Kim był Tadeusz TAŃSKI?
Jeśli uważasz, że Polska straciła swoją pozycję nie przez brak talentu, lecz przez systemowe niszczenie elit – przeczytaj to do końca – pisze Maciej ŚWIRSKI
Tadeusz Tański kim był?
Tadeusz Tański to inżynier. Konstruktor. Jeden z najwybitniejszych polskich specjalistów od silników spalinowych i lotniczych pierwszej połowy XX wieku. Człowiek, który miał konkretne konstrukcje, patenty i wdrożenia, a nie tylko wizje.
Jeszcze przed I wojną światową Tadeusz Tański pracował we Francji, m.in. dla Renault, projektując nowoczesne jednostki napędowe. W czasie wojny skonstruował dwunastocylindrowy silnik lotniczy o mocy ok. 520 KM – wówczas jeden z najmocniejszych na świecie – przeznaczony do wodnopłatowców. Projektował także silniki gwiazdowe dla lekkich samolotów oraz rozwiązania zmniejszające masę, tarcie i przegrzewanie jednostek napędowych.
Tadeusz Tański był pionierem stosowania lekkich stopów aluminium (siluminów) w tłokach i elementach silników. Nie wynalazł pierścieni tłokowych – te istniały wcześniej – ale radykalnie poprawił kulturę pracy silnika, jego trwałość i osiągi poprzez redukcję masy ruchomej i lepsze chłodzenie. To były dokładnie te kierunki, które później stały się standardem w światowej motoryzacji i lotnictwie.
.Po powrocie do Polski jego kompetencje przełożyły się na konkretne konstrukcje: – Ford FT-B (1920) – pierwszy polski samochód pancerny, zbudowany na podwoziu Forda T, użyty bojowo w wojnie polsko-bolszewickiej; – CWS T-1 – pierwszy seryjnie produkowany polski samochód osobowy, którego układ napędowy i konstrukcja były zaprojektowane tak, by cały pojazd dało się rozebrać jednym kluczem; – silniki stacjonarne CWS – jako napęd agregatu prądotwórczego do radiostacji polowej – w tym jednostka testowana bez przerwy przez ponad 1000 godzin, co w tamtym czasie było dowodem wyjątkowej niezawodności.
Tadeusz Tański był więc dokładnie tym, czym dla Niemiec byli ich inżynierowie: kapitałem technologicznym państwa.
I tu pojawia się gorzka prawda, o której rzadko się mówi. W II Rzeczypospolitej część decydentów nie wierzyła w polską myśl techniczną. Konstrukcje samolotów bardzo często opierano na silnikach zagranicznych – francuskich, brytyjskich – zamiast konsekwentnie rozwijać własne jednostki napędowe. Brakowało długofalowej strategii i zaufania do krajowych konstruktorów. Tadeusz Tański miał kompetencje, by być jednym z filarów polskiego przemysłu lotniczego, ale państwo nie stworzyło mu warunków, by ten potencjał w pełni wykorzystać.
Po 1939 roku Tański został aresztowany przez Niemców. Zaproponowano mu współpracę techniczną przy niemieckim przemyśle zbrojeniowym. Odmówił. Za odmowę współpracy z III Rzeszą został zamordowany w Auschwitz w 1941 roku.
To nie była jednostkowa tragedia. To był element systemowego niszczenia polskich elit technicznych. W tym samym czasie Niemcy chronili własnych inżynierów. Po wojnie odbudowali przemysł na bazie ciągłości technologicznej III Rzeszy. Volkswagen – wywodzący się wprost z hitlerowskiego projektu – stał się jednym z filarów gospodarki RFN. Niemiecka myśl inżynierska, nietknięta eksterminacją, współtworzyła nie tylko potęgę przemysłową Niemiec, ale także amerykański program rakietowy i kosmiczny.
.Dzisiejsza różnica między Polską a Niemcami nie zaczyna się w 1989 roku. Zaczyna się w roku 1939. Polska straciła Tańskiego. Polska straciła Bryłę. Polska straciła Kocjana. Polska straciła inżynierów, których wiedza mogła zadecydować o całych gałęziach przemysłu.
Niemcy – nawet po klęsce – zachowali swoje elity techniczne. My ich już nie mieliśmy. Dlatego nie da się dziś uczciwie mówić o „naturalnej przewadze gospodarczej Niemiec” ani o ich roli lidera Europy, bez uwzględnienia faktu, że ta przewaga została zbudowana na eksterminacji elit sasiadów i bezkarności sprawców.
Tadeusz Tański nie przegrał z historią. Został zamordowany, bo był zbyt cenny, by pozwolić mu odbudować Polskę. Jeśli chcesz, by Polska wreszcie pamiętała swoich inżynierów i wynalazców, jeśli chcesz rozumieć, skąd naprawdę biorą się dzisiejsze nierówności w Europie – przekaż ten tekst dalej. To nie są opowieści z przeszłości. To są źródła teraźniejszości.
Maciej Świrski
