883 – W Bochni urodził się Władysław Gargul, fotograf, wynalazca, przedsiębiorca, jeden z pierwszych fotografów Tatr, pionier produkcji pocztówek fotograficznych.

1899 – W Mentonie we Francji zmarła Izabella z Czartoryskich Działyńska, kolekcjonerka dzieł sztuki, twórczyni muzeum na zamku w Gołuchowie i finansującej jego funkcjonowanie ordynacji gołuchowskiej.

1918 – Zmarł prof. Tadeusz Korzon, jeden z czołowych historyków polskich, współtwórca (w 1905 r.) Towarzystwa Kursów Naukowych, autor takich prac jak „Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta” i „Kościuszko. Biografia z dokumentów wysnuta”

1921 – W Rydze podpisano traktat pokojowy, który kończył wojnę polsko-bolszewicką – wyznaczał granice Polski na wschodzie i zakładał rewindykację dóbr kultury. Dzięki temu do Polski przywieziono m.in. arrasy wawelskie, pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, „Bitwę pod Grunwaldem” Matejki i szczerbiec.

1923 – W Radomiu otwarto Muzeum im. Jacka Malczewskiego.

1932 – Premiera filmu „Legion ulicy” w reżyserii Aleksandra Forda.

1939 – W wyniku zajęcia przez Węgry Rusi Zakarpackiej (Karpato-Ukrainy) graniczyć z tym państwem zaczęła Polska. Było to następstwo rozbioru Czechosłowacji.

1942 – Na spotkaniu z gen. Władysławem Andersem Stalin zgodził się na ewakuację ze Związku Radzieckiego do Iranu żołnierzy polskich.

1943 – W trakcie potyczki z Niemcami w Warszawie ciężko ranna została Hanka Sawicka, jedna z założycielek PPR, zmarła następnego dnia w więzieniu na Pawiaku.

1943 – W Sabniach na Podlasiu zmarła Helena Mniszkówna, pisarka, autorka powieści „Trędowata”, „Ordynat Michorowski”.

1943 – W konspiracyjnym „Biuletynie Informacyjnym” ukazał się komunikat Kierownictwa Walki Cywilnej grożący najostrzejszymi konsekwencjami osobom, które szantażują Żydów, przebywających poza gettami, oraz „żerują na rodzinach więźniów politycznych i wyłudzają świadczenia za rzekome starania uwolnienia aresztowanego”.

1945 – Oddziały Armii Czerwonej i wspierające ją oddziały 1 Armii Wojska Polskiego po 10 dniach walk zdobyły Kołobrzeg.

1954 – Józef Cyrankiewicz objął stanowisko premiera rządu – sprawował je do 1970 roku.

1956 – Urodził się Edward Żentara, aktor teatralny i filmowy, znany m.in. z filmów „Siekierezada”, „Karate po polsku” i roli o. Maksymiliana Kolbe w filmie Krzysztofa Zanussiego „Życie za życie”.

1963 – Powstało Towarzystwo Przyjaciół Warszawy.

1965 – Jacek Kuroń i Karol Modzelewski rozdali na Uniwersytecie Warszawskim kilkanaście egzemplarzy „Listu otwartego do członków PZPR”, w którym krytykowali władze, zarzucając im stworzenie systemu partyjnej biurokracji, niezgodnego z zasadami marksizmu. W konsekwencji zostali aresztowani i oskarżeni o „sporządzanie i rozpowszechnianie opracowań szkodliwych dla interesów państwa”; w lipcu Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy skazał Kuronia na trzy lata więzienia, a Modzelewskiego – na 3,5 roku.

1971 – Premiera serialu telewizyjnego „Wakacje z duchami” w reżyserii Stanisława Jędryki.

1982 – W Warszawie zmarł Sławomir Lindner, aktor, reżyser, znany z roli ojca Alfonsa van Wordena w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hasa; żołnierz kampanii wrześniowej 1939 r., obrońca Helu.

1980 – W Cuernavaca w Meksyku zmarła Tamara Łempicka, malarka polskiego pochodzenia, czołowa przedstawicielka stylu art deco.

2004 – Metropolita przemyski arcybiskup Józef Michalik wybrany został na przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski.

2017 – W Mielcu zmarł Eugeniusz Szyfner, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Od marca 1942 r., gdy Niemcy w ramach Akcji Reinhardt zlikwidowali gminę żydowską w Mielcu, do sierpnia 1944 r. przechował w ukryciu dziewięciu Żydów, w tym pięcioosobową rodzinę Hellerów.

2020 – W Warszawie zmarł Emil Karewicz, aktor teatralny i filmowy, Brunner ze „Stawki większej niż życie”, Jagiełło z „Krzyżaków”, porucznik „Mądry” z „Kanału”, występował na scenach kilku teatrów: m.in. Wybrzeże, im. Stefana Jaracza w Łodzi. W 1939 r. walczył w obronie Wilna przed wojskami sowieckimi, a w latach 1944-1945 r. był żołnierzem 2 Armii Wojska Polskiego.

