Są dwa różne typy ADHD

Badania obrazowe mózgu ujawniły dwa odrębne typy ADHD – informuje pismo „General Psychiatry”.

Typy ADHD – najnowsze badania

.O zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) często mówi się, jakby był to jeden zespół chorobowy. Jednak objawy mogą się bardzo różnić u poszczególnych dzieci. Naukowcy z Pierwszego Uniwersytetu Medycznego w Shandong (Chiny) przeanalizowali skany mózgu dzieci i młodzieży z ADHD, aby lepiej zrozumieć, jak zmiany w mózgu wiążą się z różnymi objawami behawioralnymi. Wykorzystując dane ze strukturalnego rezonansu magnetycznego (MRI) pochodzące od 135 młodych osób z ADHD i 182 osób neurotypowych w grupie kontrolnej, zespół skupił się na objętości istoty szarej – ważnym wskaźniku związanym z rozwojem i funkcjonowaniem mózgu.

Na pierwszy rzut oka porównanie wszystkich dzieci z ADHD z dziećmi bez ADHD nie ujawniło wyraźnych różnic w strukturze mózgu. Ten zaskakujący wynik może wyjaśniać, dlaczego wcześniejsze badania obrazowania mózgu na ADHD często dawały niespójne rezultaty. Według naukowców powód jest prosty: ADHD jest wysoce heterogeniczny, co oznacza, że różne dzieci mogą wykazywać bardzo różne wzorce mózgowe, które wzajemnie się znoszą, gdy są analizowane łącznie.

Aby rozwiązać ten problem, autorzy zastosowali podejście uczenia maszynowego, aby podzielić dzieci z ADHD na podgrupy w oparciu o strukturę ich mózgu. Analiza ta ujawniła dwa odrębne podtypy ADHD, z których każdy charakteryzował się własnym wzorcem zmian w mózgu i powiązań behawioralnych.

Pierwszy podtyp był powiązany głównie z problemami z koncentracją uwagi. U dzieci z tej grupy zaobserwowano wzrost objętości istoty szarej, szczególnie w korze czołowej i móżdżku – obszarach, o których wiadomo, że odgrywają kluczową rolę w kontroli uwagi, planowaniu i koordynacji. Wraz ze wzrostem nasilenia objawów związanych z koncentracją uwagi, zmiany w mózgu stawały się coraz bardziej widoczne. Sugeruje to, że u niektórych dzieci ADHD może obejmować przede wszystkim zaburzenia rozwoju sieci mózgowych odpowiedzialnych za koncentrację uwagi.

Inaczej było z drugim podtypem. U tych dzieci wraz z nasileniem objawów częściej występowało rozległe zmniejszenie objętości istoty szarej. Najbardziej dotknięte obszary obejmowały móżdżek i hipokamp, obszary odpowiedzialne za kontrolę motoryczną, regulację emocji, pamięć i motywację. Zamiast z pojedynczym objawem, ten podtyp był powiązany z ogólnym nasileniem choroby, obejmującym zarówno zaburzenia uwagi, jak i nadpobudliwość lub zachowania impulsywne.

Autorzy poszli o krok dalej, badając, jak zmiany w mózgu i objawy mogą na siebie wpływać w czasie. Stosując nowatorską metodę analizy, odkryli, że oba podtypy wykazywały różne „przyczynowe” wzorce między obszarami mózgu a zachowaniem. Sieci mózgowe odpowiedzialne za uwagę wydawały się odgrywać silniejszą rolę w jednym podtypie, podczas gdy w drugim zaangażowane były bardziej rozległe układy mózgowe.

Dalsze badania mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego niektóre dzieci dobrze reagują na określone metody leczenia – takie jak trening poznawczy skoncentrowany na uwadze – podczas gdy inne wymagają bardziej intensywnych lub łączonych podejść, w tym farmakoterapii i terapii behawioralnej.

Chociaż badanie nie zmienia praktyki klinicznej z dnia na dzień, dostarcza ono coraz liczniejszych dowodów na to, że ADHD należy rozumieć jako spektrum powiązanych stanów, a nie pojedyncze zaburzenie. W przyszłości subtypowanie mózgu może wspierać bardziej spersonalizowaną diagnozę i leczenie, pomagając każdemu dziecku otrzymać lepiej dopasowaną opiekę.

Mózg może się uczyć w każdym wieku

.Są takie okresy w życiu człowieka, które bardziej sprzyjają niektórym rodzajom uczenia się. Badania w dziedzinie psychologii rozwoju człowieka udowodniły, że w mózgu istnieją „okna czasowe”, odpowiadające okresom, w których mózg posiada szczególną zdolność pozyskiwania informacji z otoczenia. Wiele badań naukowych dotyczyło na przykład akwizycji języka ojczystego Wykazano, że istnieje okno czasowe szczególnie sprzyjające nauce mówienia. Stąd więc bierze się powszechne i niesłuszne przekonanie, że im bardziej się starzejemy, tym trudniej jest nam nauczyć się drugiego języka. Nawet jeśli faktycznie istnieje jakiś kluczowy okres na pozyskiwanie języka ojczystego, to w przypadku drugiego języka nie jest to już takie oczywiste.

