Rocznice najważniejsze [2-8 lutego]

Jakie rocznice przypadają w dniach 2-8 lutego? Przedstawiamy kalendarz rocznic, na które warto zwrócić uwagę w nadchodzącym tygodniu.

2 lutego

1260 – W trakcie drugiego najazdu na Polskę Tatarzy spalili Sandomierz.

1494 – Urodziła się Bona Sforza, królowa polska, żona Zygmunta I Starego i matka Zygmunta Augusta, ostatniego Jagiellona na polskim tronie.

1536 – Urodził się Piotr Skarga, jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja, autor „Żywotów świętych” i „Kazań sejmowych”.

1566 – W Łukowicy niedaleko Limanowej urodził się Michał Sędziwój, sławny alchemik pracujący dla króla Zygmunta III Wazy, ale głównie dla cesarzy: Rudolfa II i Ferdynanda II. Od tego ostatniego w uznaniu zasług otrzymał najbogatsze majątki w Księstwie Karniowskim na Śląsku. Uważany jest za odkrywcę tlenu, który nazywał ukrytym pokarmem życia.

1572 – Urodził się Maciej Łubieński, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1641 r. Po śmierci Władysława IV Wazy, a przed elekcją Jana Kazimierza w 1648 r. kierował państwem jako Interrex.

1676 – Na Wawelu odbyła się koronacja królewska Jana III Sobieskiego i jego żony Marii Kazimiery (Marysieńki).

1838 – Urodził się Konstanty Kalinowski, jeden z przywódców powstania styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę; stracony przez władze carskie w Wilnie w 1864 r.

1863 – Urodziła się Maria Rodziewiczówna, powieściopisarka, autorka książek „Dewajtis”, „Wrzos”, „Czahary”, „Lato leśnych ludzi”.

1876 – Urodziła się Maria Koszutska „Wera Kostrzewa”, legendarna działaczka polskiej lewicy. Za caratu więziona w osławionym X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej i zesłana w okolice Archangielska. W 1906 r. zakładała PPS-Lewicę, a w 1918 r, Komunistyczną Partię Robotniczą Polski. Opowiadała się za niepodległością Polski, w końcu jednak wyjechała do ZSRR, gdzie padła ofiarą stalinowskiej czystki.

1883 – W Warszawie urodził się Tadeusz Zieliński, architekt, autor projektu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Instytutu Radowego i Chemicznego Instytutu Badawczego.

1896 – W Warszawie urodził się Kazimierz Kuratowski, matematyk, przedstawiciel warszawskiej szkoły matematycznej.

1901 – W Łodzi urodził się Kazimierz Krukowski, „Lopek”, aktor, konferansjer, reżyser, literat.

1902 – W Krakowie urodził się Szymon Datner, historyk; badał m.in. zbrodnie popełnione na Żydach podczas okupacji niemieckiej w Polsce.

1915 – W Cieszynie urodził się Karol Stryja, wieloletni dyrygent i szef Filharmonii Śląskiej w Katowicach, inicjator i dyrektor Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego im. Grzegorza Fitelberga.

1917 – Urodził się Witold Łokuciewski, pilot, pułkownik Wojska Polskiego, major RAF, pilot dywizjonu 303, więzień stalagu Luft III w Żaganiu.

1919 – Urodził się Zbigniew Lengren, rysownik, satyryk, karykaturzysta, autor postaci Profesora Filutka.

1922 – W Paryżu wydano powieść „Ulisses” Jamesa Joyce’a; uznawana jest za arcydzieło światowej literatury.

1930 – Urodził się Krzysztof Chamiec, aktor; wystąpił m.in. w filmach „Panienka z okienka”, „Kierunek Berlin”, „Kazimierz Wielki”, „Strachy” i „Kamienne tablice”.

1930 – Rozpoczęła działalność rozgłośnia Polskiego Radia w Łodzi.

1939 – W holenderskiej stoczni Vlissingen podniesiono polską banderę wojenną na okręcie podwodnym ORP „Orzeł”.

1942 – W obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Niemcy zamordowali około 1200 Żydów z Sompolna.

1943 – Kapitulacja resztek armii feldmarszałka Paulusa w Stalingradzie – jeden z przełomowych momentów II wojny światowej.

1944 – W odwecie za zastrzelenie dowódcy SS i policji dystryktu warszawskiego gen. Franza Kutschery, Niemcy rozstrzelali w ruinach getta warszawskiego 200 osób, a na rogu ul. Chopina i Al. Ujazdowskich (w okolicach zamachu na Kutscherę) – 100.

1944 – W trakcie pacyfikacji sześciu wsi w powiecie janowskim Niemcy zamordowali ok. 800-1300 ich mieszkańców. Była to najbrutalniejsza taka akcja w trakcie okupacji niemieckiej.

1945 – Oddziały 1 Armii Wojska Polskiego (Berlinga) dotarły do bronionego przez Wehrmacht Wału Pomorskiego. W Podgajach walczący po stronie Niemców żołnierze Waffen-SS z Łotwy rozstrzelali (a według innej wersji spalili żywcem) wziętych do niewoli żołnierzy polskich.

1945 – We wsi Uście Zielone w okolicy Tarnopola żołnierze UPA zamordowali 133 osoby, przede wszystkim Polaków.

1946 – Specjalny sąd karny skazał na osiem lat więzienia biskupa gdańskiego Carla Marię Spletta (po odsiedzeniu całego wyroku został zmuszony do wyjazdu do RFN). W procesie część świadków, w tym księża zarzucali Splettowi działania wymierzone w Polaków, ale inni go bronili. Do śmierci (w 1964 r.) pozostał formalnie biskupem gdańskim.

1946 – Zbrodnia w Zaniach na Podlasiu, dokonana przez oddział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) dowodzony przez Romualda Rajsa, ps. Bury. Ofiarami mordu, który miał charakter czystki etnicznej padło 26 prawosławnych Białorusinów.

