Sanktuarium z Tell Abraq sprzed 2 tys. lat. Unikatowe odkrycie w południowej Arabii
Na terenie starożytnego miasta Tell Abraq, którego ruiny znajdują się w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, archeolodzy odkryli liczące 2 tys. lat sanktuarium. Zostało ono wybudowane w nieprzypadkowym miejscu, gdyż było ono położone w pobliżu punktu, gdzie przecinały się dwa ruchliwe szlaki handlowe, którym wędrowali kupcy i podróżnicy zmierzający do Mezopotamii, Indii oraz Południowej Arabii. Odkryte niedawno sanktuarium zostało zbudowane właśnie dla tych wędrowców.
Sanktuarium z Tell Abraq
.Kopiec na którym znajdują się ruiny Tell Abraq to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Pozostałości dawnego ośrodka miejskiego zostały odkopane na przełomie lat 80. i 90. przez zespół archeologów z Uniwersytetu Kopenhaskiego. I tak wykopaliska na tym terenie najpierw były prowadzone w latach 1989-1998, a następnie po trwającej 9 lat przerwie są kontynuowane od 2007 r. Sanktuarium z Tell Abraq zostało odkryte w ramach najnowszego sezonu wykopalisk w tym miejscu, jaki był prowadzony w 2025 r.
Ostatnie badania archeologiczne w Tell Abraq za które odpowiadają naukowcy z Włoskiej Misji Archeologicznej w Umm al-Kajwajn doprowadziły nie tylko do odkrycia samego sanktuarium, ale również całego szeregu innych zabytków i znalezisk, za sprawą których to nasza wiedza na temat tej starożytnej osady ulegnie znaczącemu poszerzeniu. Zgodnie z wynikami najnowszych badań, Tell Abraq pełniło zarazęm funkcję kluczowego pod kątem strategicznym centrum handlowego, ale również duchowej przystali dla kupców przemierzających ziemie położone nad Zatoką Perską.
Jak wynika z analizy warstw archeologicznych Tell Abraq to wiekowe miasto było nieprzerwanie zamieszkiwane przez okres ponad 3 tys. lat, a dokładnie od około 2500 r. p.n.e. aż do późnej starożytności. Pomimo tego, że w południowo-wschodniej Arabii nigdy w starożytnych czasach nie rozwinęły się duże i złożone państwa w przeciwieństwie do regionu Mezopotamii (Międzyrzecza), czy krainy Elam. Analiza unikatowej stratygrafii Tell Abraq pokazuje, że miasto to było głęboko włączone w dalekosiężne sieci handlowe i kulturowe, jakie przebiegały przez to miejsce.
Ważny ośrodek handlowy w późnej epoce brązu
.Zgodnie z wynikami najnowszych badań prowadzonych przez archeologów w Tell Abraq miejsce to przeżywało szczególnie dwa intensywne okresy wymiany handlowej oraz kulturowej – z czego jeden przypadał na czasy późnej epoki brązu (a dokładnie około 1600–1300 r. p.n.e.), a drugi na okres epoki żelaza (dokładnie od I do III wieku n.e.). Jedną z najbardziej zaskakujących konstrukcji, jaka została ujawniona w trakcie wykopalisk w Tell Abraq okazał się budynek, który został przez naukowców nazwany jako B-I. Ta monumentalna kamienna konstrukcja została zbudowana pomiędzy końcem XIV a początkiem XIII wieku p.n.e.
W przekonaniu stojącego na czele zespołu archeologów realizujących wykopaliska w Tell Abraq badacza dr Michele Degli Esposti z Polskiej Akademii Nauk odkryty budynek nie przypomina żadnej innej tego typu struktury, jaka wcześniej została odkryta w Arabii Saudyjskiej. Ściany tej konstrukcji były połączone ze sobą za sprawą niezwykle twardej zaprawy murarskiej – został on zbudowany za sprawą techniki budowlanej, która nie ma odpowiednika w regionie Arabii przypadku starożytnych czasów.
Wewnątrz tego budynku archeolodzy odkryli cały bogaty zbiór importowanej ceramiki, z czego szczególnie wyróżniały się średniej wielkości naczynia, które były wykonane z gęstej, piaszczystej gliny, jaka była typowa dla południowo-wschodniego Iranu – fakt ten wskazuje, że te przedmioty codziennego użytku zostały zaimportowane z Iranu, albo z importu pochodził materiał za pomocą którego to je wytworzono. Dwa z tych naczyń zawierały odciski cylindrycznych pieczęci z ikonografią związaną z południową Mezopotamią i Elamem. Zidentyfikowane odciski pieczęci – a już szczególnie znajdujące się na nich motywy, które zostały wytłoczone w mokrej glinie przed wypaleniem – wskazują w zasadzie jednoznacznie, że przedmioty te zostały sprowadzone do Tell Abraq z Iranu.
Oprócz tego oryginalna podłoga, jaka znajdowała się w budynku oznaczonym jako B-I, zachowały się wgłębienia, w których niegdyś stały dzbany, co wskazuje, że importowane towary były przetwarzane lub przechowywane na miejscu. Stosunkowo niewielka ilość importowanej ceramiki w innych miejscach w Tell Abraq wskazuje, że budynek ten służył jako kontrolowany punkt redystrybucji, który najpewniej był obsługiwany przez zagranicznych agentów reprezentujących interesy zamieszkującego rejon gór Zagros ludu Kasytów oraz Elamitów. Tym samym definitywnie nie był to wyłącznie magazyn, ale specjalny punkt przeznaczony do nadzoru handlu, którego zadaniem było monitorowanie przepływu towaru, jakie przechodziły przez przez południowo-wschodnią Arabię w okresie, gdy handel w Zatoce Perskiej był w dużej mierze kształtowany przez siły zewnętrzne.
Unikatowe miejsce kultu z południowej Arabii
.Po intensywnym okresie wymiany handlowej przez większość późnej epoce brązu Tell Abraq na skutek licznych zawieruch ostatecznie utraciło rolę kluczowego punktu przeładunkowego. Kontakty miasta z innymi społecznościami, w tym w szczególności z tymi odległymi, osłabły. W latach 1100-600 p.n.e. miejsce to charakteryzowało się głównie wewnętrznym rozwojem – w przypadku tego okresu archeolodzy zidentyfikowali liczne piece, ale już nie odnajdywali żadnych importowanych materiałów w większej ilości. Jednak kilka wieków później wydarzyło się coś niezwykłego: Tell Abraq przekształciło się z osady mieszkalnej w sanktuarium.
Właśnie to niezwykłe sanktuarium z Tell Abraq zostało niedawno zidentyfikowane przez archeologów prowadzących prace badawcze na terenie tego stanowiska. Jak wynika z badań naukowców, okresie od I do III wieku n.e. wzgórze nie było zdominowane przez domy czy warsztaty, ale przez niewielką budowlę kultową znaną jako B-III, która była wyposażona w niezakryty ołtarz. W przypadku tego okresu czasu naukowcy zidentyfikowali imponującą kolekcję ofiar.
Marcin Jarzębski
