Rzadka mozaika z dawnej Edessy w Turcji. Przedstawia krajobraz starożytnego Egiptu

W trakcie badań archeologicznych prowadzonych w rzymskiej Willi Amazonek, której pozostałości znajdują się w mieście Şanlıurfie w południowo-wschodniej Turcji, została odkryta kolejna rzadka mozaika. Niezwykłe dzieło pochodzące z późnej starożytności zostało określone jako Mozaika Sali Ptaków. Mozaika ta przedstawia krajobraz starożytnego Egiptu.

Rzadka mozaika ze starożytnej Edessy

.Położona w granicach współczesnej Turcji Şanlıurfa (określana także jako Urfa) w antycznym świecie była znana jako Edessa. To starożytne miasto, które zgodnie z lokalną tradycją religijną miało by być pierwszym miastem założonym po opisywanym w Starym Testamencie Potopie i którego to pewne początki sięgają co najmniej czasów staroasyryjskich, w okresie Imperium Romanum było jedno z najważniejszym rzymskich miast położonych we wschodniej, pogranicznej części cesarstwa.

Nie dziwi tym samym, że to właśnie to miasto jest źródłem jednej z największej liczby oraz najbardziej znaczących odkryć archeologicznych w regionie wschodniej Turcji pochodzących z czasów starożytnego Rzymu. W okresie lat 2006-2009 w ruinach starożytnej Edessy w mieście Şanlıurfa została odkopana luksusowa rezydencja pochodząca z czasów rzymskich, która z uwagi na główną mozaikę znajdującą się w tym obiekcie w postaci wojowniczek została określona jako Willa Amazonek. Stanowisko to zostało przekształcone w obiekt muzealny – Muzeum Mozaiki Haleplibahçe.

Do kolekcji niezwykłych zabytków odsłoniętych w Willi Amazonek z Şanlıurfy właśnie dołączyło kolejne kunsztownie wykonane antyczne dzieło w postaci mozaiki ukazującej starożytny Egipt. Z uwagi na to, że mozaika ta przedstawia liczne wizerunki ptaków, to ta część rzymskiej willi w której ją odkryto, przez archeologów została nazwana jako Sala Ptaków. Przedstawienia ptaków i motywów związanych ze starożytnym Egiptem umieszczono w dekoracyjnej ramie.

Sala Ptaków z Willi Amazonek znajduje się w centrum starożytnej rezydencji oraz jednocześnie jest największą oraz główną przestrzenią, jaka składała się na całą antyczną budowlę. Pięknie udekorowana podłogową mozaiką sala, określona przez archeologów także jako pokój nr 5, zajmuje wymiary 10,8 na 16,5 metra i służyła prawdopodobnie jako główna sala recepcyjna całego kompleksu architektonicznego – była ona tym samym miejscem, gdzie przyjmowano gości.

.Niestety zdecydowanie lwia część mozaiki z Sali Ptaków nie przetrwała do czasów współczesnych w wyniku procesów związanych z upływem czasu. Zachowane jego fragmenty ujawniają jednak, że dzieło to charakteryzowało się bogatą ikonografią. Zabytek ten dostarczył archeologom nowych informacji na temat produkcji artystycznej, symboliki i wymiany kulturowej w Edessie w okresie późnego antyku. Znalezisko, tak jak cała willa, pochodzi z V lub VI wieku i jest rzadkim przykładem symbolicznego ukazania nilotycznych krajobrazów, łączącego świat starożytnego Egiptu i Rzymu z lokalnymi tradycjami. 

Marcin Jarzębski