Tajemnica depopulacji Europy w neolicie. Naukowcy coraz bliżej rozwikłania prehistorycznej zagadki 

Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature Ecology & Evolution” rzuca nowe światło na jedno z najbardziej tajemniczych wydarzeń w historii neolitycznej Europy, jakim było nagłe załamanie europejskiej populacji 5 tys. lat temu. Czy jesteśmy tym samym coraz bliżej rozwiązania tajemnicy depopulacji Europy w neolicie?

Depopulacja neolitycznej Europy

.Wyjaśnienia tego jakie było podłoże, przyczyny i skala depopulacji neolitycznej Europy badacze oparli na analizie DNA osób sprzed 5 tys. lat, które zostały pochowane na terenie rozległej neolitycznej nekropolii z współczesnej miejscowości Bury, która jest położona około 50 kilometrów na północ od Paryża.

Naukowcy zsekwencjonowali w sumie 132 genomy ludzkie, które pochodziły z dwóch różnych okresów czasowych, jakie rozdzielał czas, gdy tereny dzisiejszego Bury były opuszczone i niezamieszkane. Jak stwierdzili badacze, już sama ta luka wskazuje na poważne zakłócenie ciągłości osadniczej.

Zerwana ciągłość genetyczna

.Najbardziej uderzającym odkryciem podczas badań nad szczątkami z Bury okazał się brak bliskiego pokrewieństwa pomiędzy osobami pochowanymi w okresie przed i po tej przerwie osadniczej. Zamiast stopniowej ewolucji tej samej społeczności na tych terenach Francji nastąpiło gwałtowne zerwanie demograficzne, które podważa dotychczasowe modele interpretacyjne.

Pierwsza faza rozwoju nekropolii neolitycznej z Bury przypada na schyłek IV tysiąclecia p.n.e. i kończy się około 3000 roku p.n.e., w momencie gdy w północno-zachodniej Europie zaczynają zanikać tradycje budowy grobowców megalitycznych. To właśnie wówczas Bury i okolice zostają opuszczone przez dotychczasową ludność, po której nie ma już żadnego śladu. Po tym okresie opuszczenia Bury, miejsce to zostało ponownie zasiedlone, ale już przez zupełnie inną ludność – o odmiennym pochodzeniu genetycznym. 

Przodkowie współczesnych Francuzów i Hiszpanów

.Analiza opublikowana w „Nature Ecology & Evolution” wskazuje, że ta nowa ludność terenów dzisiejszej Francji była bliżej spokrewniona z Francuzami i Hiszpanami niż wcześniejsze społeczności, jakie zamieszkiwały Europę Zachodnią przed tajemniczą depopulacją neolityczną kontynentu europejskiego. 

Ten wielki spadek liczby ludności oraz zerwanie ciągłości genetycznej w poszczególnych europejskich populacjach 5 tys. lat temu ograniczało się nie tylko do nizinnych terenów Basenu Paryskiego we Francji, ale w zasadzie całego kontynentu Europejskiego. Archeolodzy od dawna wiedzą o tym, iż w okresie pomiędzy 3000 a 2600 rokiem p.n.e. nastąpiło nagłe i duże zerwanie ciągłości osadniczej. Dane radiowęglowe oraz dowody na odrastanie lasów w miejscach, które wcześniej były wykarczowane, wskazują, że rozległe obszary Europy 5 tys. lat temu zostały opuszczone, a presja człowieka na środowisko znacząco się zmniejszyła.

Dżuma, czy kryzys rolnictwa? Jaka była przyczyna załamania populacji Europy w neolice?

.Jedną z możliwych przyczyn tego załamania demograficznego w neolitycznej Europie mogła być pandemia. W materiale genetycznym wykryto ślady patogenów, w tym bakterii Yersinia pestis, odpowiedzialnej za dżumę. Choć jej występowanie było ograniczone, obecność chorób zakaźnych mogła osłabiać populacje, szczególnie w warunkach rosnącej gęstości zaludnienia i bliskiego kontaktu ze zwierzętami hodowlanymi.

Nie można też wykluczyć czynników środowiskowych. Intensywne rolnictwo mogło prowadzić do degradacji gleb i spadku wydajności produkcji żywności, co z kolei zwiększało podatność społeczności na kryzysy i migracje. W takich warunkach nawet niewielkie zakłócenia mogły wywołać efekt domina.

.Najnowsze odkrycia dokonane na terenie nekropolii Bury pokazują, że historia neolitycznej Europy była dużo bardziej niestabilna i dynamiczna niż do tej pory przypuszczaliśmy. Zamiast linearnego rozwoju widzimy cykle załamań i odnowy, w których całe społeczności znikały, ustępując miejsca nowym grupom. Tajemnica tej neolitycznej depopulacji nie została jeszcze w pełni rozwiązana, ale kolejne analizy przybliżają nas do zrozumienia mechanizmów, które ukształtowały fundamenty współczesnej Europy.

Marcin Jarzębski