1959 – Tragedia na Przełęczy Diatłowa – najsłynniejsze takie wydarzenie w dziejach wypraw górskich. W niewyjaśnionych okolicznościach w trakcie wyprawy na jeden ze szczytów Uralu zginęło 9 studentów (w większości z powodu hipotermii). Obrażenia u niektórych ofiar wskazywały na jakieś dramatyczne wypadki, a spekulacje na ten temat podsyciło utajnienie akt śledztwa.

1965 – W Warszawie zakończył się proces przeciwko uczestnikom tzw. afery mięsnej; były dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Handlu Mięsem Stanisław Wawrzecki został skazany na karę śmierci – wyrok wykonano.

1976 – W Warszawie zmarł Kazimierz Rudzki, aktor, reżyser, pedagog; znany m.in. z filmów „Eroica”, „Jak rozpętałem II wojnę światową” i serialu „Wojna domowa”.

1985 – W Zakopanem rozpoczął działalność Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza.

2000 – W Warszawie zmarł Jacek Janczarski, satyryk, autor popularnych słuchowisk radiowych „Kocham pana, panie Sułku” i – wspólnie z Maciejem Zembatym – „Rodziny Poszepszyńskich”.

2007 – Pałac Kultury i Nauki w Warszawie został wpisany do rejestru zabytków.

2021 – W Londynie w wieku prawie 98 lat zmarł Zbigniew Siemaszko, w czasie wojny żołnierz Armii Andersa, a później wieloletni współpracownik Jerzego Giedroycia i jego „Zeszytów historycznych”.

3 lutego

1018 – Bolesław Chrobry ożenił się z Odą Miśnieńską, córką margrabiego miśnieńskiego Ekkeharda. Małżeństwo zawarto kilka dni po traktacie pokojowym w Budziszynie i miało charakter polityczny.

1735 – Urodził się Ignacy Krasicki, biskup warmiński i arcybiskup gnieźnieński, poeta, autor Bajek i poematu „Monachomachia”.

1809 – Urodził się Feliks Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor, autor słynnego „Marszu weselnego”. To jego zasługą było ponowne odkrycie twórczości Jana Sebastiana Bacha.

1821 – W Warszawie zmarł płk Jan Leon Kozietulski, dowódca szwadronu szwoleżerów. Wsławił się brawurową szarżą 30 listopada 1808 r. pod Somosierrą. Okupione wysokimi stratami (57 zabitych i rannych w 125-osobowym oddziale) polskie zwycięstwo utorowało Napoleonowi drogę na Madryt.

1842 – W Warszawie zmarł Abraham Stern, wynalazca – samouk, konstruktor pierwszych mechanicznych maszyn liczących. Jego prawnukiem był Antoni Słonimski.

1845 – Urodził się Aleksander Puzyrewski, rosyjski wojskowy i autor historycznego opracowania o powstaniu listopadowym (ukazało się też po polsku pt. „Wojna polsko-rosyjska 1831”). W latach 1901-1904 był zastępcą dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego i spoczął na warszawskim cmentarzu prawosławnym.

1857 – W Londynie zmarł Stanisław Worcell, działacz polityczny, żołnierz powstania listopadowego, kawaler krzyża Virtuti Militari, członek Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, współzałożyciel Gromad Ludu Polskiego.

1862 lub 1863 – Urodził się ksiądz Józef Londzin, działacz polskich organizacji na Śląsku Cieszyńskim, a w II RP członek polskiej delegacji na konferencji pokojowej w Wersalu, poseł na Sejm i senator (z listy BBWR) i burmistrz Cieszyna.

1863 – Bitwa pod Węgrowem – jedna z pierwszych w powstaniu styczniowym. Udana dzięki atakowi polskich kosynierów na rosyjskie armaty. Cyprian Kamil Norwid przyrównał tę walkę do bitwy pod Termopilami.

1871 – We Lwowie urodził się Eugeniusz Romer, twórca nowoczesnej kartografii polskiej, autor Geograficzno-statystycznego atlasu Polski.

1874 – W apogeum Kulturkampfu władze niemieckie aresztowały abp. Mieczysława Ledóchowskiego – prymasa Polski i metropolitę gnieźnieńskiego i poznańskiego.

1893 – Zmarł Teofil Lenartowicz, etnograf, poeta, rzeźbiarz, autor poematów „Bitwa Racławicka” i „Wanda”.

1899 – W Krakowie zmarł Juliusz Kossak, malarz – batalista, autor takich obrazów jak „Sobieski pod Wiedniem” i „Bitwa pod Raszynem”, ulubionym jego tematem były konie.

1905 – Strajk szkolny w Kielcach – uczniowie gimnazjów (męskiego i żeńskiego) zażądali wprowadzenia lekcji w języku polskim. Po dwóch tygodniach władze rosyjskie się ugięły i częściowo spełniły te postulaty, co jednak nie zakończyło protestu.

1919 – W Paryżu podpisano polsko-czeską ugodę w sprawie Śląska Cieszyńskiego, wytyczono linię demarkacyjną, pozostawiając w granicach Czechosłowacji Zaolzie i Zagłębie Karwińskie.

1924 – W Waszyngtonie zmarł Woodrow Thomas Wilson, w latach 1913-1921 prezydent Stanów Zjednoczonych. Pod wpływem Ignacego Jana Paderewskiego w styczniu 1918 r. w swoich słynnych 14 punktach zawierających plan nowego porządku w Europie umieścił też postulat utworzenia niepodległego państwa polskiego.

1928 – W Warszawie urodził się Andrzej Szczypiorski, prozaik, publicysta; autor powieści „Msza za miasto Arras”. Wziął udział w Powstaniu Warszawskim, a po jego upadku był więźniem obozu w Sachsenhausen. W początkach PRL-u SB skłoniła go do donoszenia na własnego ojca, ale później związał się z opozycją demokratyczną, a na początku stanu wojennego został internowany.

1940 – W ramach akcji „T4” (mordowania osób niepełnosprawnych) Niemcy rozpoczęli eksterminację pacjentów szpitala psychiatrycznego w Gostyninie.

