Rocznice najważniejsze [5-11 października]

Przypominamy o rocznicach niektórych wydarzeń od 5 do 11 października.

5 października

1356 – Król Kazimierz Wielki wydał edykt powołujący Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego oraz Sąd Sześciu Miast — królewskie sądy odwoławcze w sprawach dotyczących prawa magdeburskiego.

1523 – W Szczecinie zmarł Bogusław X Wielki, książę pomorski.

1716 – Pod Kowalewem na Pomorzu została stoczona bitwa pomiędzy oddziałami konfederacji tarnogrodzkiej i wojskami Augusta II Mocnego; bitwa ta znana jest z tego, że w jej trakcie doszło do jednej z ostatnich szarż husarii.

1733 – We wsi Kamień pod Warszawą szlachta, w obecności rosyjskich wojsk, wybrała na króla Polski elektora saskiego Fryderyka Augusta, który przyjął imię August III.

1763 – W Dreźnie zmarł August III Wettyn, elektor saski i król Polski od 1733 r.

1767 – W Warszawie pod nadzorem rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina rozpoczął obrady sejm nadzwyczajny. Uchwalono m.in. prawa kardynalne, w tym wolną elekcję, liberum veto, prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi.

1789 – Urodził się Leon Przyłuski, arcybiskup gnieźnieński i poznański, prymas Polski w latach 1845–1865.

1802 – Urodził się Maurycy Gosławski — poeta, żołnierz powstania listopadowego, uczestnik konspiracyjnej wyprawy Józefa Zaliwskiego.

1807 – Książę Józef Poniatowski mianowany został ministrem wojny Księstwa Warszawskiego i naczelnym wodzem armii polskiej.

1830 – Zmarł Józef Oleszkiewicz, malarz, członek Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, wolnomularz, uwieczniony przez Adama Mickiewicza w „Ustępie” III części „Dziadów”.

1831 – 20-tysięczny korpus pod dowództwem gen. Macieja Rybińskiego przekroczył granicę pruską na rzece Pisie i złożył broń. Żołnierze korpusu i towarzyszący im członkowie Rządu Narodowego zostali internowani.

1862 – Urodził się Mieczysław Mańkowski, działacz „Proletariatu”, a następnie Polskiej Partii Socjalistycznej i jeden z przywódców jej Organizacji Bojowej. Organizator zamachu na generała-gubernatora Skałona. Wieloletni więzień carski. Organizator Pogotowia Bojowego PPS.

1868 – We Lwowie Sejm Krajowy dla Galicji uchwalił jedną z pierwszych na świecie ustaw o ochronie gatunkowej zwierząt; uchwalony akt prawny dotyczył ochrony świstaka i kozicy w Tatrach.

1874 – W Bonikowie urodził się Alfred Chłapowski, polityk, ekonomista, poseł do Reichstagu, minister rządu Wincentego Witosa, ambasador RP we Francji.

1878 – Urodził się Ryszard Ordyński, reżyser teatralny i filmowy, scenarzysta.

1894 – Urodził się Tadeusz Gronowski, polski grafik, malarz, architekt wnętrz, twórca plakatów, ilustrator książek. Jest uważany za jednego z pionierów nowoczesnego polskiego plakatu.

1902 – Urodził się Michał Kondracki, kompozytor i publicysta muzyczny.

1909 – Urodził się Edward Osóbka-Morawski, działacz socjalistyczny, współzałożyciel i wiceprzewodniczący KRN, od 1944 r. przewodniczący PKWN, a następnie premier Rządu Tymczasowego uznawanego przez ZSRR; w latach 1945–1947 premier Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, uznanego też przez państwa zachodnie.

1909 – Urodził się Zbigniew Koczanowicz, aktor, reżyser.

1913 – Urodził się Stanisław Żaryn, architekt, konserwator zabytków, w czasie wojny żołnierz AK i NSZ, uczestnik Powstania Warszawskiego; po wojnie pracownik Biura Odbudowy Stolicy.

1921 – W Londynie założono PEN Club — międzynarodowe stowarzyszenie pisarzy i poetów, które opowiada się za swobodną wymianą twórczości, przeciw antagonizmom narodowym, klasowym, rasowym oraz dyktaturom i cenzurze.

1924 – W Warszawie urodził się Andrzej Wolski, ps. „Jur”, w czasie II wojny światowej żołnierz AK, uczestnik akcji pod Arsenałem i dowódca plutonu w Powstaniu Warszawskim, w latach 1949–1954 więziony za „próbę obalenia systemu”, od 1970 r. mieszkał w Kanadzie i był m.in. profesorem na Uniwersytecie w Montrealu.

1933 – Sąd Najwyższy zatwierdził wyrok w tzw. procesie brzeskim. Dziesięciu przywódców antysanacyjnej opozycji zostało skazanych na więzienie, od 1,5 roku do 3 lat. Norbert Barlicki, Adam Ciołkosz, Stanisław Dubois, Mieczysław Mastek i Józef Putek rozpoczęli odbywanie kary, a Wincenty Witos, Herman Lieberman, Kazimierz Bagiński, Władysław Kiernik i Adam Pragier udali się na emigrację.

1936 – Urodził się Václav Havel, dramatopisarz, eseista, uczestnik Praskiej Wiosny, współzałożyciel opozycyjnej Karty 77. Po tzw. aksamitnej rewolucji wybrany na prezydenta Czechosłowacji (1989–1992). Po jej rozpadzie prezydent Czech w latach 1993–2003.

1936 – Zmarł Zygmunt Waliszewski, malarz i rysownik, reprezentant nurtu kolorystycznego, należał do kapistów.

1938 – W Łagiewnikach koło Krakowa zmarła Faustyna Kowalska, zakonnica, mistyczka; kanonizowana w 2000 r. przez papieża Jana Pawła II.

1938 – W Wilnie zmarł Marian Zdziechowski, slawista, filozof kultury, krytyk literacki i publicysta, profesor Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie.

1938 – Z wieżowca Prudential w Warszawie wyemitowano po raz pierwszy w Polsce eksperymentalny program telewizyjny.

1939 – Pod Kockiem zakończyła się ostatnia bitwa wojny obronnej, stoczona przez Samodzielną Grupę Operacyjną „Polesie” pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga.

1939 – W Warszawie Adolf Hitler odebrał defiladę oddziałów Wehrmachtu.

1939 – Niemcy rozstrzelali 38 obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku.

1941 – W Mylsku na Wołyniu urodziła się Helena Majdaniec, piosenkarka.

1943 – W Warszawie żołnierze oddziału „Agat” AK dokonali nieudanego zamachu na konfidenta i funkcjonariusza gestapo. W wymianie ognia zastrzelony został SS-Obersturmführer Joseph Lechner, szef referatu w urzędzie komendanta SD i policji bezpieczeństwa na dystrykt warszawski.

1944 – W Gdowie urodził się Andrzej Zieliński, kompozytor, pianista i wokalista zespołu Skaldowie.

1950 – Przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość — zapadło siedem wyroków śmierci.

1951 – W Warszawie urodził się Adam Ferency, aktor, przez wiele lat związany z Teatrem na Woli i Teatrem Współczesnym w Warszawie, od 1994 r. w stołecznym Teatrze Dramatycznym; wystąpił m.in. w filmach „Przesłuchanie”, „Matka Królów”, „Pornografia”, „Jasminum”, „1920 Bitwa Warszawska” oraz serialu „Boża podszewka”.