19 marca

1058 – W Poznaniu zmarł książę Kazimierz Odnowiciel, władca Polski w latach 1034-1058.

1238 – W Krośnie Odrzańskim zmarł Henryk I Brodaty, książę śląski i krakowski.

1238 – W bulli papieża Grzegorza IX potwierdzającej nadania na rzecz zakonu joannitów pojawiła się pierwsza pisemna wzmianka o Kaszubach.

1542 – Urodził się Jan Zamoyski, bliski współpracownik króla Stefana Batorego, hetman wielki koronny i kanclerz wielki koronny, założyciel Zamościa.

1611 – W zajętej przez Polaków Moskwie wybuchło powstanie, kierowane przez księcia Dymitra Minina – zostało stłumione po kilkudniowych walkach.

1747 – W Lunéville zmarła Katarzyna Opalińska, królowa Polski, księżna Lotaryngii, wdowa po królu Stanisławie Leszczyńskim, matka Marii Leszczyńskiej, żony króla Francji Ludwika XV.

1779 – W Warszawie urodził się Józef Dwernicki, uczestnik wojen napoleońskich (wsławił się brawurą w bitwie pod Lipskiem) i powstania listopadowego, w którym dowodził w wygranych bitwach (m.in. pod Stoczkiem, Warką i Boremlem). Potem był ważną postacią wśród emigrantów w Paryżu. Końcówkę życia spędził w Galicji.

1797 – W Smulnie koło Brodów w Galicji urodził się Józef Korzeniowski, powieściopisarz, dramaturg, pedagog, autor m.in. sztuk „Karpaccy górale” i „Sąd przysięgłych albo Pozory” oraz książek „Spekulant”, „Garbaty”.

1823 – W Sieniawie zmarł książę Adam Kazimierz Czartoryski, był głową Familii – jednego z najważniejszych stronnictw za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego, komendantem Szkoły Rycerskiej, ważną postacią w Komisji Edukacji Narodowej i Sejmie Czteroletnim, zwolennikiem Konstytucji 3 maja.

1834 – W Petersburgu urodził się Józef Hauke-Bosak; pułkownik armii rosyjskiej (do 1862 r.); w czasie Powstania Styczniowego generał i naczelnik powstańczych sił zbrojnych województw krakowskiego i sandomierskiego; zginął w 1871 r. walcząc po stronie Francji w wojnie z Prusami.

1842 – W okolicach Stambułu powstał Adampol – polska osada założona przez Michała Czajkowskiego przy wsparciu księcia Adama Jerzego Czartoryskiego.

1863 – Powstanie styczniowe: dyktator powstania gen. Marian Langiewicz został aresztowany przez Austriaków po przekroczeniu granicy pod Opatowem; władzę nad powstaniem objął Tymczasowy Rząd Narodowy.

1869 – W Ropczycach urodził się Józef Mehoffer, malarz, grafik; jeden z najwybitniejszych twórców Młodej Polski.

1882 – W Zagórzanach koło Gorlic urodził się Aleksander Skrzyński, dyplomata, minister spraw zagranicznych, w latach 1925-1926 premier RP.

1885 – W Poznaniu zmarł Władysław Niegolewski, wielkopolski działacz społeczny i niepodległościowy, prawnik, uczestnik Wiosny Ludów i powstania styczniowego, poseł do parlamentów pruskiego i niemieckiego.

1885 – W tygodniku „Wędrowiec” ukazał się pierwszy odcinek powieści Bolesława Prusa „Placówka”.

1887 – W Genewie zmarł Józef Ignacy Kraszewski, pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny; autor ponad 600 książek, w tym 232 powieści, wśród nich wielu historycznych, takich jak „Stara baśń” czy „Za Sasów”.

1893 – Urodził się Wasyl Mudry, przywódca UNDO (Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego) i w latach 1935-1939 wicemarszałek Sejmu RP, zwolennik ugody polsko-ukraińskiej.

1898 – Urodził się Józef Spychalski, ważna postać Polskiej Organizacji Wojskowej, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w II RP doszedł do stopnia majora, we wrześniu 1939 r. bronił Warszawy. Na początku okupacji został aresztowany przez NKWD i skazany na śmierć za sabotaż, ale dzięki układowi Sikorski-Majski wyszedł na wolność. Zgłosił się do wojska Andersa. Jako cichociemny w 1942 r. przerzucony do kraju, gdzie został komendantem Okręgu Kraków AK. Wiosną 1942 aresztowany i kilka miesięcy później zgładzony w KL Sachsenhausen. Jego młodszym bratem był przyszły marszałek – Marian Spychalski.

1900 – W Paryżu urodził się Frederic Joliot-Curie, francuski fizyk, wspólnie z żoną Irene Joliot-Curie odkryli m.in. zjawisko sztucznej promieniotwórczości, za co w 1935 r. otrzymali Nagrodę Nobla.

