Rocznice najważniejsze 31 sierpnia - 6 września

Przypominamy o rocznicach niektórych najważniejszych wydarzeń od 31 sierpnia do 6 września. Rocznice najważniejsze 31 sierpnia – 6 września obejmują m.in. zwycięstwo polskiej kawalerii w bitwie pod Komarowem w 1920 r., podpisanie porozumień sierpniowych w 1980 r. oraz wybuch II wojny światowej 1 września 1939 r.

.Ostatni dzień sierpnia przynosi rocznice wydarzeń, które obejmują niemal całą panoramę polskiej historii – od wojny polsko-bolszewickiej po narodziny „Solidarności”. W 1920 r. pod Komarowem polska kawaleria pokonała Armię Konną Siemiona Budionnego w największym starciu kawaleryjskim wojny z bolszewikami. Trzynaście lat później w Biskupinie odkryto pozostałości prehistorycznej osady, która z czasem stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych stanowisk archeologicznych w Polsce.

Rocznice najważniejsze 31 sierpnia – 6 września

Dnia 31 sierpnia pozostaje jednak przede wszystkim symbolem Sierpnia 1980. Po wielodniowych strajkach Lech Wałęsa i wicepremier Mieczysław Jagielski podpisali w Stoczni Gdańskiej porozumienie przewidujące m.in. możliwość utworzenia niezależnych związków zawodowych, ograniczenie cenzury i respektowanie części postulatów społecznych. Był to jeden z kluczowych momentów procesu prowadzącego do powstania NSZZ „Solidarność” i późniejszego demontażu systemu komunistycznego w Polsce.

1 września – data, która zmieniła historię Polski

Żadna z rocznic przypadających na 1 września nie dorównuje znaczeniem wydarzeniom 1939 r. Tego dnia III Rzesza zaatakowała Polskę, rozpoczynając największy konflikt zbrojny w dziejach. Kampania wrześniowa stała się początkiem kilkuletniej okupacji, masowych zbrodni i niemal całkowitego przeobrażenia Europy Środkowej.

Data ta przywołuje także polską pamięć o żołnierzach walczących później na wszystkich frontach wojny. 1 września 1945 r. otwarto Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino, jedno z najważniejszych miejsc pamięci poświęconych żołnierzom 2. Korpusu Polskiego. W zupełnie innym wymiarze historycznym 1 września 1985 r. badacze odnaleźli na dnie Atlantyku wrak „Titanica”, ponad siedemdziesiąt lat po katastrofie statku.

2 września – od starożytnego Rzymu po polską naukę

Dnia 2 września przypomina o wydarzeniach rozgrywających się na przestrzeni ponad dwóch tysiącleci. W 31 r. p.n.e. pod Akcjum flota Oktawiana pokonała siły Marka Antoniusza i Kleopatry. Wynik bitwy przesądził o politycznej przyszłości Rzymu i otworzył Oktawianowi drogę do stworzenia cesarstwa. W 1621 r. rozpoczęła się natomiast bitwa pod Chocimiem, podczas której wojska Rzeczypospolitej dowodzone przez Jana Karola Chodkiewicza stawiły czoło potężnej armii osmańskiej.

Tego dnia w 1883 r. urodził się również Rudolf Weigl, jeden z najwybitniejszych polskich biologów XX wieku. Opracował pierwszą skuteczną szczepionkę przeciw tyfusowi plamistemu, a w czasie niemieckiej okupacji jego instytut we Lwowie stał się schronieniem dla wielu przedstawicieli polskiej inteligencji. Z 2 września wiąże się także jedno z symbolicznych osiągnięć powojennej Polski: w 1980 r. odbudowane Stare Miasto w Warszawie zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

3 września – wojna, „Inka” i prawa człowieka

Dnia 3 września 1928 r. urodziła się Danuta Siedzikówna „Inka”, sanitariuszka 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Po wojnie została zatrzymana przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa, skazana na śmierć i rozstrzelana w 1946 r. Jej historia stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli losu powojennego podziemia niepodległościowego.

Jedenaście lat po jej narodzinach, 3 września 1939 r., Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Agresja Niemiec na Polskę przestała być konfliktem ograniczonym do Europy Środkowej i przekształcała się w wojnę światową. Dwa lata później w KL Auschwitz Niemcy przeprowadzili pierwszą masową próbę mordowania więźniów za pomocą cyklonu B.