1954 – W Zakopanem urodził się Ryszard Gajewski, himalaista, współautor wraz z Maciejem Berbeką pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Manaslu w 1984 r.

1955 – W Warszawie urodził się Michał Lorenc, kompozytor muzyki filmowej, m.in. „300 mil do nieba” w 1989 r. i „Smoleńsk” w 2016 r. W 2016 r. odznaczony Orderem Orła Białego.

1956 – Przed sądem w Poznaniu rozpoczął się ostatni z kilku procesów pokazowych — tzw. proces dziesięciu, w którym na ławie oskarżonych zasiedli uczestnicy poznańskich protestów z czerwca 1956 r., m.in. 20-letni Janusz Kulas. Wobec rozpoczynającej się odwilży i dojścia do władzy Władysława Gomułki postępowanie sądowe zawieszono, a aresztowanych wypuszczono na wolność.

1964 – Aresztowany został Melchior Wańkowicz z powodu podpisu pod „Listem 34” — protestem przeciwko polityce kulturalnej PRL; był oskarżony o przekazywanie za granicę „materiałów godzących w Polskę” i współpracę z Radiem Wolna Europa. Został skazany na trzy lata więzienia, ale w areszcie spędził tylko pięć tygodni.

1967 – Zmarł Zygmunt Zaremba, działacz socjalistyczny, członek władz naczelnych PPS w latach 1919–1939; po wybuchu wojny współzałożyciel PPS-WRN; członek Rady Jedności Narodowej (1944); od 1946 r. na emigracji.

1967 – Premiera serialu telewizyjnego „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa” w reżyserii Mieczysława Waśkowskiego.

1973 – W Kraśniku, w czasie kręcenia zdjęć do filmu „Gniazdo”, tragicznie zmarł Mieczysław Stoor, aktor teatralny, filmowy i kabaretowy, znany m.in. z ról Hlawy w „Krzyżakach”, „Byka” w „Chudy i inni” oraz Sturmführera Staedtkego w „Stawce większej niż życie”.

1979 – Literacką Nagrodę Nobla otrzymał Izaak Bashevis Singer, amerykański pisarz urodzony w żydowskiej rodzinie w okolicy Nowego Dworu Mazowieckiego, a do 1935 r. mieszkający w Warszawie. Autor takich powieści jak „Sztukmistrz z Lublina” i „Niewolnik”.

1979 – W Maisons-Laffitte zmarł Zygmunt Hertz, pisarz, publicysta, współzałożyciel Instytutu Literackiego.

1982 – Stan wojenny: we Wrocławiu SB aresztowała Władysława Frasyniuka, przewodniczącego Regionalnego Komitetu Strajkowego Regionu Dolnego Śląska oraz współzałożyciela i członka powstałej w kwietniu 1982 r. Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”.

1983 – Lech Wałęsa został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla.

1989 – Pokojową Nagrodę Nobla otrzymał XIV Dalajlama, Tenzin Gjaco — duchowy przywódca Tybetańczyków, od 1959 r. przebywający na emigracji.

2000 – Premiera pierwszego odcinka serialu „Plebania”.

2001 – W Berlinie zmarł Jan Lenica, grafik, twórca filmów animowanych, jeden z przedstawicieli polskiej szkoły plakatu.

2005 – W Tel Awiwie zmarł Natan Gross, scenarzysta, producent, reżyser i teoretyk filmu. Urodzony w 1919 roku w Krakowie, wyemigrował do Izraela w roku 1950.

2007 – Oficerowie polscy zamordowani w 1940 r. przez NKWD w Katyniu, Charkowie i Twerze otrzymali pośmiertnie awanse na wyższe stopnie wojskowe i służbowe.

2007 – W wieku 100 lat zmarł Władysław Kopaliński, leksykograf, autor takich prac jak „Słownik symboli”, „Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych” oraz „Słownik mitów i tradycji kultury”.

2012 – W Opolu zmarł Stefan Leletko, sztangista, mistrz świata i Europy, rekordzista świata, dwukrotny olimpijczyk.

2014 – W Gdyni zmarła Anna Przybylska, aktorka i fotomodelka, znana m.in. z seriali „Złotopolscy”, „Daleko od noszy” i „Klub szalonych dziewic” oraz filmów „Sezon na leszcza”, „Sęp”, „Rh+”, „Kariera Nikosia Dyzmy”, „Superprodukcja”, „Dzień świra”, „Złoty środek” i „Bilet na Księżyc”.

6 października

1289 – Urodził się Wacław III z dynastii Przemyślidów, król węgierski (1301–1305), od 1305 r. czeski i polski; zamordowany w 1306 r.

1409 – Wojska króla Władysława II Jagiełły odbiły zajętą 30 sierpnia przez Krzyżaków Bydgoszcz. Był to pierwszy polski sukces w tej wojnie z zakonem krzyżackim. Pod jego wpływem Ulrich von Jungingen zgodził się na zawarcie na kilka miesięcy rozejmu.

1609 – Wojska dowodzone przez hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza pokonały Szwedów w bitwie nad Gawią koło Rygi.

1667 – Bitwa pod Podhajcami; 10-tysięczna armia polska pod dowództwem hetmana Jana Sobieskiego powstrzymała dwukrotnie liczniejsze oddziały kozacko-tatarskie.

1672 – Koniec oblężenia Lwowa. Próbujące zdobyć miasto wojska turecko-kozackie w zamian za okup, zapłacony tylko w części, i wydanie zakładników zgodziły się zakończyć oblężenie.

1745 – W Warszawie urodził się Franciszek Smuglewicz, malarz, rysownik, autor m.in. „Przysięgi Kościuszki na rynku krakowskim…”.

1788 – W Warszawie rozpoczęły się obrady Sejmu, który uchwalił Konstytucję 3 Maja i przeszedł do historii jako Sejm Wielki.

1873 – W Londynie zmarł Paweł Edmund Strzelecki, geolog, geograf, podróżnik, odkrywca, wybitny badacz Australii.

1876 – Urodził się Jan Bułhak, artysta fotograf, teoretyk, krytyk i publicysta, określany mianem „ojca polskiej fotografii”.

1887 – W Poznaniu zmarła Bibianna Moraczewska, pisarka, działaczka niepodległościowa, kulturalna i społeczna, zaangażowana w działalność Entuzjastek, pierwszego polskiego środowiska feministycznego.

1889 – Urodziła się Maria Dąbrowska, pisarka, publicystka, tłumaczka; autorka m.in. powieści „Noce i dnie” oraz „Dzienników”.

1889 – Urodził się Jan Pohoski, polityk, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, działacz PSL „Wyzwolenie”, w 1940 r. zamordowany przez Niemców w Palmirach.

1904 – W Gdańsku otwarta została Wyższa Szkoła Techniczna (Königliche Technische Hochschule zu Danzig), najstarsza tego typu uczelnia na terenie dzisiejszej Polski. Na jej bazie w 1945 r. powstała Politechnika Gdańska.

1907 – W Warszawie urodził się Jeremi Wasiutyński, astrofizyk.

1919 – W Warszawie urodziła się Barbara Fijewska, aktorka, reżyserka, choreografka.

1930 – W Rogowie urodził się Brunon Hołyst, prawnik, autor prac z zakresu kryminalistyki i kryminologii.

1930 – W Łodzi urodził się Edward Skórzewski, reżyser filmów fabularnych i dokumentalnych.

1933 – Urodził się Marian Foik, lekkoatleta, srebrny medalista Igrzysk Olimpijskich w Tokio (1964), nazywany „białą błyskawicą”.