1909 – W Toruniu urodziła się Elżbieta Zawacka, ps. Zo, kurierka i emisariuszka KG ZWZ-AK, uznana po wojnie za cichociemną (jako jedyna kobieta). W latach 1951-1955 więziona, po wyjściu na wolność poświęciła się pracy naukowej. Doszła do tytułu profesorskiego. W 2006 r. została awansowana na generała w stanie spoczynku.

1909 – W Purwiszkach urodził się Józef Łobodowski, poeta, pisarz, laureat Nagrody Młodych Polskiej Akademii Literatury w roku 1937, żołnierz kampanii polskiej 1939 r.; od 1939 roku przebywał i tworzył na emigracji.

1910 – W Krzeszowicach urodził się Kazimierz Wyka, historyk i krytyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1910 – W Tarnowie urodził się Józef Wolski, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAN, autor akademickiego podręcznika „Historia Powszechna. Starożytność”, w 1939 roku aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i do 1941 r. więziony w Sachsenhausen i Dachau.

1911 – W Warszawie urodził się Jerzy Jurandot, poeta, satyryk, założyciel i kierownik literacki Teatru Syrena, autor tekstów piosenek, m.in. „Ada, to nie wypada”, „I wciąż się na coś czeka”, „Ballada o jednej Wiśniewskiej”, „Wio, koniku”.

1911 – We Lwowie urodziła się Włada Majewska, piosenkarka, aktorka, członkini „Wesołej Lwowskiej Fali”, żołnierz 2 Korpusu gen. Andersa, od 1945 r. przebywała na emigracji, współpracując z teatrem Mariana Hemara i Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa; część źródeł podaje jako datę jej urodzin rok 1914.

1920 – Józef Piłsudski na mocy uchwały powołanej przez Sejm Komisji Weryfikacyjnej został mianowany marszałkiem.

1922 – W Częstochowie urodził się Józef Andrzej Gierowski, historyk, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1981-1987.

1922 – W miejscowości Dębiec pod Poznaniem (dziś dzielnica miasta) powstał klub piłkarski Lutnia, od 1957 roku występujący pod nazwą Lech Poznań.

1927 – W Warszawie urodził się Wiesław Drzewicz, aktor, znany m.in. z seriali „W labiryncie” i „07 zgłoś się”; dużą popularność zyskał dzięki roli dozorcy w radiowych „Matysiakach”; swojego głosu użyczył postaci Gargamela z animowanego serialu dla dzieci „Smerfy”.

1928 – W Warszawie powstały Państwowe Zakłady Inżynierii, zajmujące się produkcją miedzy innymi samochodów osobowych, ciężarowych, motocykli oraz czołgów i ciągników.

1933 – W Poznaniu urodziła się Zofia Czerwińska, aktorka, związana z warszawskim Teatrem Syrena; znana m.in. z ról w serialach „Czterdziestolatek” i „Alternatywy 4”.

1936 – W Warszawie urodził się Piotr Kuncewicz, pisarz, poeta, publicysta, krytyk literacki, autor m.in. książek „Samotni wobec historii”, „Agonia i nadzieja”, „Goj patrzy na Żyda. Dzieje braterstwa i nienawiści od Abrahama po współczesność”.

1937 – W Międzyrzecu Podlaskim urodziła się Elżbieta Dzikowska, historyk sztuki, podróżniczka, operatorka i reżyserka filmów dokumentalnych, autorka książek i programów telewizyjnych, które prowadziła wspólnie z mężem Tony Halikiem.

1938 – Na nadzwyczajnym posiedzeniu litewskiego rządu zwołanym przez prezydenta Antanasa Smetonę podjęto decyzję o przyjęciu polskiego ultimatum dotyczącego bezwarunkowego nawiązania stosunków dyplomatycznych.

1942 – We Lwowie w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł ppłk Jan Włodarkiewicz „Damian”, współorganizator i do 1940 r. komendant Tajnej Armii Polskiej, komendant Konfederacji Zbrojnej (1941), pierwszy komendant organizacji dywersyjnej „Wachlarz” (1941-1942).

1946 – Przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Warszawie zakończył się proces 23 członków Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowych Sił Zbrojnych. Siedmiu z nich zostało skazanych na karę śmierci. Jednym z zarzutów było wymordowanie prawie dwustu mieszkańców (w tym dzieci i kobiet) zamieszkałej przez Ukraińców wsi Wierzchowiny na Lubelszczyźnie.

1947 – We Wrocławiu urodziła się Krystyna Tkacz, aktorka filmowa i teatralna, znana również jako znakomita wykonawczyni piosenek aktorskich; wystąpiła m.in. w serialach „Życie Kamila Kuranta” i „Alternatywy 4”.