1942 – W Londynie pod przewodnictwem Stanisława Grabskiego reaktywowana została Rada Narodowa – polski parlament emigracyjny.

1944 – Przebywający w opactwie Hautecombe we Francji prymas Polski kard. August Hlond został aresztowany przez gestapo, a następnie przewieziony do Paryża; po dwóch miesiącach uwolniły go wojska amerykańskie.

1947 – Sąd wojskowy w Warszawie ogłosił wyroki w procesie I Zarządu WiN (Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość). Głównym oskarżonym był prezes tej organizacji płk Jan Rzepecki. Skazany na 8 lat więzienia, ale dwa dni później został ułaskawiony przez prezydenta Bolesława Bieruta.

1959 – Do Polski powróciła część skarbów dziedzictwa narodowego, wywiezionych w 1939 r. i zdeponowanych w Kanadzie; wśród nich Szczerbiec – miecz koronacyjny królów polskich.

1962 – Władze zamknęły Klub Krzywego Koła – krytyczny wobec działań władz PRL-u klub dyskusyjny, należeli do niego m.in. Władysław Bartoszewski, Stefan Kisielewski, Leszek Kołakowski, Maria i Stanisław Ossowscy, Karol Modzelewski, Adam Michnik, Jacek Kuroń.

1966 – Pierwsze w historii lądowanie statku kosmicznego na Księżycu. Udało się to wystrzelonej przez ZSRR bezzałogowej sondzie Łuna 9.

1969 – W Nowym Jorku zmarł płk Adam Koc, jedna z najbardziej wpływowych osób w obozie sanacji – redaktor naczelny „Gazety Polskiej”, szef Obozu Zjednoczenia Narodowego i komendant Związku Legionistów Polskich. We wrześniu 1939 r. organizował ewakuację na Zachód złota Banku Polskiego.

1978 – Zmarł Adolf Berman, w czasie II wojny światowej działacz Żegoty i dyrektor organizacji, która się opiekowała dziećmi w warszawskim getcie. Ocalił notatki Emanuela Ringelbluma i przekazał na Zachód wiadomości o powstaniu w getcie. Po wojnie był przewodniczącym Centralnego Komitetu Żydów Polskich, a w 1950 r. wyemigrował do Izraela (choć jego brat, Jakub był jedną z najważniejszych osób w otoczeniu Bieruta).

1982 – Przed Sądem Marynarki Wojennej w Gdyni zapadły wyroki w procesie osób oskarżonych o zorganizowanie strajku w Wyższej Szkole Morskiej w pierwszych dniach stanu wojennego. Najwyższy wyrok – 10 lat więzienia – dostała wiceszefowa „Solidarności” w WSM Ewa Kubasiewicz. Wyszła na wolność w lipcu 1983 r. na mocy amnestii.

1987 – Artur Hajzer i Jerzy Kukuczka dokonali pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Annapurna.

1997 – Zmarł Bohumil Hrabal, autor „Pociągów pod specjalnym nadzorem”, po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację objęty przez władze zakazem publikacji.

2001 – Powołano Narodowy Instytut Fryderyka Chopina w Warszawie.

2002 – W Warszawie zmarł Arnold Mostowicz, lekarz, dziennikarz, pisarz, redaktor „Szpilek”; w czasie II wojny światowej kronikarz łódzkiego getta, więzień KL Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych.

2006 – W Paryżu zmarł Walerian Borowczyk, reżyser filmów fabularnych i animowanych, plastyk, pisarz. Wyreżyserował m.in. „Dzieje grzechu”, „Bestię”, „Heroiny zła”.

2012 – W Krakowie zmarł Andrzej Szczeklik, lekarz, rektor Akademii Medycznej w Krakowie, członek papieskiej Akademii Nauk, autor wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich, m.in. „Kore – O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny”.

2014 – Weszła w życie przygotowana przez rząd premiera Donalda Tuska ustawa o zmianach w systemie emerytalnym na mocy której przekazano do ZUS skarbowe papiery wartościowe posiadane przez Otwarte Fundusze Emerytalne, a następnie je umorzono.

2022 – W Warszawie zmarł Jarosław Marek Rymkiewicz, poeta, eseista, dramaturg.

2023 – Zmarł Augustyn Dyrda – autor wielu rzeźb plenerowych stojących w Parku Śląskim w Chorzowie, a także pomnika „Bohaterom Czerwonych Sztandarów” w Dąbrowie Górniczej. Mieszkańcy miasta nie pozwolili go po 1989 r. zburzyć i zadedykowali Jimiemu Hendrixowi.

4 lutego

1339 – W Warszawie przed trybunałem papieskim rozpoczął się proces polsko-krzyżacki dotyczący spornych terytoriów.

1454 – Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi Krzyżackiemu.

1505 – Urodził się Mikołaj Rej, ojciec literatury polskiej, autor „Fraszek”, „Żywota człowieka poczciwego” i „Krótkiej rozprawy między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem”. Po przejściu na kalwinizm nazwany przez katolików szatanem, został umieszczony w pierwszym w Polsce Indeksie Ksiąg Zakazanych.

1515 – Urodził się Mikołaj „Czarny” Radziwiłł, twórca potęgi tego rodu (m.in. przez zaaranżowane małżeństwo Barbary Radziwiłłówny z królem Zygmuntem Augustem), wyznawca i propagator arianizmu.

1746 – Urodził się Tadeusz Kościuszko, najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w powstaniu w 1794 r., które do historii przeszło jako insurekcja kościuszkowska. Wcześniej walczył w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

1866 – Urodził się Władysław Podkowiński, malarz, autor obrazu „Szał uniesień”.

1921 – Sejm RP ustanowił Order Odrodzenia Polski (Polonia Restituta), a Order Orła Białego odnowił jako najwyższe odznaczenie państwowe.