1939 – Koniec bitwy pod Kockiem. Ostatnia potyczka kampanii wrześniowej z udziałem regularnego wojska. Pod Wolą Gułowską złożyły broń jednostki Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”.

1941 – W Klecku Niemcy rozstrzelali około 4 tys. Żydów.

1942 – W Krośnie urodził się Marian Filar, prawnik, polityk, w latach 1997–2001 wiceprzewodniczący Trybunału Stanu.

1943 – Urodziła się Elżbieta Starostecka, aktorka — Stefcia Rudecka w filmie „Trędowata” Jerzego Hoffmana i siostra Barbary Niechcic w „Nocach i dniach” Jerzego Antczaka.

1946 – Działalność rozpoczęła Politechnika Krakowska.

1949 – W Świnoujściu urodził się Jerzy Hausner, prof. ekonomii; wicepremier i minister w rządach Leszka Millera (2001–2004) oraz Marka Belki (2004–2005); autor planu naprawy finansów publicznych, tzw. planu Hausnera, członek Rady Polityki Pieniężnej w latach 2010–2016.

1961 – Zamieszki w Toruniu wywołane próbą zamknięcia, z powodu zaległości podatkowych, miejscowego seminarium redemptorystów. W starciach zostało rannych 25 milicjantów oraz kilkunastu manifestantów.

1965 – Urodził się Mateusz Pospieszalski, muzyk i kompozytor, członek zespołów Voo Voo, Tie Break, autor muzyki do filmów „Balanga”, „Sezon na leszcza”.

1967 – Premiera filmu Pawła Komorowskiego „Stajnia na Salwatorze”, z Januszem Gajosem, Tadeuszem Łomnickim i Ryszardą Hanin w rolach głównych.

1970 – W Warszawie zmarł Julian Przyboś, poeta awangardowy, eseista, teoretyk literatury, członek POW, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej.

1971 – Bracia Jerzy i Ryszard Kowalczykowie wysadzili w powietrze aulę Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, gdzie następnego dnia miała się odbyć uroczysta akademia z okazji święta MO i SB.

1972 – Premiera filmu „Bolesław Śmiały” w reżyserii Witolda Lesiewicza.

1979 – W Człuchowie urodziła się Kamilla Baar, aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z komedii sensacyjnej Juliusza Machulskiego „Vinci”.

1990 – W Warszawie zmarł Henryk Vogelfaenger, aktor, prawnik, popularny „Tońko” z duetu „Wesołej Lwowskiej Fali”, żołnierz Dywizji Pancernej generała Maczka, po wojnie przebywał na emigracji.

1991 – Premiera filmu „Podwójne życie Weroniki” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

2000 – W Warszawie otwarto Most Świętokrzyski.

2000 – Zmarła Olga Siemaszko, autorka ilustracji do ok. dwustu książek dla dzieci.

2007 – Wystartowała telewizja informacyjna TVP Info, która zastąpiła kanał TVP 3.

2011 – W Europejskim Trybunale Praw Człowieka odbyła się rozprawa ws. skarg katyńskich. Rząd Rosji dowodził, że Trybunał nie ma „jurysdykcji czasowej”, by rozpatrywać skargi dotyczące faktów sprzed 70 lat. Polska strona odpowiadała, że zbrodnia katyńska jako zbrodnia wojenna nie ulega przedawnieniu.

2014 – W Paryżu zmarł Igor Mitoraj, polski rzeźbiarz tworzący we Francji i Włoszech, autor prac w brązie i marmurze, nawiązujących estetyką do dzieł antycznych.

2016 – W wieku 88 lat zmarł Tadeusz Ryba „Brzoza”, członek działającej na Sądecczyźnie po II wojnie światowej organizacji Polska Podziemna Armia Niepodległościowa, w latach 1949–1956 więziony.

2018 – W Toruniu odsłonięto Pomnik Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939.

7 października

1620 – Klęska wojska polskiego pod Cecorą, na terenie dzisiejszej Rumunii. W bitwie z armią turecko-tatarską zginął hetman Stanisław Żółkiewski.

1672 – Zwycięstwo wojsk polskich dowodzonych przez hetmana Jana Sobieskiego pod Niemirowem, w okolicy Lwowa. W bitwie, która była częścią wojny polsko-tureckiej, rozbite zostały tatarskie czambuły dowodzone przez Dżiambet-Gireja-Sołtana.

1797 – Urodził się Bruno Kiciński, publicysta i wydawca, założyciel „Pamiętnika Lwowskiego” (1816) i „Kuriera Warszawskiego” (1821), twórca pierwszego polskiego koncernu prasowego.

1805 – W Paryżu urodził się Wincenty Norblin, przemysłowiec i filantrop, założyciel Fabryki Wyrobów Platerowanych w Warszawie, wnuk malarza Jana Piotra Norblina.

1882 – Jan Matejko przekazał Muzeum Narodowemu w Krakowie „Hołd pruski”.

1884 – W Brandenburgu pod Berlinem urodził się Józef Unrug (Joseph von Unruh), kontradmirał — dowódca polskiej floty wojennej od 1925 r. i dowódca obrony Wybrzeża we wrześniu 1939 r. Po dostaniu się do niewoli nie skorzystał z propozycji służby w Kriegsmarine w stopniu admirała. Po wojnie pozostał na emigracji.

1879 – W Krakowie utworzono Muzeum Narodowe; była to pierwsza na ziemiach polskich placówka tej rangi.

1897 – W Wilnie założono Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i w Rosji — Bund.

1900 – Zmarł Władysław Małachowski, wynalazca i konstruktor nowoczesnego aparatu fotograficznego.

1905 – W Krakowie w cukierni Jana Michalika rozpoczął działalność kabaret Zielony Balonik.

1910 – W Krakowie urodził się Juliusz Żuławski, poeta, pisarz, dwukrotny prezes polskiego PEN Clubu, syn pisarza Jerzego Żuławskiego.

1912 – W Poznaniu przy obecnym Placu Wolności otwarto Dom Brandtów, pierwszy w tym mieście nowoczesny dom towarowy.

1912 – W Warszawie u zbiegu ulic Krochmalnej i Karolkowej Towarzystwo „Pomoc dla Sierot”, opiekujące się żydowskimi dziećmi, otworzyło Dom Sierot; jego dyrektorem został Janusz Korczak, funkcję naczelnej wychowawczyni pełniła Stefania Wilczyńska.

1914 – W Otaslavicach na Morawach urodził się Josef František, jeden z najlepszych lotników alianckich w czasie II wojny światowej, pilot Dywizjonu 303.

1916 – Legiony Polskie po trwających ponad rok walkach na froncie wołyńskim nad Styrem i Stochodem zostały przetransportowane do Baranowicz. Następnie rozlokowane zostały w Łomży, Różanach, Modlinie, Pułtusku i Dęblinie.

1918 – Rada Regencyjna ogłosiła odezwę „Do Narodu Polskiego”, w której proklamowała niepodległość Polski.

1920 – W Suwałkach podpisany został układ polsko-litewski, dotyczący m.in. przebiegu linii demarkacyjnej.

1922 – W Wyszecinie koło Wejherowa urodził się Ryszard Pietruski, aktor, reżyser teatralny, scenarzysta; w latach 1978–1988 dyrektor Operetki Warszawskiej.

1942 – Oddziały dywersyjne Armii Krajowej przeprowadziły Akcję „Wieniec”, w ramach której wysadzono tory na liniach kolejowych w okolicy Warszawy. Chodziło o zniszczenie szlaków zaopatrzenia Wehrmachtu na froncie wschodnim.