1954 – W Londynie zmarł Wacław Komarnicki, polityk, prawnik, profesor Uniwersytetu Stefana Batorego, poseł na Sejm II RP, więzień obozu NKWD w Griazowcu, od 1942 roku minister sprawiedliwości w rządzie Władysława Sikorskiego, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

1956 – W Toruniu zmarł prof. Ludwik Kolankowski, historyk, pierwszy rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

1958 – W Strasburgu po raz pierwszy obradowało Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne; w 1962 r. Zgromadzenie zostało przekształcone w Parlament Europejski.

1965 – W Puławach urodziła się Agnieszka Pilaszewska, aktorka warszawskiego Teatru Współczesnego; wystąpiła m.in. w filmie „Polska śmierć”, w serialach „Miodowe lata” i „Glina”, a także w spektaklu telewizyjnym „Miś Kolabo”.

1965 – W więzieniu przy Rakowieckiej w Warszawie wykonany został wyrok śmierci na Stanisławie Wawrzeckim głównym oskarżonym w tzw. aferze mięsnej.

1968 – Na wiecu w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki Władysław Gomułka wygłosił przemówienie, w którym zaatakował m.in. Pawła Jasienicę, Stefana Kisielewskiego i Antoniego Słonimskiego jako rzekomych prowodyrów studenckich protestów.

1981 – Początek tzw. kryzysu bydgoskiego. W gmachu Urzędu Wojewódzkiego milicja pobiła działaczy „Solidarności” (m.in. Jana Rulewskiego). Wydarzenie to doprowadziło do zaognienia stosunków między „S” a władzami.

1984 – Premiera filmu „Lata dwudzieste lata trzydzieste” w reżyserii Janusza Rzeszewskiego.

1985 – W Fort Meyers na Florydzie zmarł Leopold Tyrmand, prozaik, publicysta, krytyk muzyczny, popularyzator jazzu, autor m.in. powieści „Zły”, „Życie towarzyskie i uczuciowe” oraz „Dziennika 1954”.

1997 – W Warszawie zmarła Teresa Tuszyńska, aktorka, modelka, znana z ról w filmach „Rozwodów nie będzie”, „Tarpany”, „Biały niedźwiedź”, „Poczmistrz”; największą popularność przyniosła jej rola Margueritte w filmie Janusza Morgensterna „Do widzenia, do jutra”.

2004 – W Warszawie zmarł prof. Zygmunt Kubiak, znawca kultury antycznej, autor „Mitologii Greków i Rzymian”.

2022 – W Zbrosławicach zmarł prof. Marian Zembala, kardiochirurg, wieloletni dyrektor Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu (SCCS), minister zdrowia w 2015 r. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.

20 marca

1239 – W Salerno zmarł Hermann von Salza, od 1210 r. wielki mistrz zakonu krzyżackiego, uważany za jego właściwego twórcę.

1568 – W Tapiewie koło Królewca zmarł Albrecht Hohenzollern, wielki mistrz krzyżacki, który przeprowadził sekularyzację państwa zakonnego i przeszedł na luteranizm; pierwszy książę pruski.

1673 – W Wieruszowie zmarł Augustyn Kordecki, przeor klasztoru paulinów na Jasnej Górze, organizator obrony sanktuarium częstochowskiego przed wojskami szwedzkimi w 1655 r.

1767 – Pod protekcją cesarzowej Katarzyny II zawiązane zostały konfederacje innowierców, domagające się zrównania praw z katolikami i gwarancji wolności wyznaniowej w Rzeczypospolitej; w Toruniu konfederację zawiązali protestanci, a w Słucku prawosławni.

1848 – W Poznaniu polscy działacze ziemiańscy utworzyli Komitet Narodowy Polski.

1859 – Na scenie warszawskiego Teatru Wielkiego wystawiona została pierwsza operetka w historii polskiego teatru, było to „Małżeństwo przy latarniach” Jakuba Offenbacha w reżyserii Leopolda Matuszyńskiego.

1872 – W Ossowie pod Lidą urodził się Władysław Kotwicz, orientalista, badacz ludów kałmuckich i mongolskich, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, pierwszy prezes Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego.

1875 – W Bojmiu niedaleko Kałuszyna zmarł January Suchodolski, malarz, oficer, uczestnik powstania listopadowego.

1895 – W Krakowie urodził się August Emil Fieldorf, oficer WP, organizator i szef Kedywu Komendy Głównej AK, jeden z najbardziej zasłużonych żołnierzy Armii Krajowej i polskiego podziemia niepodległościowego; skazany przez Sąd Wojewódzki w Warszawie na karę śmierci, wyrok wykonano 24 lutego 1953 r.

1908 – W życie weszła uchwała pruskiego Sejmu dająca władzom prawo do wywłaszczenia gospodarstw w Wielkopolsce i na Pomorzu. Wymierzona była w Polaków, ale nie osiągnęła celu – niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej udało się za jej pomocą przejąć tylko kilka procent gospodarstw.

1912 – W Łodzi urodził się Janusz Paluszkiewicz, aktor teatralny i filmowy, znany z filmów „Człowiek na torze”, „Awans”, „Znak orła” i roli Ignacego Gajdy w serialu Zbigniewa Chmielewskiego „Dyrektorzy”.