1927 – W Warszawie zmarł Józef Pius Dziekoński, architekt, projektant wielu neogotyckich kościołów m.in. Najświętszego Zbawiciela w Warszawie, Świętej Rodziny na Krupówkach w Zakopanem, bazyliki w Radomiu i katedr: Wniebowzięcia NPM w Białymstoku oraz św. Floriana na warszawskiej Pradze.

1929 – Polska ratyfikowała protokół genewski o zakazie stosowania broni chemicznej.

1933 – W Warszawie urodziła się Maria Chwalibóg, aktorka teatralna i filmowa, znana z filmów „Matka Joanna od aniołów” i „Kobieta samotna”.

1938 – W Krakowie zmarł Karol Hubert Rostworowski, dramatopisarz, poeta, publicysta; zwolennik Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego; autor sztuk teatralnych „Judasz z Kariothu” i „Niespodzianka”.

1938 – Urodził się Zygmunt Malanowicz, aktor znany z filmów „Nóż w wodzie”, „Polowanie na muchy”, „Jarosław Dąbrowski”, „Tulipany”.

1943 – Urodziła się Wanda Rutkiewicz, himalaistka, zdobywczyni ośmiu z 14 ośmiotysięczników (w tym Mount Everestu jako pierwsza Europejka). Zaginęła podczas próby zdobycia Kanczendzongi (trzeciego najwyższego szczytu na Ziemi), jej ciała nie odnaleziono.

1944 – Urodził się Stefan Niesiołowski, w PRL-u działacz opozycji demokratycznej. W 1968 r. zrzucił z Rysów tablicę poświęconą Leninowi, w 1970 r. chciał podpalić jego muzeum w Poroninie i trafił do więzienia pod zarzutem przygotowywania obalenia ustroju. Działał w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz w „Solidarności”, w stanie wojennym był internowany. W III RP z krótkimi przerwami do 2019 r. był posłem i senatorem.

1945 – W Jałcie rozpoczęła się konferencja „Wielkiej Trójki”, w której wzięli udział Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin; w wyniku ich ustaleń Polska po wojnie znalazła się w strefie wpływów ZSRR.

1945 – W Krakowie ukazał się pierwszy numer „Dziennika Polskiego”.

1949 – Sejm powołał Fundusz Wczasów Pracowniczych (FWP).

1950 – Zmarł Jan Bułhak, artysta fotograf, teoretyk, krytyk i publicysta, określanym mianem „ojca polskiej fotografii”.

1952 – W Warszawie urodził się Andrzej Strzelecki, reżyser, aktor, satyryk, wieloletni dyrektor teatru Rampa.

1956 – W Paryżu zmarł Ksawery Tartakower, szachista, sześciokrotny reprezentant Polski na olimpiadach szachowych, członek „złotej” drużyny polskiej na olimpiadzie w 1930 roku; od II wojny światowej pozostawał na emigracji.

1968 – W Chorzowie urodził się Grzegorz Jarzyna, reżyser teatralny i operowy.

2008 – W Warszawie zmarł Stefan Meller, historyk (znawca dziejów Francji) i dyplomata. Był ambasadorem we Francji i Rosji oraz ministrem spraw zagranicznych (2005-2006).

2009 – W Warszawie zmarł Witold Zalewski, pisarz, w PRL-u napisał powieści socrealistyczne „Traktory zdobędą wiosnę” i „Urodzaj”; wcześniej należał do AK i walczył w Powstaniu Warszawskim.

2018 – W Warszawie zmarł Wojciech Pokora, aktor – Żorż Ponimirski w serialu „Kariera Nikodema Dyzmy” oraz docent Zenobiusz Furman w serialu „Alternatywy 4”.

2022 – W Warszawie zmarł prof. Jerzy Osiatyński, ekonomista, minister finansów (1992-1993) i doradca prezydenta Bronisława Komorowskiego, członek Rady Polityki Pieniężnej (2013-2019).

5 lutego

1752 – Marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński powołał w Ostrowie Wielkopolskim pierwszą zawodową straż pożarną na ziemiach polskich.

1862 – Urodził się Aleksander Kakowski, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1913-1938.

1866 – Urodził się Ignacy Chrzanowski, historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor „Historii literatury niepodległej Polski”; zmarł w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen w 1940 r.

1893 – W Krakowie urodził się Roman Ingarden, filozof, twórca krakowskiej szkoły filozoficznej, członek PAN, wieloletni wykładowca i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

1905 – W Warszawie powstała Organizacja Bojowa PPS.

1909 – W Łodzi urodziła się Grażyna Bacewicz, kompozytorka i wybitna skrzypaczka.

1917 – W Chochołowie urodził się Stanisław Frączysty, kurier tatrzański, żołnierz AK, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Auschwitz i Buchenwald.

1930 – Urodziła się Kalina Jędrusik, aktorka znana z ról w m.in. filmach „Upał”, „Ziemia obiecana”. Była też piosenkarką i wylansowała przeboje: „Bo we mnie jest seks”, „Do ciebie szłam”, „Mój pierwszy bal”.

1931 – We Lwowie urodziła się Krystyna Radzikowska, arcymistrzyni szachowa, 9-krotna mistrzyni Polski, uczestniczka pięciu olimpiad szachowych.

1937 – Wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski przedstawił w Sejmie plan budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.

1943 – Początek akcji likwidacyjnej w getcie białostockim; w ciągu ośmiu dni hitlerowcy wywieźli do obozu zagłady w Treblince 10 tys. ludzi, a 2 tys. zamordowali na miejscu.

1945 – Urodził się Leszek Mądzik, scenograf, reżyser; założyciel i kierownik Sceny Plastycznej KUL; do jego najważniejszych spektakli należą m.in. „Kir”, „Powłoki”, „Źródło”, „Pętanie”, „Wędrowne”, ”Wrota”.

1947 – Sejm wybrał Bolesława Bieruta na prezydenta RP.

1956 – Urodził się Krzysztof Tyniec, aktor, znany m.in. z telewizyjnego kabaretu Olgi Lipińskiej, także z seriali „Boża podszewka”, „Daleko od noszy”.