1943 – W obozie w Kotłasie na północy ZSRR z głodu i wycieńczenia zmarł Eugeniusz Bodo — gwiazda międzywojennego kina, m.in. za sprawą głównej roli w filmie „Pieśniarz Warszawy”, w której wykonał przebój „Już taki jestem zimny drań”. Wylansował też przeboje „Umówiłem się z nią na dziewiątą”, „Całuję twoją dłoń, Madame” i „Ach śpij, kochanie”.

1944 – W KL Auschwitz wybuchł bunt Żydów z Sonderkommando, oddziału, który Niemcy zmuszali do prac przy usuwaniu ciał osób zamordowanych w komorach gazowych; w walce zginęło około 250 więźniów, około 200 zostało schwytanych, a następnie rozstrzelanych; wydarzenia te były największym w historii obozu powstaniem więźniów.

1944 – Dekret PKWN o powołaniu Milicji Obywatelskiej; na czele tej formacji stanął Franciszek Jóźwiak.

1944 – Dekret PKWN o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.

1944 – 5-osobowa grupa AK dokonała ataku na więzienie UB w Zamościu, z którego udało się uwolnić 34 więźniów.

1966 – W Warszawie rozpoczął się Kongres Kultury Polskiej — był częścią oficjalnych obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego.

1969 – Premiera filmu Janusza Majewskiego „Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię”, według scenariusza Krzysztofa Kąkolewskiego.

1974 – Z wizytą do Stanów Zjednoczonych udał się Edward Gierek, jedyny przywódca z czasów PRL, który został przyjęty w Białym Domu.

1976 – Szwedzki zespół muzyczny ABBA przybył z jedyną wizytą do Polski i nagrał koncert dla programu telewizyjnego Studio 2.

1979 – W Warszawie zmarł Jerzy Petersburski, kompozytor, pianista, autor m.in. piosenek „Tango Milonga” i „Ostatnia niedziela”.

1981 – W Gdańsku zakończyła się druga tura I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”.

1986 – W wieku 54 lat zmarł Jerzy Łojek, wybitny historyk, autor opracowań dotyczących m.in. Sejmu Czteroletniego, powstania listopadowego oraz wydawanych w drugim obiegu książek o Katyniu i agresji ZSRR na Polskę w 1939 r.

1991 – W wypadku samochodowym pod Radomskiem zginął Walerian Pańko, prezes Najwyższej Izby Kontroli, działacz opozycji demokratycznej w PRL, doradca NSZZ „Solidarność”.

1994 – W wypadku samochodowym koło Rabki-Zdroju zginęło czworo posłów: Maria Trzcińska-Fajfrowska, twórczyni pierwszego w Polsce domu opieki dla dzieci specjalnej troski w Katowicach-Giszowcu, Halina Licnerska, Wanda Sokołowska i Marian Korczak oraz wiozący ich kierowca.

1996 – W Warszawie zmarł Wiesław Górnicki, dziennikarz, publicysta; w latach 1981–1990 doradca i współpracownik gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

1999 – Sejm przyjął ustawę o języku polskim.

2005 – Premiera filmu „Komornik” w reżyserii Feliksa Falka.

2013 – W Warszawie zmarła Joanna Chmielewska, pisarka, autorka powieści kryminalno-obyczajowych, m.in. „Lesio”, „Wszystko czerwone”.

2019 – Zmarł Janusz Kondratiuk, reżyser i scenarzysta, autor „Dziewczyn do wzięcia” (1972), „Czy jest tu panna na wydaniu?” (1976), „Niedzieli Barabasza” (1971), „Małej sprawy” (1975), „Klakiera” (1982) i „Złotego runa” (1996).

8 października

1414 – Zawarto polsko-krzyżacki rozejm pod Brodnicą, który kończył tzw. wojnę głodową.

1656 – Pod Prostkami hetman Wincenty Gosiewski rozbił wojska brandenbursko-szwedzkie, biorąc do niewoli księcia Bogusława Radziwiłła.

1715 – Szlacheckie oddziały antysaskiej konfederacji rozbiły w bitwie pod Radgoszczą regiment królewskich kirasjerów.

1766 – W Warszawie zmarł Franciszek Bieliński, marszałek wielki koronny; od 1742 r. kierował Komisją Brukową, zajmującą się porządkowaniem i rozbudową Warszawy.

1812 – Zmarł gen. Józef Łazowski, generał armii francuskiej pochodzenia polskiego, uczestnik wyprawy Napoleona do Egiptu, jeden z siedmiu Polaków, których nazwiska umieszczono na Łuku Triumfalnym w Paryżu.

1834 – Urodził się Bronisław Szwarce, działacz niepodległościowy, inżynier; członek Komitetu Centralnego Narodowego (1862); aresztowany przed wybuchem powstania styczniowego. W carskich więzieniach i na zesłaniu spędził 30 lat.

1858 – Urodził się Tadeusz Błotnicki, autor rzeźb i popiersi zdobiących m.in. krakowskie Planty, grobowce na Cmentarzu Rakowickim i fronton Teatru Słowackiego w tym mieście.

1869 – Zmarła pisarka i felietonistka Zofia Węgierska.

1891 – We Lwowie urodził się Jan Fryling, pisarz, dyplomata, przedstawiciel rządu RP na uchodźstwie w Chinach i Indiach, współpracownik Radia Wolna Europa i londyńskich „Wiadomości”.

1901 – Sopot uzyskał prawa miejskie.

1909 – Urodził się Piotr Jaroszewicz, premier w latach 1970–1980, jedna z najważniejszych osób w otoczeniu Edwarda Gierka.

1910 – We Lwowie zmarła Maria Konopnicka, poetka, autorka nowel, publicystka i krytyczka literacka; angażowała się w konspiracyjne i jawne akcje społeczne, współorganizowała międzynarodowy protest przeciwko pruskim represjom i prześladowaniu dzieci polskich we Wrześni; propagowała walkę o prawa kobiet, organizowała pomoc dla więźniów politycznych.

1919 – W Montreux w Szwajcarii zmarł Leandro Marconi, architekt, autor projektu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem w Warszawie.

1922 – Urodziła się Stefania Woytowicz, wybitna sopranistka, wykonawczyni dzieł Pendereckiego, Góreckiego i Szymanowskiego.

1926 – Urodził się Krzysztof Skubiszewski, pierwszy minister spraw zagranicznych po przełomie 1989 r. Zajmował to stanowisko w rządach Tadeusza Mazowieckiego, Jana Krzysztofa Bieleckiego, Jana Olszewskiego i Hanny Suchockiej. Podpisał układ gwarantujący granicę polsko-niemiecką na Odrze i rozpoczął rokowania dotyczące członkostwa Polski w NATO.

1929 – W Krakowie zmarł Jacek Malczewski, malarz, rysownik, którego obrazy zainicjowały w młodopolskim malarstwie nurt symbolizmu.

1931 – W Warszawie urodziła się Maria Broniewska, aktorka teatralna i filmowa, odtwórczyni m.in. roli Jadzi Białkówny w filmie Aleksandra Forda „Ulica graniczna”.

1939 – Adolf Hitler podpisał dekret o włączeniu do III Rzeszy polskich ziem zachodnich i północnych.

1939 – Niemieckie władze okupacyjne utworzyły w Piotrkowie Trybunalskim pierwsze na zajętych ziemiach polskich getto.

1939 – W USA amerykański korespondent wojenny Julien Bryan opublikował w prasie fotografie z oblężonej Warszawy.

