Rocznice najważniejsze 17-23 sierpnia
Przypominamy najważniejsze rocznice przypadające między 17 a 23 sierpnia – od wydarzeń związanych z dziejami Rzeczypospolitej i II wojną światową po narodziny „Solidarności” i upadek komunizmu. To także rocznice związane z Janem III Sobieskim, Bolesławem Prusem, Wojciechem Korfantym i gen. Stanisławem Maczkiem.
17 sierpnia. Od Jana III Sobieskiego po narodziny polskiego internetu
Dnia 17 sierpnia 1629 r. w Olesku urodził się przyszły król Polski Jan III Sobieski, jeden z najwybitniejszych wodzów w dziejach Rzeczypospolitej. Jego droga od magnackiego syna i dowódcy wojskowego do tronu, a następnie zwycięstwa pod Wiedniem, została szerzej przedstawiona w tekście „Jan III Sobieski – kiedy został królem?”.
Tego samego dnia w 1920 r. rozegrała się bitwa pod Zadwórzem, nazywana później „Polskimi Termopilami”. Niewielki batalion polskich ochotników pod dowództwem kpt. Bolesława Zajączkowskiego podjął heroiczną walkę z przeważającymi siłami 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego. O przyczynach polskiego zwycięstwa w całej wojnie polsko-bolszewickiej i znaczeniu społecznej mobilizacji przeciwko bolszewikom mówi prof. Andrzej Nowak w tekście „Dlaczego Polacy pokonali Rosjan w 1920 r.?”.
17 sierpnia 1939 r. zmarł Wojciech Korfanty, jeden z najważniejszych przywódców walki o polski Górny Śląsk, polski komisarz plebiscytowy i dyktator III powstania śląskiego. Jego polityczną drogę, konflikt z sanacją oraz rolę w kształtowaniu granic II Rzeczypospolitej przypomina tekst „Kim był Wojciech Korfanty?”.
Znacznie później, 17 sierpnia 1991 r., uruchomiono pierwsze w Polsce stabilne połączenie internetowe oparte na protokole TCP/IP. Data ta uznawana jest za symboliczne narodziny polskiego internetu. Z kolei w 2002 r. Jan Paweł II konsekrował Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach. Znaczeniu tego miejsca i papieskiego przesłania poświęcony jest tekst „Niedziela Miłosierdzia Bożego w sanktuarium w Krakowie-Łagiewnikach”.
18 sierpnia. Sierpień 1980 i narodziny masowego buntu
Dnia 18 sierpnia 1980 r. strajk objął Stocznię Szczecińską im. Adolfa Warskiego, a w Gdańsku Międzyzakładowy Komitet Strajkowy przedstawił władzom słynne 21 postulatów. Protest, który początkowo wyrastał z niezadowolenia robotników, szybko przekształcił się w ruch domagający się wolności związkowej, prawa do strajku i ograniczenia cenzury.
Proces prowadzący do podpisania Porozumień Sierpniowych oraz taktykę komunistycznych władz wobec protestujących szerzej opisuje tekst „Dla komunistów porozumienia sierpniowe to był jedynie taktyczny rozejm w chwili ich słabości”. Znaczenie samej „Solidarności”, która w krótkim czasie stała się fenomenem wykraczającym daleko poza tradycyjny związek zawodowy, rozwija również materiał „Solidarność była największym ruchem społecznym na świecie”.
18 sierpnia przypomina również o tragedii polskich Żydów. W 1942 r. Niemcy zakończyli likwidację getta w Radomiu, deportując około 30 tys. osób do obozu zagłady w Treblince. W zupełnie innym wymiarze do historii przeszedł 18 sierpnia 2004 r., kiedy Otylia Jędrzejczak zdobyła w Atenach pierwszy dla Polski złoty medal olimpijski w pływaniu.
19 sierpnia. Powstanie śląskie, gen. Maczek i przełom 1989 roku
W nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 r. rozpoczęło się II powstanie śląskie. Był to znacznie lepiej przygotowany zryw niż pierwsze powstanie z 1919 r., a jego cele miały zarówno wymiar wojskowy, jak i polityczny. Dlaczego zakończyło się sukcesem i w jaki sposób wpłynęło na sytuację przed plebiscytem na Górnym Śląsku, wyjaśnia tekst „II powstanie śląskie – zryw przemyślany i zwycięski”.
19 sierpnia 1944 r. rozpoczęła się kolejna faza bitwy pod Falaise. Jedną z kluczowych ról odegrała tam 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka, która uczestniczyła w zamykaniu drogi odwrotu niemieckim jednostkom w Normandii. Szlak bojowy dywizji i sylwetkę jej dowódcy przedstawia szerzej Patryk Palka w tekście „Gen. Stanisław Maczek i jego dywizja”.
Tego samego dnia w 1989 r. prezydent Wojciech Jaruzelski powierzył Tadeuszowi Mazowieckiemu misję utworzenia rządu. Był to jeden z najważniejszych etapów procesu demontażu systemu komunistycznego w Polsce. O tym, jak kolejne wydarzenia 1989 r. doprowadziły do zasadniczej zmiany ustroju, można przeczytać w tekście „Jak upadł PRL?”.
20 sierpnia. Bolesław Prus, „Zośka” i koniec Praskiej Wiosny
Dnia 20 sierpnia 1847 r. urodził się Bolesław Prus, właściwie Aleksander Głowacki, jeden z najważniejszych polskich pisarzy XIX wieku, autor „Lalki”, „Faraona” i „Emancypantek”. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowała Warszawa – miasto obserwowane z niezwykłą precyzją społeczną i obyczajową. Ten właśnie wymiar twórczości Prusa rozwija tekst „Warszawa oczami Wokulskiego”.