Ekipa Any Ines Ansaldo, badaczki w dziedzinie psychologii w klinice geriatrycznej w Montrealu (Kanada) interesowała się uczeniem się drugiego języka przez osoby dorosłe. Badacze poprosili osoby niemówiące językiem hiszpańskim (grupę składającą się z młodych, pełnoletnich osób oraz grupę osób w wieku powyżej 65 roku), żeby w ciągu trzech tygodni nauczyli się 100 hiszpańskich słówek. W czasie testu kończącego doświadczenie, osoby starsze uzyskiwały porównywalne z osobami młodymi czasy odpowiedzi oraz ilość poprawnych odpowiedzi, co dowiodło temu, że obie grupy mają podobną wydajność uczenia się.

A to, co sprawdza się w przypadku mowy i umiejętności deklaratywnych (świadomych), sprawdza się również w przypadku umiejętności proceduralnych (nieświadomych, związanych z gestami i ruchami). Badając możliwości mózgu osób starszych, powtórzono z tymi samymi grupami osób wspomniane wcześniej doświadczenie z żonglowaniem. Rezultat, w przypadku starszej grupy, okazał się mniej wydajny, ale zaobserwowano to samo zjawisko plastyczności mózgu. Innymi słowy, uczenie się żonglowania okazało się mniej skuteczne u osób starszych, ale ślady w mózgu związane z tym procesem były jak najbardziej obecne.

Niektóre kompetencje są modyfikowane przez naturalne starzenie się mózgu. Żeby zrekompensować ten efekt starzenia, trzeba poświęcać więcej czasu na uczenie się. Nie zmienia to jednak faktu, że mechanizm plastyczności mózgu, umożliwiający uczenie się, funkcjonuje przez całe życie człowieka. 

Wiele badań koncentrowało się na próbie zmierzenia wpływu starzenia się poznawczego na wydajność mózgu, wykorzystując w tym celu kombinacje różnych testów. Ich wyniki pokazują, że osoby starsze mają średnio dłuższe czasy reakcji, bardziej zawodną pamięć, zaburzoną percepcję zmysłów, oraz więcej trudności w rozwiązywaniu problemów. Te deficyty, zmierzone laboratoryjnie, powinny być przeszkodą dla osób starszych w pozyskiwaniu nowych informacji. Ale tego typu badania nie biorą pod uwagę ważnego aspektu starzenia się: tego, że wraz z akumulowaniem doświadczeń na przestrzeni całego życia, powiększa się ilość zmagazynowanych informacji w mózgu. Ludzie starsi mają dużo więcej doświadczeń, i co się z tym wiążę, dużo bardziej złożone umiejętności. I właśnie dlatego może im być trudniej pozyskiwać nowe.

Doświadczenie życiowe może być handicapem tłumaczącym gorsze wyniki mózgów osób starszych w porównaniu z mózgami młodymi. Ale czy przynosi ono również jakieś korzyści?

W czasie wspomnianego przeze mnie doświadczenia z uczeniem się języka hiszpańskiego okazało się, że w obrazie mózgu u osób starszych można zaobserwować proces aktywowania się niektórych sieci pamięci, czego nie zaobserwowano u ludzi młodszych. To wyjątkowe zjawisko polega na aktywowaniu pamięci zwanej „semantyczną”, która gromadzi wiedzę ogólną o świecie. W kontekście wyzwania poznawczego, jakim jestem uczenie się drugiego języka, osoby starsze odwołują się do swojego doświadczenia osobistego jako dodatkowego zasobu poznawczego. Ich życie bogatsze w doświadczenia osobiste okazuje się zatem pomocne w procesie uczenia się nowych rzeczy. Starzejąc się, potrafimy czerpać korzyści z naszego bardziej dociekliwego rozumowania, żeby uczyć się nowych informacji, nawet jeśli to rozumowanie jest powolniejsze. Aktywizowanie pewnych szczególnych obszarów mózgu u osób starszych w czasie uczenia się nowych rzeczy jest odbiciem tego odwoływania się do doświadczenia.

Nie należy wszakże zapominać, że mózg jednak się starzeje. Świadczą o tym, na przykład, dające się zmierzyć zmniejszanie się grubości kory mózgowej oraz zmiany niektórych parametrów mentalnych. Te ostatnie z tym zastrzeżeniem, że testy psychometryczne nie biorą pod uwagę bogactwa ludzkiego doświadczenia ani sposobu, w jakim wiedzy przybywa wraz z nim.

Tekst dostępny na łamach Wszystko co Najważniejsze: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/alice-latimier-mozg-moze-sie-uczyc-w-kazdym-wieku-na-nauke-nigdy-nie-jest-za-pozno/

PAP/ Paweł Wernicki/ LW