1940 – W locie patrolowym nad Anglią zginął Josef František, as czechosłowackiego, a po aneksji Czechosłowacji — polskiego lotnictwa wojskowego. W trakcie miesięcznej służby w Dywizjonie 303 strącił co najmniej 17 samolotów Luftwaffe.

1943 – Na północnym Atlantyku zatonął trafiony niemiecką torpedą niszczyciel ORP „Orkan”; zginęło co najmniej 178 członków jego załogi, wśród nich dowódca okrętu kmdr por. Stanisław Hryniewiecki.

1943 – Zamach AK na niemiecką kawiarnię Za Kotarą przy ul. Mazowieckiej w Warszawie. W akcji zabito właściciela lokalu — konfidenta gestapo oraz kilka innych osób, wśród nich przypadkowych.

1943 – W Krakowie urodził się Bronisław Cieślak, dziennikarz, aktor, odtwórca roli oficera MO Sławomira Borewicza w serialu telewizyjnym „07 zgłoś się”; w latach 1997–2005 poseł na Sejm z listy SLD.

1945 – W Krakowie urodziła się Ewa Lipska, poetka.

1946 – Po procesie przed brytyjskim trybunałem wojskowym straconych zostało za zbrodnie 11 strażników KL Neuengamme. Wśród ponad 100 tysięcy więźniów tego niemieckiego obozu koncentracyjnego około 17 tysięcy pochodziło z Polski.

1948 – Przydzielony do Wojska Polskiego z Armii Czerwonej płk Antoni Skulbaszewski został naczelnym prokuratorem wojskowym. Ponurą sławę zdobył m.in. z powodu brutalnych metod. Przesłuchiwał aresztowanych generałów: Tatara, Kirchmayera i Kuropieskę. Po powrocie do ZSRR został tam skazany na 10 lat więzienia.

1974 – W Warszawie zmarł Marian Falski, pedagog, działacz oświatowy, autor najpopularniejszego polskiego elementarza.

1979 – W Muzeum Narodowym w Krakowie otwarto wystawę „Polaków portret własny”.

1979 – Oddano do użytku „gierkówkę” — drogę szybkiego ruchu łączącą Warszawę z Katowicami.

1982 – Stan wojenny: Sejm przyjął ustawę o związkach zawodowych i organizacjach rolników, której istotą była likwidacja wszystkich central związkowych działających przed 13 grudnia 1981 r., w tym NSZZ „Solidarność”.

1982 – Stan wojenny: zakończył się proces przywódców Konfederacji Polski Niepodległej (KPN); Leszek Moczulski skazany został na siedem lat więzienia, pozostali członkowie kierownictwa KPN na kary od dwóch do pięciu lat więzienia.

1984 – Premiera filmu Kazimierza Kutza „Na straży swej stać będę”.

1989 – W Krakowie zmarł prof. Emanuel Rostworowski, historyk, specjalista dziejów XVIII wieku.

1991 – W Warszawie zmarł Edward Skórzewski, reżyser filmowy, współautor m.in. „Gangsterów i filantropów”, „Prawa i pięści”.

1992 – Zmarł Willy Brandt, pierwszy kanclerz RFN, który złożył wizytę w Polsce. W jej trakcie, w grudniu 1970 r., podpisał układ z Polską i uklęknął przed Pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie.

1997 – W Warszawie zmarł Henryk Bista, aktor; przez 30 lat związany z Teatrem Wybrzeże w Gdańsku, od 1992 r. występował w Teatrze Współczesnym w Warszawie; znany m.in. z roli Senatora w „Lawie. Opowieści o Dziadach Adama Mickiewicza” Tadeusza Konwickiego.

2000 – W wyborach prezydenckich już w pierwszej turze wygrał Aleksander Kwaśniewski, uzyskując 53,9 proc. głosów.

2004 – Premiera filmu „Pręgi” w reżyserii Magdaleny Piekorz.

2007 – W Warszawie zmarł ksiądz Zdzisław Peszkowski, kapelan Rodzin Katyńskich i Pomordowanych na Wschodzie, jeden z ocalałych więźniów obozu jenieckiego NKWD dla polskich oficerów w Kozielsku.

2018 – W Warszawie zmarł Piotr Pawłowski, twórca i prezes Fundacji Integracja i Stowarzyszenia Przyjaciół Integracji, działacz społeczny, który pracował na rzecz likwidacji barier architektonicznych, cyfrowych, społecznych i prawnych dotyczących osób z niepełnosprawnościami.

9 października

1292 – Władysław Łokietek, w przyszłości król Polski, złożył hołd lenny królowi Czech Wacławowi II i zrzekł się na jego rzecz praw do ziemi krakowskiej i sandomierskiej.

1454 – Wojna trzynastoletnia: z powodu problemów finansowych wielki mistrz krzyżacki zastawił kilka zamków. W rezultacie walczące dla Krzyżaków wojska zaciężne odparły polskie ataki na Malbork, ale wobec niespłacenia żołdu w 1457 r. sprzedały go, a także Tczew i Iławę, Polsce. Pieniądze przekazało mieszczaństwo Gdańska.

1475 – W należącym wówczas do Cesarstwa Niemieckiego, jako część Korony Czeskiej, Wrocławiu wydrukowany został pierwszy tekst po polsku: „Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium” („Statuty synodalne biskupów wrocławskich”).

1479 – W Nowym Mieście Korczynie wielki mistrz krzyżacki Martin Truchsess von Wetzhausen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.

1610 – Oddziały polskie pod dowództwem hetmana Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły na moskiewski Kreml.

1621 – Pod Chocimiem podpisany został pokój polsko-turecki.

1633 – W Gdańsku na Długim Targu uruchomiono Fontannę Neptuna.

1672 – Wojska hetmana Jana Sobieskiego pokonały Tatarów w bitwie pod Komarnem.

1683 – Pod Parkanami wojska polsko-litewskie i austriackie, dowodzone przez króla Jana III Sobieskiego, pokonały armię turecką Kara Mustafy.

1771 – W Białymstoku zmarł Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny i kasztelan krakowski, jeden z najbogatszych magnatów swojej epoki.

1815 – W Słopnicach k. Limanowej urodził się Jan Kanty Andrusikiewicz, nauczyciel ludowy, organista, jeden z przywódców powstania chochołowskiego (1846).

1824 – W Pułtusku urodził się Włodzimierz Wolski, poeta, pisarz, autor m.in. libretta do opery Stanisława Moniuszki „Halka”.

1831 – Powstanie listopadowe: kapitulacja Twierdzy Modlin.

1841 – W Warszawie urodził się Teofil Rygier, rzeźbiarz, autor Pomnika Adama Mickiewicza na krakowskim Rynku Głównym.

1846 – W Warszawie urodził się Maksymilian Gierymski, brat Aleksandra, malarz pejzażysta wywodzący się ze szkoły monachijskiej.

1866 – Urodził się Stanisław Janowski, malarz, ilustrator, scenograf, kierownik artystyczny Teatru Gabrieli Zapolskiej, z którą był żonaty.

1867 – W Warszawie zmarł Ignacy Feliks Dobrzyński, kompozytor, dyrygent, pianista i pedagog.

1896 – W Brzeżanach urodził się Antoni Cwojdziński, właśc. Antoni Wojdan, fizyk, aktor, autor popularnych komedii teatralnych, m.in. „Freuda teoria snów”.

1902 – W Warszawie urodził się Jerzy Kreczmar, reżyser, teoretyk teatru, profesor warszawskiej PWST.