1960 – Dokonano oblotu samolotu szkolno-treningowego PZL TS-11 Iskra.

1985 – Z Paryża do Warszawy przyleciał szef tamtejszego Biura NSZZ „Solidarność” Seweryn Blumsztajn. Na lotnisku unieważniono mu paszport i nakazano natychmiastowy powrót do Francji.

1990 – Premiera filmu „Marcowe migdały” w reżyserii Radosława Piwowarskiego.

2005 – W Warszawie zmarła Michalina Wisłocka, ginekolog, cytolog i seksuolog, autorka pierwszych polskich popularnonaukowych książek dotyczących seksuologii, w tym poradnika „Sztuka kochania”, którego nakład liczył w sumie 7 mln egzemplarzy.

2008 – W Warszawie zmarł Hubert Drapella, scenarzysta i reżyser, autor serialu „Pan Samochodzik i templariusze”. W czasie II wojny światowej należał do harcerskiego batalionu „Parasol” i wziął udział w Powstaniu Warszawskim.

2016 – W Warszawie zmarła Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama” – łączniczka i wywiadowca batalionu „Parasol” Armii Krajowej, uczestniczka wielu akcji zbrojnych AK, w tym udanego ataku na niemieckiego zbrodniarza Franza Kutscherę, dowódcę SS i policji w dystrykcie warszawskim; uczestniczka Powstania Warszawskiego.

2020 – W Los Angeles zmarł Kirk Douglas, wybitny amerykański aktor, legenda złotej ery Hollywood, znany z takich filmów jak „Spartakus”, „Ostatni zachód słońca”, „Układ”, „Był sobie łajdak” oraz „Pasja życia”. Był potomkiem polskich Żydów z Kresów dawnej Rzeczypospolitej.

2021 – W Warszawie zmarł Wojciech Burszta, antropolog, kulturoznawca, eseista i krytyk kultury. Zajmował się badaniami z kręgu antropologii współczesności i kulturoznawstwa.

6 lutego

1582 – Wojska polskie pod wodzą Stefana Batorego zakończyły nieudane oblężenie Pskowa.

1633 – Na Wawelu odbyła się koronacja Władysława IV na króla Polski.

1863 – Największa bitwa powstania styczniowego pod Siemiatyczami, zakończyła się zwycięstwem wojsk rosyjskich i spaleniem miasta.

1880 – Urodził się Michał Sokolnicki, historyk, działacz PPS, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, już w czasie I wojny światowej nazywany jego ministrem spraw zagranicznych, reprezentował go też na konferencji pokojowej w Wersalu. Był ostatnim ambasadorem (do 1945 r.) II RP w Turcji.

1884 – W Warszawie urodził się Jerzy Leszczyński, aktor teatralny i filmowy, reżyser, znany m.in. z filmów „Cud nad Wisłą”, „Szpieg w masce”, „Halka” i roli doktora Białka w filmie Aleksandra Forda „Ulica Graniczna”.

1888 – W Warszawie urodził się Romuald Gutt, architekt, profesor ASP i Politechniki Warszawskiej, przedstawiciel nurtu modernistycznego, autor m.in. projektu gmachu Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie.

1894 – W Pradze urodziła się Maria Czapska, historyczka literatury, eseistka, działaczka Rady Pomocy Żydom „Żegota”, współpracowniczka paryskiej „Kultury”.

1897 – Działalność zainaugurował Teatr Zagłębia w Sosnowcu.

1905 – Urodził się Władysław Gomułka, I sekretarz KC PZPR w latach 1956-1970. Doszedł do władzy na fali destalinizacji, a stracił ją po krwawym stłumieniu robotniczych protestów na Wybrzeżu.

1911 – Urodził się Ronald Reagan, prezydent USA w latach 1981-1989, uważany za jednego z głównych sprawców porażki ZSRR w Zimnej Wojnie.

1915 – Urodziła się Danuta Szaflarska, gwiazda polskiego kina od filmów „Zakazane piosenki” (w 1946 r.) i „Skarb” (dwa lata później). Grała też w teatrze u takich reżyserów jak Erwin Axer i Kazimierz Dejmek, a po raz ostatni wystąpiła na scenie w wieku 101 lat (na dwa miesiące przed śmiercią) w warszawskim Teatrze Rozmaitości.

1922 – Urodził się Witold Kieżun, jeden z bohaterów Powstania Warszawskiego. Wsławił się podczas ataku na Pocztę Główną, biorąc w pojedynkę do niewoli 14 żołnierzy niemieckich. Po wojnie wywieziony przez NKWD do środkowej Azji. Po powrocie do Polski skończył prawo na UJ i został cenionym teoretykiem zarządzania, dochodząc do tytułu profesora nauk ekonomicznych.

1929 – W Warszawie urodził się prof. Jerzy Szacki, socjolog, autor „Historii myśli socjologicznej”.

1931 – W Warszawie urodził się Wiesław Górnicki, dziennikarz, pisarz; w latach 1981-90 bliski współpracownik gen. Wojciecha Jaruzelskiego, autor jego przemówienia wygłoszonego w chwili rozpoczęcia stanu wojennego.

1937 – W Warszawie urodził się Wiesław Ochman, śpiewak operowy, tenor; występował m.in. w mediolańskiej La Scali, Metropolitan Opera w Nowym Jorku, operach w Barcelonie, Paryżu, Rzymie.

1940 – Zaprezentowany został tzw. plan Pabsta przewidujący zburzenie większości zabudowy Warszawy i utworzenie wokół centrum modelowego osiedla dla Niemców.

1945 – W Katowicach ukazało się pierwsze wydanie „Dziennika Zachodniego”.

1945 – W Białymstoku urodził się Wiktor Osiatyński, prawnik, specjalista prawa konstytucyjnego oraz historii doktryn politycznych i prawnych, działacz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, pisarz i wykładowca.

1947 – Józef Cyrankiewicz po raz pierwszy został premierem i zajmował to stanowisko z krótką przerwą do 1970 r.

