Rocznice najważniejsze 24-30 sierpnia
Przypominamy o rocznicach niektórych najważniejszych wydarzeń od 24 do 30 sierpnia. Rocznice 24–30 sierpnia obejmują następujące ważne wydarzenia historyczne: obronę Głogowa, druk Biblii Gutenberga, czy powstanie NATO.
24 sierpnia. Od obrony Głogowa do powołania Tadeusza Mazowieckiego
Dzień 24 sierpnia prowadzi przez niemal dziewięć stuleci polskiej i europejskiej historii. W 1109 r. rozpoczęło się oblężenie Głogowa przez wojska Henryka V, jedno z najbardziej utrwalonych w polskiej pamięci starć średniowiecznych. Historię obrony miasta oraz wykorzystanych przez cesarza zakładników szczegółowo przedstawia opublikowany na łamach „Wszystko co Najważniejsze” tekst „Dzieci głogowskie”. Kilka stuleci później Europa była świadkiem wydarzenia o zupełnie innym charakterze: Nocy św. Bartłomieja, kiedy we Francji rozpoczęła się masakra hugenotów, jeden z najbardziej krwawych symboli epoki wojen religijnych.
Z 24 sierpnia wiąże się również historia Biblii Gutenberga, przełomu, który na zawsze zmienił sposób obiegu wiedzy w Europie. W 1919 r. zakończyło się natomiast I powstanie śląskie. Trzy dekady później, w 1949 r., wszedł w życie Traktat Północnoatlantycki, tworząc instytucjonalne fundamenty NATO. W 1966 r. zmarł gen. Tadeusz Bór-Komorowski, dowódca Armii Krajowej i jedna z centralnych postaci historii Powstania Warszawskiego. Symboliczną klamrą tego dnia pozostaje rok 1989: 24 sierpnia Sejm powołał Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko premiera, rozpoczynając kolejny etap demontażu systemu komunistycznego w Polsce.
25 sierpnia. Św. Faustyna, Śląsk i ostatnie dni pokoju
Dnia 25 sierpnia 1905 r. urodziła się Helena Kowalska, późniejsza św. Faustyna, jedna z najbardziej rozpoznawalnych na świecie polskich świętych i propagatorka kultu Miłosierdzia Bożego. Tego samego dnia kalendarz przypomina także początki polskiego ruchu niepodległościowego związanego z Józefem Piłsudskim oraz zakończenie w 1920 r. II powstania śląskiego, zrywu o znacznie precyzyjniej określonych celach niż powstanie pierwsze.
Szczególnie wiele ważnych wydarzeń przypada 25 sierpnia 1939 r. Polska i Wielka Brytania podpisały w Londynie układ o wzajemnej pomocy, a do Gdańska przybył pancernik „Schleswig-Holstein”. Jego obecność była bezpośrednim elementem przygotowań do ataku na Westerplatte. Pięć lat później skapitulowała niemiecka załoga Paryża, co oznaczało wyzwolenie francuskiej stolicy. Wśród późniejszych rocznic warto przypomnieć śmierć Karoliny Lanckorońskiej w 2002 r., jednej z najważniejszych polskich mecenasek kultury XX wieku, oraz zniszczenie przez władze Białorusi cmentarza żołnierzy Armii Krajowej w Surkontach w 2022 r.
26 sierpnia. Kamieniec, Pużak i Jasna Góra
Jedną z najważniejszych postaci urodzonych 26 sierpnia był Kazimierz Pużak. Działacz PPS, uczestnik polskiego podziemia i przewodniczący Rady Jedności Narodowej został po wojnie jednym z symboli represji wymierzonych przez komunistów w elity Polskiego Państwa Podziemnego. Jego historię szeroko przedstawia tekst „Kazimierz Pużak – do końca patriota”.
26 sierpnia jest także jednym z najważniejszych dni w historii polskiego katolicyzmu. W 1956 r., podczas uwięzienia kard. Stefana Wyszyńskiego, na Jasnej Górze złożono przygotowane przez niego Jasnogórskie Śluby Narodu. Dwadzieścia cztery lata później, w kulminacyjnym momencie strajków sierpniowych, prymas wygłosił na Jasnej Górze kazanie, którego ocenzurowaną wersję przekazały państwowe media. Do ważnych wydarzeń politycznych należy również uznanie przez Polskę niepodległości Litwy w 1991 r., a do największych katastrof ekologicznych w powojennej Polsce — pożar lasów w Rudach Raciborskich w 1992 r.
27 sierpnia. Jan Olbracht, Legiony i Powstanie Warszawskie
Dnia 27 sierpnia 1492 r. Jan Olbracht został wybrany na króla Polski. Tego samego dnia w 1576 r. zmarł Tycjan, jeden z największych malarzy renesansu weneckiego. W 1894 r. urodził się Kazimierz Wierzyński, późniejszy współtwórca Skamandra, a dwa lata później Jan Mazurkiewicz „Radosław”, przyszły szef Kedywu Komendy Głównej AK i dowódca jednego z najważniejszych zgrupowań Powstania Warszawskiego.