1915 – W Żytomierzu urodził się Światosław Richter, jeden z najwybitniejszych pianistów XX wieku.

1921 – Na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt. Przy prawie 100-procentowej frekwencji za przynależnością tych ziem do Niemiec głosowało 706,8 tys. uczestników plebiscytu (59,6 proc.), a za przyłączeniem do Polski 479,4 tys. (40,4 proc.).

1929 – Sejm uchwalił wniosek o postawienie przed Trybunałem Stanu ministra skarbu Gabriela Czechowicza; zarzuty dotyczyły m.in. przekazania z budżetu państwa do dyspozycji premiera Józefa Piłsudskiego 8 mln zł, które przeznaczono na akcję wyborczą BBWR.

1929 – W Paryżu zmarł Ferdynand Foch, marszałek Francji, w czasie I wojny światowej naczelny dowódca sił sprzymierzonych (1918), sojusznik niepodległego państwa polskiego; w 1923 r. mianowany dekretem prezydenta RP marszałkiem Polski.

1932 – W Mniowie koło Kielc urodził się Ryszard Kotys, aktor, znany m.in. z roli Mariana Paździocha w serialu „Świat według Kiepskich”, wystąpił również w filmach „Vabank”, „Kingsajz”, „Wodzirej”.

1933 – W Kościerzynie urodził się Henryk Muszyński, arcybiskup metropolita gnieźnieński (1992-2010), prymas Polski w latach 2009-2010.

1937 – W Warszawie urodził się Krzysztof Kowalewski, aktor od 1977 r. związany z warszawskim Teatrem Współczesnym; bohater radiowego cyklu „Kocham Pana, Panie Sułku”, niezapomniany Roch Kowalski z „Potopu” i Zagłoba z „Ogniem i mieczem”, odtwórca głównych ról w komediach „Miś”, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” i „Brunet wieczorową porą”, a także w serialu „Rodzina Leśniewskich”.

1937 – Premiera filmu „Ordynat Michorowski” w reżyserii Henryka Szaro.

1937 – Rozpoczęła się budowa huty Stalowa Wola.

1940 – W Grenzdorfie, podobozie KL Stutthof, Niemcy rozstrzelali harcmistrza Alfa Liczmańskiego, komendanta Chorągwi Gdańskiej ZHP, działacza polonijnego.

1941 – W Częstochowie urodził się Jerzy Duda-Gracz, malarz, scenograf, rysownik, autor m.in. cykli malarskich: „Chopinowi”, „Motywy i Portrety Polskie”, „Obrazy Arystokratyczno-Historyczne”, „Golgota Jasnogórska”.

1942 – Na murach okupowanej Warszawy pojawił się znak Polski Walczącej – kotwica, którego autorką była Anna Smoleńska, harcerka i studentka historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim.

1950 – Sejm uchwalił ustawę o terenowych organach władzy państwowej – oznaczało to likwidację samorządu terytorialnego.

1950 – Sejm uchwalił ustawę o przejęciu przez państwo dóbr kościelnych – tzw. dóbr martwej ręki i utworzeniu Funduszu Kościelnego; upaństwowiono 150 tys. ha, pozostawiając Kościołowi około 30 tys. ha.

1951 – W Warszawie urodził się Zbigniew Buczkowski, aktor, znany m.in. z ról w serialach „Dom”, „Graczykowie” i „Święta wojna”.

1956 – Podczas obrad VI Plenum KC PZPR, w obecności Nikity Chruszczowa, Edward Ochab wybrany został I sekretarzem KC PZPR.

1957 – Rozpoczęto seryjną produkcję samochodu Syrena.

1965 – Władze aresztowały Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego w związku z napisanym przez nich i kolportowanym „Listem otwartym do członków POP PZPR i członków uczelnianej organizacji ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim”, w którym wskazywali na konflikt pomiędzy klasą robotniczą i centralną biurokracją partyjną.

1970 – Powołano Uniwersytet Gdański.

1971 – W Chorzowie urodziła się Agnieszka Krukówna, aktorka, związana z warszawskim Teatrem Powszechnym; znana m.in. z seriali „Janka” i „Boża podszewka”, wystąpiła również w filmach „Pestka”, „Farba” i „Fuks”.

1972 – Premiera filmu „Solaris” w reżyserii Andrieja Tarkowskiego, na podstawie powieści Stanisława Lema.

1974 – W Warszawie urodził się Andrzej Pilipiuk, pisarz, publicysta, autor cyklu książek o przygodach Jakuba Wędrowycza, serii książek „Kuzynki” oraz – pod pseudonimem Tomasz Olszakowski – 19 tomów kontynuacji przygód popularnego „Pana Samochodzika”.

1978 – Po dwóch latach żeglugi kpt. Krystyna Chojnowska-Liskiewicz na pokładzie jachtu „Mazurek” jako pierwsza kobieta w historii opłynęła samotnie kulę ziemską.