1949 – Urodzili się Kazimierz i Józef Lipieniowie, bracia bliźniacy, zapaśnicy, wielokrotni medaliści mistrzostw świata, Europy i igrzysk olimpijskich.

1956 – Emisja premierowego spektaklu w telewizyjnym Teatrze Sensacji „Kobra”.

1968 – Pod zarzutem „rozpowszechniania opracowań szkodliwych dla interesów państwa” sąd w Warszawie skazał na trzy lata więzienia poetę Janusza Szpotańskiego. Jego sztukę „Cisi i gęgacze, czyli Bal u Prezydenta” powszechnie odebrano jako pamflet na Władysława Gomułkę.

1969 – Pierwszym kawalerem Orderu Uśmiechu został poznański chirurg-ortopeda dr Wiktor Dega.

1971 – Początek VIII Plenum KC PZPR, w czasie którego oceniano „wydarzenia grudniowe” oraz usunięto z KC Władysława Gomułkę, Zenona Kliszkę i Bolesława Jaszczuka.

1976 – Urząd Rady Ministrów wydał rozporządzenie o możliwości tworzenia polskich przedstawicielstw firm zagranicznych z udziałem kapitału polonijnego.

1982 – Premiera serialu „Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy”.

1989 – W Warszawie, w Pałacu Namiestnikowskim, rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu.

2020 – Zmarł Romuald Lipko, kompozytor wielu przebojów muzyki rozrywkowej, współtwórca zespołu Budka Suflera.

2021 – W Warszawie zmarł Krzysztof Kowalewski, jeden z najbardziej popularnych polskich aktorów, odtwórca słynnych ról filmowych w „Nie ma róży bez ognia” i „Brunet wieczorową porą”, a także tytułowy bohater radiowej audycji „Kocham Pana, Panie Sułku”. Był aktorem teatrów: Klasycznego, Dramatycznego, Polskiego, Studenckiego Teatru Satyryków, Rozmaitości, Kwadrat oraz Teatru Współczesnego w Warszawie.

7 lutego

1320 – Zmarł Jan Muskata, biskup krakowski, przeciwnik księcia Władysława Łokietka.

1422 – Król Władysław II Jagiełło poślubił swą czwartą i ostatnią żonę, księżniczkę Zofię Holszańską.

1807 – Pod Pruską Iławą (dziś Bagrationowsk niedaleko Królewca) rozpoczęła się dwudniowa bitwa pomiędzy Napoleonem a wojskami rosyjskimi. Obie strony poniosły olbrzymie straty, Rosjanie się wycofali, ale nie zostali rozgromieni.

1816 – W Warszawie urodził się Józef Bohdan Dziekoński, pisarz epoki romantyzmu, związany z Cyganerią Warszawską, autor powieści „Sędziwoj”.

1831 – Sejm Królestwa Polskiego przyjął uchwałę o barwach narodowych, które „stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym”.

1867 – We Lwowie powstało Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” o charakterze sportowo-wychowawczym; przed I wojną światową rozwinęło przede wszystkim w Galicji działalność paramilitarną, tworząc w 1912 r. Polowe Drużyny Sokole.

1877 – Urodził się Feliks Nowowiejski, kompozytor, dyrygent, organista i pedagog; autor melodii do wiersza Marii Konopnickiej „Rota”.

1883 – W Krakowie zmarł prof. Józef Szujski, współtwórca krakowskiej szkoły historycznej, publicysta, polityk, jeden z przywódców krakowskich konserwatystów – stańczyków; był posłem na galicyjski Sejm Krajowy oraz posłem do austriackiej Rady Państwa.

1907 – Urodził się Walenty Szwajcer, nauczyciel, który w 1933 r. odkrył szczątki osady w Biskupinie.

1908 – Na warszawskiej Woli uruchomiono Elektrownię Tramwajów Miejskich. Jej budynek od 2004 r. jest siedzibą Muzeum Powstania Warszawskiego.

1909 – W Warszawie urodziła się Anna Świrszczyńska, poetka, pisarka, sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, autorka wielu tomików poetyckich, m.in. „Budowałam barykadę”, dramatów „Orfeusz” oraz powieści dla młodzieży „Arkona, gród Świętowita”.

1919 – Powołana została Najwyższa Izba Kontroli, jej pierwszym prezesem został Józef Higersberger.

1919 – Dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego powołana została Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

1921 – Urodził się Stanisław Lenartowicz, reżyser i scenarzysta, autor komedii „Giuseppe w Warszawie” (ze Zbigniewem Cybulskim w roli głównej). Wcześniej, w czasie wojny był żołnierzem Wileńskiej Brygady AK i w sierpniu 1944 r. został deportowany do łagru w Kałudze, skąd jednak po kilkunastu miesiącach udało się mu wrócić.

1939 – W Warszawie urodziła się Ewa Krzyżewska, aktorka, znana m.in. z filmów „Popiół i diament”, „Zbrodniarz i panna”, „Zazdrość i medycyna”.

1939 – Do portu wojennego w Gdyni przypłynął zbudowany w holenderskiej stoczni okręt podwodny ORP „Orzeł”.

1943 – W Warszawie zmarł Władysław Sołtan, prawnik, polityk, wojewoda warszawski, prezes Polskiej Macierzy Szkolnej.

1944 – W Krakowie urodził się Antoni Wit, jeden z najlepszych polskich dyrygentów; w latach 1983-2000 dyrektor Narodowej Orkiestry Polskiego Radia w Katowicach, od 2002 do 2013 r. takie samo stanowisko zajmował w Filharmonii Narodowej.

1949 – Ukazał się pierwszy numer czasopisma „Świat Młodych”.

1960 – Urodziła się Urszula Kasprzak, piosenkarka, znana pod pseudonimem Urszula; wykonawczyni takich przebojów jak: „Dmuchawce, latawce, wiatr”, „Malinowy król”, „Baw mnie” oraz nowej wersji „Konika na biegunach”.