20 sierpnia 1943 r. podczas ataku na niemiecką strażnicę w Sieczychach zginął Tadeusz Zawadzki „Zośka”, harcmistrz i podporucznik Armii Krajowej. Należał do środowiska Szarych Szeregów, które kilka miesięcy wcześniej przeprowadziło słynną Akcję pod Arsenałem. Jej przebieg oraz historię „Zośki”, „Rudego” i „Alka” przypomina tekst „26 marca 1943. Akcja pod Arsenałem”.
Rok później, 20 sierpnia 1944 r., powstańcy warszawscy zdobyli gmach PAST-y przy ul. Zielnej, odnosząc jeden z najbardziej spektakularnych sukcesów Powstania Warszawskiego.
Noc z 20 na 21 sierpnia 1968 r. przyniosła z kolei inwazję wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację i kres reform określanych mianem Praskiej Wiosny. Skutki interwencji, jej polityczne znaczenie oraz mechanizm późniejszej „normalizacji” przypomina tekst „Inwazja na Czechosłowację jak agresja na Ukrainę”.
21 sierpnia. Falaise, rozmowy ze strajkującymi i Stanisław Soyka
Dnia 21 sierpnia 1944 r. zakończyła się bitwa pod Falaise, jedno z najważniejszych starć kampanii normandzkiej. Żołnierze gen. Stanisława Maczka utrzymywali strategiczne pozycje w rejonie Mont-Ormel, uniemożliwiając części wojsk niemieckich skuteczne wycofanie się z okrążenia. Znaczenie tej operacji szerzej omawia tekst „Gen. Stanisław Maczek i jego dywizja”.
21 sierpnia 1980 r. wicepremier Mieczysław Jagielski stanął na czele komisji rządowej prowadzącej negocjacje z gdańskim Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym. Równolegle delegacja rządowa pod przewodnictwem Kazimierza Barcikowskiego rozmawiała ze strajkującymi w Szczecinie. Był to moment, w którym komunistyczne władze musiały zaakceptować fakt, że protestu nie można już zakończyć wyłącznie środkami administracyjnymi.
W 2025 r. tego dnia zmarł Stanisław Soyka, wokalista, instrumentalista i kompozytor, autor takich utworów jak „Tolerancja”, „Absolutnie nic” czy „Cud niepamięci”. Najważniejsze nagrania artysty przypomina materiał „Stanisław Sojka. Siedem hitów”.
22 sierpnia. Jan Kochanowski, konwencja genewska i Eugeniusz Kwiatkowski
Dnia 22 sierpnia 1584 r. zmarł Jan Kochanowski, najwybitniejszy poeta polskiego renesansu, autor „Trenów”, „Pieśni”, „Fraszek” oraz „Odprawy posłów greckich”. Jego twórczości nie sposób jednak oddzielić od politycznych i intelektualnych przemian XVI-wiecznej Rzeczypospolitej. Ten mniej oczywisty wymiar jego biografii przedstawia tekst „Jan Kochanowski – był świadkiem historii”.
Tego samego dnia w 1864 r. w Genewie podpisano konwencję dotyczącą polepszenia losu rannych żołnierzy w armiach czynnych. Był to jeden z fundamentów współczesnego międzynarodowego prawa humanitarnego, a symbol Czerwonego Krzyża został prawnie uznany za znak ochronny służb medycznych. Genezie tych regulacji poświęcony jest tekst „Pierwsza konwencja genewska i narodziny Czerwonego Krzyża”.
22 sierpnia 1974 r. zmarł natomiast Eugeniusz Kwiatkowski, jeden z najważniejszych polityków gospodarczych II Rzeczypospolitej. Jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z budową portu w Gdyni, rozwojem przemysłu chemicznego i powstaniem Centralnego Okręgu Przemysłowego. O jego wizji modernizacyjnej szerzej opowiada tekst „Eugeniusz Kwiatkowski – autor koncepcji CPK okresu międzywojennego”.
23 sierpnia. Powstanie sejneńskie, pakt Ribbentrop-Mołotow i reparacje
Dnia 23 sierpnia 1919 r. rozpoczęło się powstanie sejneńskie, zbrojne wystąpienie polskiej organizacji wojskowej przeciwko administracji litewskiej na Suwalszczyźnie. Choć dziś pozostaje znacznie mniej znane niż powstania śląskie czy wielkopolskie, miało istotne znaczenie dla kształtowania północno-wschodniej granicy II Rzeczypospolitej. Jego przebieg i skutki przedstawia tekst „Powstanie sejneńskie 1919. To za jego sprawą Suwalszczyzna znalazła się w granicach Polski”.
Najbardziej brzemiennym w skutki wydarzeniem tej daty było jednak podpisanie 23 sierpnia 1939 r. paktu Ribbentrop-Mołotow. Niemcy i Związek Sowiecki uzgodniły nie tylko układ o nieagresji, ale również tajny podział stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Polityczne i strategiczne znaczenie niemiecko-sowieckiego porozumienia analizuje Patryk Palka w tekście „Pakt Ribbentrop-Mołotow. Zgniły owoc romansu Hitlera ze Stalinem”.
23 sierpnia 1944 r. powstańcy warszawscy zdobyli Komendę Policji na Krakowskim Przedmieściu, kościół św. Krzyża oraz tzw. małą PAST-ę. Dziewięć lat później, 23 sierpnia 1953 r., rząd PRL wydał oświadczenie dotyczące rezygnacji z dalszego pobierania reparacji wojennych od Niemiec. Dokument ten do dziś pozostaje przedmiotem sporów prawnych i politycznych. Argumenty dotyczące jego statusu oraz konsekwencji dla relacji polsko-niemieckich przedstawia tekst „Reparacje wojenne. Czy Polska zrzekła się odszkodowań od Niemiec?”.
PAP/NZ