Zupełnie inny rozdział europejskiej historii rozpoczął się 3 września 1953 r., gdy weszła w życie Europejska Konwencja Praw Człowieka. Dokument stał się jednym z fundamentów powojennego systemu ochrony praw i wolności obywatelskich w Europie.

4 września – od Marii Leszczyńskiej do Juliusza Słowackiego

Początek września przypomina również o niezwykłych związkach Polski z Francją. W 1725 r. Maria Leszczyńska, córka Stanisława Leszczyńskiego, została żoną Ludwika XV i królową Francji. Jej małżeństwo połączyło polską dynastię z Burbonami, a sama Leszczyńska przez ponad cztery dekady pozostawała królową jednego z najpotężniejszych państw Europy.

4 września 1809 r. w Krzemieńcu urodził się natomiast Juliusz Słowacki, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego romantyzmu, autor „Kordiana”, „Balladyny”, „Beniowskiego” i „Króla-Ducha”. Jego twórczość stała się częścią polskiego kanonu kulturowego, a pytania o wolność, odpowiedzialność i sens narodowego poświęcenia pozostają obecne w polskiej debacie do dziś.

Wiek XX przyniósł tego dnia znacznie bardziej tragiczne wydarzenia. We wrześniu 1939 r. rozpoczęła się ewakuacja polskiego rządu, korpusu dyplomatycznego i złota Banku Polskiego z Warszawy. Trzy lata później w getcie łódzkim Niemcy rozpoczęli przygotowania do Wielkiej Szpery – deportacji dzieci, osób starszych i chorych do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

5 września – sztuka, nauka, „Solidarność” i terror w Monachium

Dnia 5 września 1915 r. zmarł Stanisław Witkiewicz – malarz, pisarz i teoretyk sztuki, przede wszystkim jednak twórca stylu zakopiańskiego, który chciał przekształcić w ogólnopolski styl narodowy. Dwa lata później zmarł Marian Smoluchowski, jeden z najwybitniejszych polskich fizyków i uczonych swoich czasów.

Jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń przypadających na tę datę był zamach podczas igrzysk olimpijskich w Monachium w 1972 r. Terroryści z palestyńskiej organizacji Czarny Wrzesień zaatakowali reprezentację Izraela. W wyniku zamachu i nieudanej operacji odbicia zakładników zginęło jedenastu członków izraelskiej ekipy olimpijskiej.

5 września zapisał się również w historii „Solidarności”. W 1981 r. w gdańskiej hali Olivia rozpoczął się I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” – wydarzenie będące świadectwem ogromnej skali i stopnia organizacji ruchu, który wyrósł ze strajków poprzedniego lata.

6 września – Warszawa, wojna i koniec epoki Gierka

Dnia 6 września wielokrotnie stawał się ważną datą w dziejach Warszawy. W 1794 r. zakończyło się pierwsze rosyjsko-pruskie oblężenie stolicy podczas insurekcji kościuszkowskiej. W 1831 r., podczas powstania listopadowego, rozpoczął się rosyjski szturm na Warszawę, a w obronie Woli zginął generał Józef Sowiński.

We wrześniu 1939 r. polskie dowództwo podjęło decyzję o strategicznym odwrocie na przedmoście rumuńskie, a wojska niemieckie zajęły Kraków. Trzy lata później trwała jedna z najtragiczniejszych operacji Zagłady: z warszawskiego getta Niemcy deportowali dziesiątki tysięcy ludzi do obozu zagłady w Treblince. 6 września 1944 r., podczas Powstania Warszawskiego, upadły ostatnie punkty polskiego oporu na Powiślu.

Data ta symbolicznie zamyka również epokę Edwarda Gierka. 6 września 1980 r., w następstwie kryzysu gospodarczego i fali strajków zakończonych Porozumieniami Sierpniowymi, został odwołany ze stanowiska I sekretarza KC PZPR. Zastąpił go Stanisław Kania. Trzynaście lat wcześniej właśnie 6 września rozpoczęła się natomiast wizyta Charles’a de Gaulle’a w Polsce – jedna z najbardziej pamiętnych wizyt zagranicznego przywódcy w PRL i ważny epizod w historii relacji polsko-francuskich.

PAP/MJ