1982 – Stan wojenny: prezydent Warszawy gen. Mieczysław Dębicki rozwiązał Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich.

1986 – Z archikatedry gnieźnieńskiej skradziono srebrny relikwiarz św. Wojciecha.

1988 – W Krakowie urodził się Jakub Gierszał, aktor, wystąpił w filmach „Sala samobójców”, „Hiszpanka”, „Yuma”, „Pokot”.

1992 – W Warszawie otwarto przedstawicielstwo Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców.

1998 – W Krakowie zmarł Maciej Słomczyński, poeta, prozaik, tłumacz literatury angielskiej i anglojęzycznej, scenarzysta; popularność przyniosły mu powieści kryminalne pisane pod pseudonimami Kazimierz Kwaśniewski i Joe Alex.

2002 – W Warszawie zmarł Andrzej Wróblewski „Ibis”, dziennikarz, krytyk i publicysta, związany z „Życiem Warszawy” i Polskim Radiem, autor rubryki „Byki i byczki” i audycji „Piórkiem Ibisa”.

2022 – W Wołominie zmarła Daria Lipińska-Nałęcz, historyk, archiwistka, specjalistka w zakresie historii Polski XIX i XX wieku. W latach 1996–2006 pełniła urząd Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, a w latach 1997–2007 przewodniczyła Polskiemu Komitetowi Programu UNESCO Pamięć Świata.

21 marca

1522 – Mikołaj Kopernik na odbywającym się w Grudziądzu Sejmiku Generalnym Prus Królewskich wygłosił traktat o monecie „De aestimatione monetae”, w którym sformułował prawo „gorszy pieniądz wypiera lepszy”.

1765 – Ukazało się pierwsze wydanie „Monitora”, czołowego czasopisma polskiego oświecenia wyrażającego opinię stronnictwa królewskiego.

1804 – We Francji przyjęto tzw. Kodeks Napoleona – pierwszy nowoczesny kodeks prawa cywilnego; obowiązywał na terenie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.

1809 – Wodzem naczelnym wojsk Księstwa Warszawskiego został książę Józef Poniatowski.

1880 – W Słupcy urodził się Władysław Przanowski, inżynier, pedagog, propagator zastosowania prac ręcznych w nauczaniu szkolnym, twórca i dyrektor Państwowego Instytutu Prac Ręcznych.

1910 – Urodził się Bolesław Romanowski, komandor, dowódca walczących w II wojnie światowej polskich okrętów podwodnych „Jastrząb” i „Dzik”.

1931 – W katastrofie lotniczej w Warszawie zginął Zygmunt Puławski, konstruktor samolotowy, autor projektów myśliwców PZL.P1 i PZL.P6.

1932 – W Krakowie urodził się Andrzej Bursa, poeta, prozaik, dziennikarz, autor m.in. poematu „Luiza” i powieści „Zabicie ciotki”.

1943 – Powstała Krajowa Reprezentacja Polityczna (KRP) – organ reprezentujący w kraju główne siły polityczne Polski Podziemnej. 9 stycznia 1944 r. została przekształcona w Radę Jedności Narodowej.

1948 – W Warszawie ukazał się pierwszy numer tygodnika dla kobiet „Przyjaciółka”.

1954 – W pożarze w kopalni „Barbara-Wyzwolenie” w Chorzowie zginęło 82 górników.

1955 – Adam Harasiewicz zwyciężył w V Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina.

1960 – Premiera filmu Stanisława Różewicza „Miejsce na ziemi”.

1962 – Premiera filmu Tadeusza Chmielewskiego „Dwaj panowie N”.

1968 – W Warszawie urodził się Krzysztof Varga, pisarz, dziennikarz, krytyk literacki.

1972 – W Warszawie urodził się Piotr Adamczyk, aktor znany m.in. z ról w filmach „Chopin. Pragnienie miłości”, „Karol. Człowiek, który został papieżem” oraz „Karol. Papież, który pozostał człowiekiem”.

1973 – W Warszawie zmarł Jan Marcin Szancer, grafik, scenograf filmowy i teatralny, ilustrator książek, autor scenografii do filmów „Żołnierz królowej Madagaskaru”, „Panienka z okienka”, „Awantura o Basię”.

1979 – Inspirowana przez władze grupa studentów napadła na mieszkanie Jacka Kuronia, gdzie odbywał się wykład Uniwersytetu Latającego. Ciężko pobici zostali m.in. żona Jacka Kuronia – Grażyna oraz jego syn Maciej, a także Henryk Wujec, Seweryn Blumsztajn i Adam Michnik.

1980 – Protestując „przeciw zmowie milczenia wokół zbrodni w Katyniu, demoralizacji młodzieży i zniszczeniu rzemiosła” były żołnierz AK Walenty Badylak dokonał aktu samospalenia na Rynku Głównym w Krakowie.

1985 – W Warszawie zmarł Stanisław Rembek, pisarz, autor m.in. powieści „Wyrok na Franciszka Kłosa” i „W polu”.