1969 – Urodziła się Renata Dancewicz, aktorka, znana m.in. z filmów „ Samowolka”, „Diabelska edukacja”, „Deborah” i „Pułkownik Kwiatkowski” oraz serialu „Ekstradycja”.

1973 – Zjednoczenie młodzieżowych organizacji w Federację Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej.

1979 – Zmarł Josef Mengele, jeden z największych niemieckich zbrodniarzy wojennych. W KL Auschwitz jako lekarz był odpowiedzialny za odpowiedzialny za okrutne eksperymenty medyczne i wysyłanie więźniów do komór gazowych. Nigdy nie został osądzony, bo z pomocą jednego z biskupów uciekł do Argentyny, a później ukrył się w Brazylii.

1984 – W pobliżu wsi Sławęcin w niejasnych do dziś okolicznościach został zamordowany Piotr Bartoszcze, represjonowany przez SB działacz chłopski, zaangażowany w tworzenie NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych.

1985 – W Toruniu zapadł wyrok w procesie sprawców porwania i zamordowania księdza Jerzego Popiełuszki: kpt. Grzegorz Piotrowski i płk Adam Pietruszka zostali skazani na 25 lat, por. Leszek Pękala na 15 lat, por. Waldemar Chmielewski na 14 lat pozbawienia wolności.

1987 – W Warszawie zmarł Czesław Wołłejko, aktor, znany m.in. z filmów „Młodość Chopina”, „Szczęściarz Antoni”, „Kopernik”, „Zaklęte rewiry” oraz wielu ról teatralnych.

1992 – W Maastricht w Holandii podpisany został traktat o Unii Europejskiej; dokument wszedł w życie 1 listopada 1993 r.

1994 – W Warszawie zmarł Witold Lutosławski, kompozytor, dyrygent, jeden z najwybitniejszych kompozytorów polskich XX wieku.

2002 – Urząd Ochrony Państwa zatrzymał prezesa PKN Orlen Andrzeja Modrzejewskiego, co zapoczątkowało tzw. aferę Orlenu.

2007 – W Warszawie zmarła Teresa Pągowska, malarka, autorka cykli: „Dni”, „Przemoc”, „Wnętrza zamknięte” i „Figury magiczne”.

2019 – W Warszawie zmarł Jan Olszewski, w PRL-u adwokat – obrońca opozycjonistów w procesach politycznych. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu, przez pół roku (do 5 czerwca 1992 r.) był premierem, działał w Porozumieniu Centrum, powołał Ruch Odbudowy Polski, został też sędzią Trybunału Stanu. Prezydent Lech Kaczyński nadał mu Order Orła Białego.

2022 – Zmarł Zbigniew Namysłowski, jeden z najbardziej znanych polskich muzyków jazzowych, wybitny saksofonista, kompozytor, aranżer i lider kilku zespołów. Współpracował m.in. z Krzysztofem Komedą, Czesławem Niemenem, Władysławem Sendeckim, Michałem Urbaniakiem, Januszem Muniakiem, Krzysztofem Herdzinem i Leszkiem Możdżerem.

8 lutego

1296 – W pobliżu Rogoźna został zamordowany Przemysł II. Był królem Polski, ale pod jego kontrolą znajdowały się tylko Wielkopolska i Pomorze Gdańskie.

1454 – Komtur krzyżacki Albrecht Kelb poddał zamek w Toruniu oblegającym go mieszczanom, który zagrozili zburzeniem warowni.

1725 – Zmarł car Piotr I Wielki. Był twórcą potęgi Rosji, m.in. kosztem Polski, do której wprowadził wojsko i narzucił nieformalny protektorat.

1787 – Urodził się gen. Jan Skrzynecki, naczelny wódz w powstaniu listopadowym, obwiniany o brak wiary w zwycięstwo, złe decyzje i kunktatorstwo. Lepiej oceniany jako żołnierz i dowódca frontowy – wsławił się np. pod Olszynką Grochowską, a wcześniej w wyprawie Napoleona na Moskwę i bitwie pod Borodino.

1813 – Po klęsce Napoleona w wyprawie na Moskwę wojska rosyjskie zajęły Warszawę.

1813 – Zmarł Tadeusz Czacki, uczony, współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, założyciel Liceum Krzemienieckiego.

1860 – Urodził się Wojciech Trąmpczyński, prawnik i polityk związany z Narodową Demokracją, w II RP marszałek Sejmu (1919-22) i marszałek Senatu (1922-27).

1863 – W Petersburgu zawarty został rosyjsko-pruski układ dotyczący współpracy obu państw w zwalczaniu powstania w Królestwie Polskim, tzw. konwencja Alvenslebena.

1867 – W wyniku przeprowadzonej reformy konstytucyjnej ustanowiona została dualistyczna monarchia Austro-Węgier.

1876 – Urodził się Jan August Kisielewski, satyryk, dramatopisarz, krytyk teatralny; twórca Młodej Polski; zasłynął jako autor „Karykatur”, „W sieci”.

1888 – We Włocławku urodził się Jan Nagórski, pilot, lotnik polarny, inżynier.

1902 – W Odessie urodziła się Zofia Solarzowa (z domu Michałowska), działaczka społeczna i ludowa, organizatorka uniwersytetów ludowych.

1909 – W lawinie schodzącej z Małego Kościelca zginął Mieczysław Karłowicz, kompozytor i dyrygent, a także świetny taternik, miłośnik Tatr i propagator narciarstwa.

1919 – Dekret Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego o powstaniu Pocztowej Kasy Oszczędności.

1920 – W Wolnym Mieście Gdańsku Maciej Biesiadecki został pierwszym komisarzem generalnym RP.

1922 – W Warszawie urodził się Tadeusz Gajcy, poeta, dramatopisarz, prozaik, współzałożyciel i redaktor konspiracyjnego pisma „Sztuka i Naród”; żołnierz AK, zginął w Powstaniu Warszawskim.

1930 – W Łodzi urodziła się Barbara Hesse-Bukowska, pianistka, pedagog, laureatka II nagrody na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w 1949 roku.