Szczególne miejsce zajmuje data 27 sierpnia 1914 r., kiedy powołano Legion Zachodni w Krakowie i Legion Wschodni we Lwowie. Z tych formacji wyrastała później polska siła zbrojna walcząca o odzyskanie niepodległości. W 1939 r., zaledwie kilka dni przed niemiecką agresją, reprezentacja Polski rozegrała ostatni przedwojenny mecz, pokonując w Warszawie Węgry 4:2. W 1944 r. trwały natomiast dramatyczne walki o warszawskie Stare Miasto; Niemcy opanowali tego dnia katedrę św. Jana.
28 sierpnia. Żwirko i Wigura, „Inka” oraz Rafał Lemkin
W dniu 28 sierpnia 1749 r. urodził się Johann Wolfgang von Goethe. Ponad półtora wieku później, w 1932 r., Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura odnieśli jeden z największych sukcesów przedwojennego polskiego lotnictwa, zwyciężając na samolocie RWD-6 w prestiżowych międzynarodowych zawodach Challenge.
Znacznie bardziej dramatyczny charakter miały wydarzenia kolejnej dekady. 28 sierpnia 1939 r. Adolf Hitler wyznaczył 1 września jako nowy termin ataku na Polskę, a niemieccy dywersanci dokonali zamachu bombowego na dworcu w Tarnowie. Pięć lat później podczas Powstania Warszawskiego Niemcy zdobyli gmach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych.
Jedną z najważniejszych polskich rocznic przypadających tego dnia jest egzekucja Danuty Siedzikówny „Inki” i Feliksa Selmanowicza „Zagończyka”, przeprowadzona 28 sierpnia 1946 r. przez komunistyczne władze w Gdańsku. W 1959 r. zmarł natomiast Rafał Lemkin — polski prawnik, który stworzył pojęcie „ludobójstwa” i doprowadził do jego wprowadzenia do języka prawa międzynarodowego.
29 sierpnia. Mohacz, Zamość i początek ery atomowej ZSRR
Dnia 29 sierpnia 1526 r. pod Mohaczem armia węgierska poniosła katastrofalną klęskę w starciu z Imperium Osmańskim. W bitwie zginął Ludwik II Jagiellończyk, król Czech i Węgier, a jego śmierć przyspieszyła zasadniczą zmianę układu sił w Europie Środkowej.
W 1920 r. rozpoczęła się obrona Zamościa przed Armią Konną Siemiona Budionnego. Miasta bronili wspólnie Polacy i sprzymierzeni z nimi Ukraińcy, a dowództwo odegrało istotną rolę w zatrzymaniu sowieckiej ofensywy. Jedenaście lat później w Truskawcu ukraińscy nacjonaliści zamordowali Tadeusza Hołówkę, polityka należącego do środowiska piłsudczykowskiego i zwolennika porozumienia polsko-ukraińskiego.
29 sierpnia prowadzi również do historii największych zbrodni XX wieku. W 1943 r. oddziały UPA zamordowały około 270 Polaków w Budach Ossowskich, a rok później Niemcy zakończyli likwidację getta łódzkiego. W 1949 r. Związek Sowiecki przeprowadził na poligonie w Semipałatyńsku pierwszą udaną próbę własnej bomby atomowej, kończąc amerykański monopol nuklearny.
30 sierpnia. Batory, Anders, Enigma i narodziny „Solidarności”
Dnia 30 sierpnia 1579 r. wojska Stefana Batorego zdobyły Połock w trakcie wojny z Moskwą. W 1902 r. urodził się Józef Maria Bocheński — dominikanin, filozof, logik i sowietolog, który w drugiej połowie XX wieku stał się jednym z najbardziej konsekwentnych polskich krytyków marksizmu.
Szczególne nagromadzenie wydarzeń przyniósł koniec sierpnia 1939 r. W Polsce ogłoszono mobilizację powszechną, a niszczyciele ORP „Błyskawica”, ORP „Burza” i ORP „Grom” rozpoczęły rejs do Wielkiej Brytanii. Trzy lata później zakończyła się ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa i towarzyszących jej cywilów ze Związku Sowieckiego. W 1943 r. Wołyń stał się miejscem kolejnych masowych mordów ludności polskiej — m.in. w Woli Ostrowieckiej, Ostrówkach, Kątach i koloniach Nowy oraz Stary Gaj.
30 sierpnia 1978 r. zmarł Henryk Zygalski, jeden z polskich matematyków, którzy złamali szyfr Enigmy. Dwa lata później w Szczecinie podpisano pierwsze z Porozumień Sierpniowych. Dokument zawarty przez przedstawicieli władz i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy otworzył drogę do porozumienia w Gdańsku i narodzin „Solidarności”. W 2014 r. Donald Tusk został wybrany na przewodniczącego Rady Europejskiej, a w 2022 r. w Moskwie zmarł Michaił Gorbaczow, ostatni przywódca Związku Sowieckiego.
PAP/MJ