1904 – We Lwowie urodziła się Janina Romanówna, aktorka, wykładowczyni warszawskiej PWST.

1908 – W Warszawie na stokach Cytadeli władze carskie dokonały egzekucji Józefa Mireckiego, ps. „Montwiłł”, członka Organizacji Bojowej PPS.

1907 – Urodziła się Jadwiga Domańska, aktorka, żołnierka podziemia, poruczniczka 2 Korpusu, dyrektorka Teatru Dramatycznego 2 Korpusu Polskiego, działaczka polonijna, pedagożka.

1909 – W Truskawcu-Zdroju urodził się Zbigniew Kopalko, reżyser radiowy i teatralny.

1914 – W Jakubowicach koło Ożarowa Józef Piłsudski wręczył pierwsze nominacje oficerskie 136 dowódcom strzeleckim, m.in. Kazimierzowi Sosnkowskiemu, Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi i Michałowi Karaszewiczowi-Tokarzewskiemu.

1920 – Z rozkazu Józefa Piłsudskiego dowódca 1 Dywizji Piechoty Litewsko-Białoruskiej gen. Lucjan Żeligowski zajął Wilno i Wileńszczyznę, proklamując utworzenie Litwy Środkowej.

1921 – W Radomsku urodził się Tadeusz Różewicz, jeden z najwybitniejszych polskich poetów współczesnych, prozaik, dramaturg, eseista; autor m.in. zbiorów wierszy „Niepokój”, „Pięć poematów”, „Czas, który idzie”, „Wiersze i obrazy”, „Równina”, a także „Płaskorzeźba”, „Zawsze fragment. Recycling”, „Historia pięciu wierszy”, „Nożyk profesora”, „Matka odchodzi” oraz dramatów „Kartoteka”, „Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja”, „Białe małżeństwo”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Odejście głodomora”, „Pułapka”, „Do piachu”.

1924 – W Toruniu urodziła się Regina Smendzianka, pianistka, pedagog.

1929 – W Kobalówce koło Tarnopola urodziła się Teresa Szmigielówna, aktorka.

1930 – Urodził się Wiesław Gołas — baron Krzeszowski w „Lalce” w reżyserii Wojciecha Hasa, Tomasz Czereśniak w „Czterech pancernych…”, ważny członek Kabaretu Starszych Panów i Kabaretu Dudek.

1936 – W Warszawie urodziła się Agnieszka Osiecka, poetka, autorka tekstów piosenek, dziennikarka, autorka tekstów ponad 2 tys. piosenek; wiele z nich, m.in. „Okularnicy” czy „Małgośka”, przeszło do klasyki polskiej piosenki.

1939 – Faktyczny początek istnienia Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego majora „Hubala”.

1939 – Ukazał się ostatni numer wydawanego od 1821 r. dziennika „Kurier Warszawski”.

1944 – Na miejsce gen. Berlinga dowódcą 1 Armii Wojska Polskiego został gen. Stanisław Popławski, z pochodzenia Polak, ale od urodzenia związany z Rosją, a następnie z ZSRR. W czerwcu 1956 r. dowodził wojskiem tłumiącym wystąpienia robotnicze w Poznaniu, a kilka miesięcy później został odwołany do Moskwy.

1949 – W Warszawie urodziła się Magda Umer, piosenkarka, scenarzystka i reżyserka.

1950 – W Korczynie zmarł gen. Stanisław Szeptycki, dowódca III Brygady Legionów Polskich, następnie komendant Legionów; w Wojsku Polskim m.in. szef Sztabu Generalnego (1918–1919), w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego, od marca 1920 r. dowódca 4 Armii.

1951 – W Elblągu urodził się Ryszard Rynkowski, piosenkarz, kompozytor.

1953 – Urodził się Stanisław Zybowski, polski gitarzysta, kompozytor, członek zespołu Budka Suflera.

1957 – W Londynie zmarła Herminia Naglerowa, pisarka, publicystka, działaczka PEN Clubu i Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, od 1946 roku przebywająca na emigracji w Wielkiej Brytanii.

1962 – W katastrofie kolejowej pod Piotrkowem Trybunalskim zginęły 34 osoby, a ponad 50 zostało rannych.

1962 – W Szczecinie podczas defilady wojskowej jeden z czołgów wjechał w tłum, zginęło siedmioro dzieci, ponad 20 osób zostało ciężko rannych.

1966 – Na Westerplatte odsłonięto Pomnik Obrońców Wybrzeża.

1974 – W Hildesheim zmarł Oskar Schindler, niemiecki przemysłowiec, który podczas II wojny światowej uratował przed zagładą w obozach koncentracyjnych ponad tysiąc pracujących u niego Żydów; po wojnie otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Historię Schindlera przedstawił w książce „Lista Schindlera” Thomas Keneally, na jej kanwie Steven Spielberg nakręcił nagrodzony Oscarami film.

1975 – W Warszawie podpisano układ polsko-niemiecki przewidujący zezwolenie przez władze PRL na emigrację do Niemiec zamieszkujących Polskę członków mniejszości niemieckiej oraz wypłatę przez RFN odszkodowań dla polskich pracowników przymusowych z czasów II wojny światowej.

1975 – W Warszawie zmarła Julia Brystiger, działaczka komunistyczna, w latach stalinowskiego terroru szefowa V Departamentu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP), odpowiedzialnego m.in. za walkę z Kościołem katolickim; usunięta z resortu w 1956 r., następnie pracowała w Państwowym Instytucie Wydawniczym.

1977 – W Warszawie zmarł Zdzisław Maklakiewicz, aktor, żołnierz Armii Krajowej; znany m.in. z filmów „Rejs”, „Wniebowzięci” i „Jak to się robi”.

1980 – Czesław Miłosz otrzymał Literacką Nagrodę Nobla.

1980 – W Londynie zmarł gen. Bronisław Duch, dowódca 1 Dywizji Grenadierów we Francji (1940) i 3 Dywizji Strzelców Karpackich (1943–1946).

1982 – Stan wojenny: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” wydała oświadczenie, w którym odmawiała uznania decyzji delegalizującej „Solidarność”. TKK zaapelowała o bojkot reżimowych związków zawodowych.

1982 – Stan wojenny: rząd USA zawiesił wobec Polski klauzulę najwyższego uprzywilejowania w handlu.

1989 – Polski prokurator generalny wystąpił do prokuratora generalnego ZSRR o wszczęcie śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej.

1989 – Premiera filmu „Kornblumenblau” w reżyserii Leszka Wosiewicza.

1992 – W Londynie zmarł Jędrzej Giertych, publicysta, prawnik, bliski współpracownik Romana Dmowskiego, działacz ZHP, sekretarz Komitetu Wykonawczego Obozu Wielkiej Polski, członek władz Stronnictwa Narodowego; autor prac historycznych.

2002 – W Tartu w Estonii zmarł Bruno O’Ya, estoński aktor i sportowiec, w Polsce popularny dzięki roli chorążego Słotwiny w filmie „Wilcze echa” (1968) oraz Józwy Butryma w „Potopie” Jerzego Hoffmana (1974).

2005 – Odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich, którą wygrał Donald Tusk — 36,33 proc., na drugim miejscu znalazł się Lech Kaczyński — 33,10 proc. Frekwencja: 49,74 proc.

2006 – W Krakowie zmarł Marek Grechuta, piosenkarz, poeta, kompozytor; wykonawca przebojów „Dni, których nie znamy”, „Będziesz moją panią”, „Niepewność”, „Korowód”.