2001 – W Warszawie zmarła Anna Micińska, historyczka literatury, eseistka, wybitna znawczyni i popularyzatorka twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza.

2010 – W Maisons-Laffitte zmarł Henryk Giedroyc, brat Jerzego Giedroycia, założyciela i redaktora paryskiej „Kultury”; przez blisko pół wieku – od 1952 do 2000 r. – należał do jego najbliższych współpracowników; ostatni dyrektor Instytutu Literackiego w Paryżu (2003-2010).

2020 – W Warszawie zmarł ksiądz Piotr Pawlukiewicz, duszpasterz, kaznodzieja i rekolekcjonista, dziennikarz mediów katolickich, kapelan kaplicy w Sejmie RP i duszpasterzem parlamentarzystów.

2021 – W Krakowie zmarł Adam Zagajewski, poeta i eseista, jeden z liderów literackiego pokolenia ’68, działacz opozycji antykomunistycznej.

22 marca

1219 – Zmarł Henryk Kietlicz, arcybiskup gnieźnieński od 1199 r.; zwolennik reform gregoriańskich i uniezależnienia Kościoła od władzy świeckiej.

1585 – Urodził się Krzysztof Radziwiłł, od 1615 roku hetman polny litewski, od 1633 wojewoda wileński, od 1635 roku hetman wielki litewski, dowódca wojskowy w czasie wojen szwedzkich 1617-1629 oraz w wojnie smoleńskiej z Rosją.

1609 – W Krakowie urodził się przyszły król Polski Jan II Kazimierz Waza.

1786 – W Warszawie urodził się Joachim Lelewel, historyk, bibliograf, numizmatyk, działacz niepodległościowy, członek Rządu Narodowego w czasie powstania listopadowego.

1864 – W Wilnie powieszony został przez władze carskie Konstanty „Kastuś” Kalinowski, jeden z przywódców powstania styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę.

1887 – Władze carskie aresztowały w Wilnie Józefa Piłsudskiego, a następnie przewiozły go do twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu. Powodem były jego związki z frakcją terrorystyczną tajnego ugrupowania „Narodna Wola”.

1891 – Urodził się Bogusław Miedziński, jeden z bliskich współpracowników Piłsudskiego – za rządów sanacji szef „Gazety Polskiej”, wicemarszałek Sejmu i marszałek Senatu.

1910 – Urodził się Stefan Janus, pilot, major WP i podpułkownik RAF, dowódca 315 dywizjonu myśliwskiego i 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego (dywizjony 303, 316, 317).W 1943 r dostał się do niemieckiej woli i trafił do obozu jenieckiego w Żaganiu.

1925 – W Krakowie urodziła się Halina Mikołajska, aktorka teatralna i filmowa, pedagog, członek KSS KOR, znana m.in. z ról w filmach „Nikt nie woła”, „Drugi brzeg”, „Bilans kwartalny”; po 1976 represjonowana przez władze PRL, internowana w stanie wojennym.

1925 – W Łodzi odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza.

1925 – W Gniewie na Pomorzu urodził się Wojciech Ziembiński, działacz niepodległościowy, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników; od 1977 r. członek Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela; w czasie stanu wojennego aresztowany; w 1983 r. założyciel Kongresu Solidarności Narodu, przekształconego w 1989 r. w Stronnictwo Wierności Rzeczypospolitej – KSN; inicjator i przewodniczący Rady Fundacji Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.

1925 – W Zakopanem otwarta została Wielka Krokiew, największa skocznia narciarska w Polsce.

1925 – Zmarł Julian Marchlewski, współorganizator SDKPiL (1893) i Związku Spartakusa w Niemczech (1916); od 1918 r. w Rosji sowieckiej, jeden z założycieli Międzynarodówki Komunistycznej; w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski w Białymstoku.

1928 – Rozporządzenie prezydenta RP o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”.

1933 – W Dachau pod Monachium powstał pierwszy niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny; w ciągu 12 lat przez KL Dachau i jego podobozy przeszło łącznie ponad 200 tys. osób z całej okupowanej przez III Rzeszę Europy, w tym z Polski; do wyzwolenia obozu przez Amerykanów 29 kwietnia 1945 r. śmierć poniosło w nim – według danych muzeum Dachau – 41 500 osób.

1940 – Początek kilkudniowych zamieszek antyżydowskich na ulicach Warszawy; w czasie rozruchów inspirowanych przez Niemców rabowano żydowskie mieszkania, sklepy, bito przechodniów – Żydów.

1940 – W Warszawie urodziła się Ewa Łętowska, prawniczka, specjalistka w zakresie prawa cywilnego, profesor Instytutu Nauk Prawnych PAN; rzecznik praw obywatelskich (1987-1992), sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (1999-2002) oraz Trybunału Konstytucyjnego (2002-2011).