1931 – W Bydgoszczy urodził się Bohdan Butenko, plastyk, grafik, ilustrator książek dla dzieci, autor komiksów.

1932 – Opatentowano pistolet Vis.

1935 – Premiera filmu „Antek policmajster” w reżyserii Michała Waszyńskiego.

1940 – Na skutek nacisków międzynarodowych władze niemieckie zwolniły z obozów koncentracyjnych 102 profesorów i wykładowców krakowskich uczelni aresztowanych w listopadzie 1939 r. w ramach Sonderaktion Krakau.

1940 – Ukazało się niemieckie zarządzenie dotyczące utworzenia w Łodzi getta.

1940 – W Wilnie urodził się Bohdan Paczyński, astronom i astrofizyk; w swoich badaniach zajmował się głównie teorią ewolucji gwiazd; profesor Princeton University w Stanach Zjednoczonych.

1945 – Wojska 1 Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa rozpoczęły tzw. operację dolnośląską.

1945 – Zbrodnia UPA we wsi Hleszczawa i chutorze Stadnica niedaleko Tarnopola. Zabitych zostało co najmniej 56 polskich mieszkańców tych miejscowości.

1945 – Zbrodnia we wsi Iskań niedaleko Przemyśla. Zabitych zostało 15 ukraińskich mieszkańców tej miejscowości (kobiety i dzieci). Napadu dokonał prawdopodobnie polski oddział Romana Kisiela „Sępa”, który później działał w ZBOWiD i został współpracownikiem SB.

1951 – W więzieniu na Mokotowie odbyła się egzekucja czterech skazanych przez warszawski sąd byłych członków dowództwa Okręgu Wileńskiego AK. Straceni zostali Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, Antoni Olechnowicz, Henryk Borowski i Lucjan Minkiewicz.

1953 – Członkowie krakowskiego oddziału Związku Literatów Polskich w rezolucji potępili księży krakowskiej kurii skazanych pod sfingowanymi zarzutami za szpiegostwo. Podpisy złożyli m.in. Jan Błoński, Karol Bunsch, Julian Przyboś, Sławomir Mrożek i Wisława Szymborska. Podobne deklaracje w tej sprawie powstały też m.in. na KUL-u i Wydziale Teologii UJ.

1954 – W Warszawie zmarł Jan Maklakiewicz, kompozytor i dyrygent. Przed wojną był też organistą w warszawskim kościele Św. Krzyża (i prowadził tam chór), a po 1945 r. został dyrektorem filharmonii – najpierw krakowskiej, a potem Narodowej w Warszawie.

1957 – W Nowym Jorku podpisano polsko-japoński układ o zakończeniu stanu wojny i nawiązaniu stosunków dyplomatycznych.

1958 – W Krakowie zmarł Zbigniew Pronaszko, malarz, rzeźbiarz, scenograf; współzałożyciel grupy artystycznej Ekspresjoniści Polscy, która następnie została przemianowana na Formistów.

1969 – Zapadły wyroki w procesie oskarżonych o udział w protestach w Marcu ’68: Adam Michnik został skazany na trzy lata więzienia, Barbara Toruńczyk i Henryk Szlajfer na dwa lata, a Wiktor Górny na 20 miesięcy.

1982 – Po prawie dwóch miesiącach przerwy spowodowanej wprowadzeniem stanu wojennego wznowiono zajęcia na wyższych uczelniach.

1987 – Zmarła Bronisława Wajs, „Papusza”, poetka romska, której twórczość odkrył i spopularyzował Jerzy Ficowski; autorka tomików „Pieśni Papuszy”, „Lesie, mój ojcze”.

1995 – We Fryburgu zmarł Józef Maria Bocheński, filozof, dominikanin, sowietolog; ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej i w kampanii wrześniowej, a także uczestnik bitwy pod Monte Cassino.

2010 – W Warszawie zmarł prof. Krzysztof Skubiszewski, pierwszy minister spraw zagranicznych po upadku PRL (w latach 1989-1993).

2023 – W Krakowie zmarł Mirosław Domińczyk, założyciel świętokrzyskiej „Solidarności”, uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej, współpracownik Komitetu Pomocy „Solidarności” w Nowym Jorku i amerykańskich związków zawodowych, organizator wsparcia dla podziemnej „Solidarności” w stanie wojennym.

2025 – W wieku 97 lat zmarła Jadwiga Puzynina, badaczka literatury (szczególnie twórczości Norwida) i językoznawczyni. W PRL-u współpracowała z KOR i w stanie wojennym pomagała represjonowanym studentom (za co sama została internowana). Odznaczona Orderem Orła Białego.

Newsletter „Piękno Historii” dla czytelników „Wszystko co Najważniejsze”

.Ruszył nowy projekt redakcji „Wszystko co Najważniejsze” – newsletter „Piękno Historii”.

Nasz newsletter to przestrzeń dla każdego, kto interesuje się historią – zarówno na co dzień, jak i okazjonalnie. Co tydzień prezentujemy wybór najważniejszych i najciekawszych wydarzeń historycznych, których rocznice obchodzimy w danym tygodniu. Znajdą tu Państwo również jakościowe teksty na temat historii autorstwa profesjonalnych historyków, napisane w sposób przystępny i ciekawy.

.Newsletter „Piękno Historii” to także szansa na zapoznanie się z głosem z epoki, w który warto się wsłuchać. Prezentujemy go pod postacią cytatu z wybranego źródła historycznego. Proponujemy ponadto zdjęcie bądź obraz z epoki, dzięki którym obcowanie z przeszłością będzie ciekawsze. Znajdą tu Państwo również polecenia książek historycznych, po jakie warto sięgnąć. Co tydzień przedstawimy także sylwetkę polskiego naukowca, wynalazcy, myśliciela lub artysty, którego dokonania  wpłynęły na świat, jaki znamy dziś. 

Zapraszamy do subskrybowania!

Link do zapisów: [Zapisz się].

PAP/MJ