2006 – W Skolimowie zmarła Renata Kossobudzka, aktorka teatralna i filmowa.

2011 – W wyborach do Sejmu zwyciężyła Platforma Obywatelska, uzyskując 39,18 proc. głosów (207 mandatów); Prawo i Sprawiedliwość otrzymało 29,89 proc. głosów (157 mandatów). W wyborach do Senatu PO zdobyła 63 mandaty, PiS 31, PSL 2; senatorami zostało także czterech kandydatów niezależnych. Frekwencja w wyborach: 48,92 proc.

2013 – W Warszawie zmarł Edmund Niziurski, pisarz, autor książek dla młodzieży, m.in. „Księgi urwisów”, „Sposobu na Alcybiadesa” i „Niewiarygodnych przygód Marka Piegusa”.

2016 – W Warszawie zmarł Andrzej Wajda, reżyser filmowy i teatralny, laureat Oscara za całokształt twórczości, senator I kadencji, kawaler Orderu Orła Białego; autor m.in. filmów „Kanał”, „Popiół i diament”, „Lotna”, „Niewinni czarodzieje”, „Popioły”, „Wszystko na sprzedaż”, „Krajobraz po bitwie”, „Brzezina”, „Wesele”, „Panny z Wilka”, „Ziemia obiecana”, „Człowiek z marmuru”, „Bez znieczulenia”, „Człowiek z żelaza”, „Kronika wypadków miłosnych”, „Korczak”, „Pan Tadeusz”, „Katyń”, „Wałęsa. Człowiek z nadziei”.

2019 – W Tucznie zmarł Jan Szyszko, profesor nauk leśnych, ekolog, poseł na Sejm czterech kadencji, trzykrotny minister środowiska w latach 1997–1999, 2005–2007 i 2015–2018, sędzia Trybunału Stanu.

10 października

1410 – Pod Koronowem wojska polskie pokonały armię krzyżacką.

1776 – Mieszkańcy Madagaskaru ogłosili władcą wyspy Maurycego Beniowskiego, podróżnika, autora pamiętników, uczestnika konfederacji barskiej, zesłanego przez władze carskie na Kamczatkę, skąd zbiegł do Francji; podboju Madagaskaru dokonał w imieniu władz francuskich.

1794 – Insurekcja Kościuszkowska: klęska powstańców w bitwie z wojskami rosyjskimi pod Maciejowicami; w walkach zginęło około 4 tysięcy powstańców; ranny Tadeusz Kościuszko dostał się do rosyjskiej niewoli.

1835 – W Dreźnie zmarł Kazimierz Brodziński, poeta, tłumacz, krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

1907 – W Warszawie urodziła się Wanda Jakubowska, reżyserka, autorka m.in. filmu „Ostatni etap” (1947), częściowo opartego na jej doświadczeniach z czasu uwięzienia w KL Auschwitz.

1935 – We Lwowie urodził się Stanisław Jopek, tenor, solista Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego.

1937 – W Warszawie z połączenia m.in. Narodowej Partii Robotniczej i Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji powstało Stronnictwo Pracy.

1939 – W Moskwie podpisano pakt, na mocy którego ZSRR przekazał Litwie zajęty we wrześniu 1939 r., po agresji na Polskę, okręg wileński.

1939 – Niemcy przeprowadzili pierwszą masową egzekucję w bydgoskiej „Dolinie Śmierci”.

1939 – W Warszawie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma konspiracyjnego „Polska Żyje”, wydawanego przez Komendę Obrońców Polski — organizację założoną przez byłych oficerów Korpusu Ochrony Pogranicza.

1941 – Premiera niemieckiego filmu propagandowego „Heimkehr” („Powrót do ojczyzny”). Pomimo antypolskiej wymowy zagrało w nim kilku polskich aktorów.

1942 – W Wieluniu urodził się Wojciech Siudmak, malarz, związany z nurtem science fiction i fantastyką.

1948 – W Sochaczewie urodził się Władysław Komendarek, muzyk, lider zespołu Exodus, twórca muzyki elektronicznej.

1949 – W Krakowie urodził się Andrzej Sikorowski, kompozytor, piosenkarz, gitarzysta, autor tekstów, lider zespołu Pod Budą.

1956 – W Warszawie rozpoczął się I Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.

1961 – Urodziła się Danuta Stenka, aktorka; od 2003 r. związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana m.in. z ról w filmach „Chopin. Pragnienie miłości”, za którą otrzymała w 2003 r. nagrodę Orła, „Katyń”, „Nigdy w życiu!” oraz serialu „Boża podszewka”.

1968 – Zmarł Nikifor Krynicki, łemkowski malarz prymitywista. W 1947 r. wysiedlony z rodzinnych stron w ramach akcji „Wisła”.

1968 – Premiera serialu telewizyjnego „Stawka większa niż życie”.

1970 – W Warszawie zmarł Adam Rapacki, minister spraw zagranicznych w latach 1956–1968, autor planu rozbrojenia, tzw. planu Rapackiego, który miał ograniczyć napięcia między Wschodem a Zachodem.

1973 – Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Chile, w którym rządy objęła w wyniku zamachu stanu junta wojskowa.

1977 – Premiera filmu „Śmierć prezydenta” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza.

1979 – W kopalni węgla kamiennego „Dymitrow” w Bytomiu w wyniku katastrofy zginęło 33 górników.

1980 – Premiera filmu „Ćma” w reżyserii Tomasza Zygadły.

1982 – W Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował o. Maksymiliana Kolbego.

1991 – W Krakowie zastrzelony został Andrzej Zaucha, wokalista jazzowy, piosenkarz, saksofonista, perkusista.

1996 – Powołano Radę Krajową Akcji Wyborczej Solidarność, jej przewodniczącym został Marian Krzaklewski.

2003 – W Warszawie zmarł Marek Nowicki, działacz opozycji antykomunistycznej; prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w latach 1990–2003.

2009 – Prezydent Lech Kaczyński ratyfikował traktat lizboński.

2012 – W Warszawie zmarł Jerzy Jarocki, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych; do jego najwybitniejszych spektakli należą inscenizacje dramatów Tadeusza Różewicza: „Wyszedł z domu”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Na czworakach”, „Pułapka”; do kanonu przeszły również reżyserowane przez niego sztuki Witkacego: „Matka” i „Szewcy” oraz Sławomira Mrożka: „Tango”, „Rzeźnia”, „Garbus”, „Pieszo”, „Portret”.

2013 – W Warszawie odsłonięto pomnik poety ks. Jana Twardowskiego.

2014 – W Koszalinie zmarł płk Wacław Krzyżanowski, stalinowski zbrodniarz sądowy, prokurator, oskarżyciel posiłkowy w pokazowym procesie Danuty Siedzikówny. Zażądał wówczas dla niepełnoletniej oskarżonej kary śmierci. Krzyżanowski był pierwszym sądzonym za stalinowski mord sądowy.

2019 – Pisarka i poetka Olga Tokarczuk została ogłoszona laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018.

2020 – Iga Świątek jako pierwsza polska tenisistka wygrała turniej wielkoszlemowy — French Open (Roland Garros).

2021 – Patronem Stadionu Narodowego w Warszawie został Kazimierz Górski.

2024 – W wieku 94 lat zmarł Leszek Moczulski, założyciel Konfederacji Polski Niepodległej, działacz opozycji w czasach PRL-u, historyk — autor takich prac jak „Wojna polska 1939” i „Geopolityka”.