1944 – W Itzehoe (Niemcy) urodził się Jerzy Janeczek, aktor teatralny i filmowy, odtwórca roli Witii Pawlaka w serii filmów Sylwestra Chęcińskiego „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

1947 – W Warszawie ukazał się pierwszy numer „Słowa Powszechnego”, dziennika PAX.

1947 – W Warszawie urodził się Marek Bliziński, gitarzysta jazzowy, kompozytor; grał w zespołach m.in. Michała Urbaniaka, Jana Ptaszyna Wróblewskiego.

1950 – W Piotrkowie Trybunalskim urodził się Bogusław Wołoszański, dziennikarz, popularyzator historii, autor cyklu programów „Sensacje XX wieku”.

1951 – W Londynie zmarł gen. Tadeusz Ludwik Piskor, w latach 1926-1931 szef Sztabu Generalnego (od 1928 r. Sztabu Głównego); w czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca Armii „Lublin”, w połowie września podporządkowano mu również Armię „Kraków”.

1951 – W Nowym Jorku zmarł Henryk Floyar-Rajchman, działacz niepodległościowy, polityk, dyplomata, major Wojska Polskiego, członek rządów Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka, współorganizator ewakuacji rezerw złota Banku Polskiego w 1939 roku.

1951 – Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu Wojskowej Akademii Technicznej oraz ustawę o utworzeniu Akademii Wojskowo-Politycznej.

1957 – W Warszawie urodził się Jacek Kaczmarski, poeta, pieśniarz, bard „Solidarności”, członek popularnego tria z Przemysławem Gintrowskim i Zbigniewem Łapińskim.

1957 – Sejm zatwierdził dekret o przywróceniu nazwy miastu Katowice i województwu katowickiemu; po śmierci Stalina w marcu 1953 r. Rada Państwa podjęła decyzję o przemianowaniu Katowic na Stalinogród.

1961 – W Inowrocławiu urodził się Robert Janowski, piosenkarz, aktor, prezenter telewizyjny.

1962 – W Warszawie urodziła się Katarzyna Figura, aktorka, znana m.in. z filmów „Pociąg do Hollywood”, „Kingsajz”, „Ajlawiu”.

1963 – Premiera filmu Jerzego Passendorfera „Zerwany most”.

1990 – Sejm przyjął ustawę o likwidacji Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”.

1991 – Sejm przyjął ustawę „Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych”, tworząc ramy prawne dla rynku kapitałowego w Polsce.

1995 – Premiera filmu „Faustyna” w reżyserii Jerzego Łukaszewicza.

1999 – Postała Fundacja ITAKA organizacja pozarządowa zajmująca się poszukiwaniem osób zaginionych.

2003 – W Warszawie zmarł Jakub Karpiński, socjolog, historyk, politolog, działacz opozycji antykomunistycznej, członek Towarzystwa Kursów Naukowych.

2005 – W Chicago zmarł Edward Moskal, prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej w latach 1988-2005.

2010 – We Wrocławiu zmarł Ignacy Rutkiewicz, dziennikarz, w latach 1982-1990 redaktor naczelny miesięcznika „Odra”, w latach 1990-94 prezes Polskiej Agencji Prasowej, prezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

2014 – Zmarł Zbigniew Wójcik, historyk, badacz dziejów XVI-XVII w.; żołnierz Armii Krajowej.

2025 – Zmarła Danuta Olędzka, architekt, współautorka „Falowca” w Gdańsku – najdłuższego domu mieszkalnego w Polsce.

2025 – Zmarł prof. Łukasz Turski, fizyk związany z PAN, pomysłodawca i pierwszy przewodniczący rady programowej Centrum Nauki Kopernik w Warszawie.

Newsletter „Piękno Historii” dla czytelników „Wszystko co Najważniejsze”

.Ruszył nowy projekt redakcji „Wszystko co Najważniejsze” – newsletter „Piękno Historii”.

Nasz newsletter to przestrzeń dla każdego, kto interesuje się historią – zarówno na co dzień, jak i okazjonalnie. Co tydzień prezentujemy wybór najważniejszych i najciekawszych wydarzeń historycznych, których rocznice obchodzimy w danym tygodniu. Znajdą tu Państwo również jakościowe teksty na temat historii autorstwa profesjonalnych historyków, napisane w sposób przystępny i ciekawy.

.Newsletter „Piękno Historii” to także szansa na zapoznanie się z głosem z epoki, w który warto się wsłuchać. Prezentujemy go pod postacią cytatu z wybranego źródła historycznego. Proponujemy ponadto zdjęcie bądź obraz z epoki, dzięki którym obcowanie z przeszłością będzie ciekawsze. Znajdą tu Państwo również polecenia książek historycznych, po jakie warto sięgnąć. Co tydzień przedstawimy także sylwetkę polskiego naukowca, wynalazcy, myśliciela lub artysty, którego dokonania  wpłynęły na świat, jaki znamy dziś. 

Zapraszamy do subskrybowania!

Link do zapisów: [Zapisz się].

PAP/MJ