2025 – W wieku 95 lat zmarł prof. Adam Strzembosz, wybitny prawnik, pierwszy prezes Sądu Najwyższego (1990–1998), za zasługi dla demokracji odznaczony Orderem Orła Białego. W 1980 r. organizował struktury „Solidarności” w Ministerstwie Sprawiedliwości, był szykanowany w stanie wojennym.

2025 – W wieku 76 lat zmarł Mirosław Chojecki, jeden z organizatorów Komitetu Obrony Robotników, twórca Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWa, największej w czasach PRL-u oficyny poza zasięgiem cenzury, odznaczony Orderem Orła Białego.

11 października

1779 – W wyniku ran odniesionych w bitwie pod Savannah zmarł gen. Kazimierz Pułaski, jeden z dowódców konfederacji barskiej, bohater walk o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

1830 – W Warszawie odbył się pożegnalny koncert Fryderyka Chopina przed jego wyjazdem do Wiednia i Paryża; okazał się on ostatnim koncertem Chopina w Warszawie, do której kompozytor już nigdy nie wrócił.

1842 – Weszła w życie reforma podziału administracyjnego Królestwa Polskiego. Zakładała likwidację powiatów i powołanie obwodów. Jej celem było zbliżenie systemu administracyjnego Królestwa do reszty Imperium Rosyjskiego.

1849 – W Suwałkach urodził się Alfred Wierusz-Kowalski, malarz; tematem jego dzieł były głównie sceny rodzajowe, często z motywami koni i wilków; autor obrazów „W pościgu za Tatarem”, „W polu”, „Na tropie” i „Nocna jazda”.

1900 – W Kijowie urodził się Tadeusz Bocheński, pierwszy spiker Polskiego Radia, od 1926 r., piosenkarz, autor wspomnień „Znam tylko Twoje listy”. Podczas okupacji niemieckiej występował w teatrze podziemnym.

1910 – Odbył się pogrzeb Marii Konopnickiej. Był jedną z największych i najważniejszych uroczystości żałobnych w dziejach Lwowa. Wzięło w nim udział ponad 50 tys. ludzi.

1916 – W Małomierzycach koło Iłży urodził się Antoni Heda „Szary”, dowódca oddziału partyzanckiego Armii Krajowej, w sierpniu 1945 r. dowodził akcją rozbicia więzienia Urzędu Bezpieczeństwa w Kielcach.

1916 – We wsi Wrzawy pod Tarnobrzegiem urodził się Julian Kawalec, prozaik, publicysta, poeta.

1919 – W Krakowie założono Polski Związek Lekkiej Atletyki.

1919 – Józef Piłsudski podpisał akt otwarcia Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

1938 – Dekret prezydenta RP Ignacego Mościckiego o zjednoczeniu zabranego Czechosłowacji Zaolzia z Polską.

1939 – Urodził się Zenon Grocholewski, od lat 70. ważny urzędnik Watykanu, współpracownik Jana Pawła II, od 1983 r. biskup, a od 2001 r. kardynał.

1939 – Ukazał się pierwszy numer wydawanego pod egidą niemieckich władz okupacyjnych „Nowego Kuriera Warszawskiego”. Przez Polaków był nazywany „kurwarem” i razem z innymi tego typu gazetami zaliczany do „gadzinówek”. Nazwa pochodziła od gazety „Godzina Polska”, która pod niemiecką egidą ukazywała się na początku I wojny światowej.

1942 – Z getta w Lubartowie Niemcy wywieźli do obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i na Majdanku około 3 tys. Żydów; od 300 do 500 osób rozstrzelali na miejscowym kirkucie.

1943 – W KL Auschwitz Niemcy dokonali egzekucji 54 więźniów; w grupie rozstrzelanych byli oficerowie — członkowie obozowej organizacji konspiracyjnej: Juliusz Gilewicz, jego brat Kazimierz, Zygmunt Bończa-Bohdanowski, Teofil Dziama, Jan Mosdorf, Tadeusz Paolone-Lisowski i Kazimierz Stamirowski.

1944 – W Krakowie zmarł Józef Kałuża, piłkarz, trener, działacz sportowy, 16-krotny reprezentant Polski, trener reprezentacji olimpijskiej z 1936 roku.

1946 – W Warszawie został aresztowany Kazimierz Bagiński, czołowy działacz PSL, rok wcześniej razem z innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego skazany w Moskwie w tzw. procesie szesnastu, a w czasach sanacji skazany wraz z liderami opozycji w procesie brzeskim. W 1947 r. dzięki aktowi łaski Bieruta wyszedł na wolność i emigrował.

1950 – W Poznaniu urodził się Jerzy Illg, filolog, krytyk literacki i wydawca, redaktor w Społecznym Instytucie Wydawniczym „Znak” w Krakowie.

1962 – Papież Jan XXIII otworzył obrady Soboru Watykańskiego II; w jego ramach dokonano wielkiej reformy Kościoła katolickiego, m.in. otwierając go na dialog z innymi religiami i wyznaniami, a także zmieniając liturgię.

1967 – W Warszawie zmarła Halina Poświatowska, poetka, autorka m.in. zbiorów wierszy „Hymn bałwochwalczy”, „Dzień dzisiejszy”, „Oda do rąk”.

1969 – Na emigracji w Kanadzie zmarł gen. Kazimierz Sosnkowski, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1943–1944, a wcześniej m.in. legionista Piłsudskiego i minister spraw wojskowych. Na wiadomość o zamachu majowym próbował popełnić samobójstwo, bo został postawiony między lojalnością wobec legalnego rządu a wiernością swojemu przyjacielowi — Piłsudskiemu.

1982 – Stan wojenny: początek trzydniowych demonstracji „Solidarności”; do starć z ZOMO doszło w Gdańsku, Nowej Hucie i Wrocławiu.

1986 – W Warszawie zmarł Andrzej Szalawski, aktor, znany m.in. z roli Juranda ze Spychowa w filmie Aleksandra Forda „Krzyżacy” oraz z „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy, w której zagrał Hermana Bucholca.

1988 – Wiece w kilku ośrodkach akademickich, w czasie których studenci domagali się rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS).

1991 – Premiera filmu „Kroll” w reżyserii Władysława Pasikowskiego.

1991 – W Warszawie zmarła Janina Romanówna, aktorka teatralna i filmowa, wykładowczyni warszawskiej PWST.

1998 – W Rzymie kanonizowana została przez papieża Jana Pawła II Edyta Stein, niemiecka filozofka i teolożka pochodzenia żydowskiego, karmelitanka; zamordowana w niemieckim obozie zagłady Auschwitz-Birkenau w 1942 r.

2001 – W Warszawie zmarł Krzysztof Chamiec, aktor; wystąpił m.in. w filmach „Pierwszy dzień wolności”, „Kamienne tablice” i „Gwiezdny pył” oraz serialu „Stawka większa niż życie”; popularność przyniosły mu także role w telewizyjnych teatrach Sensacji i „Kobra”.

2009 – Papież Benedykt XVI kanonizował Zygmunta Szczęsnego Felińskiego, arcybiskupa metropolitę warszawskiego, który po wybuchu powstania styczniowego protestował przeciwko carskim represjom; w konsekwencji skazany został na 20-letnie zesłanie do Jarosławia nad Wołgą.

2020 – W Warszawie zmarł Paweł „Kelner” Rozwadowski, wokalista, gitarzysta i autor tekstów, współzałożyciel zespołów Izrael oraz Deuter. Był jedną z czołowych postaci polskiego punk rocka.

PAP/MB