W starożytnej Mezopotamii wykorzystywano asfalt?

Na kilka tysięcy lat przed pojawieniem się tak kluczowego dla współczesnej infrastruktury materiału budowlanego jak asfalt podobne tworzywo w zastosowaniu i formule było wykorzystywane już w czasach starożytnej Mezopotamii – tak wynika z wyników najnowszego badania, które zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym „Journal of Archaeological Science”.

Asfalt w starożytnej Mezopotamii

.Naukowcy wykazali, że w starożytnym mezopotamskim mieście Tal Abu Tbeirah, którego ruiny są położone w pobliżu rzeki Eufrat i jeziora Hammar w prowincji Dhi Qar w południowym Iraku, lokalni rzemieślnicy wykorzystywali precyzyjne, powtarzalne „receptury technologiczne” – które służyły im do wytwarzania materiałów o przeznaczeniu infrastrukturalno-architektonicznym. Podstawowym surowcem wykorzystywanym do produkcji tych materiałów był bitum. W przekonaniu ekspertów materiał ten był swego rodzaju „proto-asfaltem”.

Metoda produkcyjna tego przodka współczesnego asfaltu polegała na starannym łączeniu włókien roślinnych, proszków mineralnych i kontrolowanym procesie ich podgrzewania. W przekonaniu ekspertów ta technika produkcji zapowiadała zasady zgodnie z którymi obecnie jest przygotowywany asfalt. Brunatnoczarna naturalna mieszanina substancji organicznych o dużej lepkości, jaką jest wytwarzany na bazie ropy naftowej bitum był niezbędnym tworzywem w starożytnej Mezopotamii.

W tej starożytnej krainie położonej w dorzeczu rzek Tygrys i Eufrat bitum był wykorzystywany do uszczelniania łodzi, impregnowania koszy, klejenia narzędzi, a także formowania przenośnych bloków przeznaczonych do handlu. Jednak mieszaninie tej w surowej formie nie brak było wad. Przykładowo pod wpływem ciepła łatwo ulegał zmięknięciu, pękać gdy stawał się kruchy, albo zbyt lepki, aby można go było dalej efektywnie wykorzystywać, czy generalnie nim się posługiwać.

Koniecznym tym samym było stosowanie bitumu przede wszystkim w wersji, która została poddana odpowiedniej inżynieryjnej obróbce. Archeolodzy przeanalizowali w sumie 59 próbek pozyskanych z materiałów wykonanych na bazie bitumu, jakie zostały odkryte na terenie stanowiska Tal Abu Tbeirah w południowy Iraku. To stanowisko archeologiczne na terenie którego znajdują się ruiny dawnej dużej osady znajduje się w pobliżu jednego z najbardziej znaczących i znanych w historii starożytnej Mezopotamii ośrodków miejskich – w postaci Ur.

Naukowcy posługując się wysokiej jakości mikroskopami, umożliwiającymi przegląd i analizę danych materiałów w wysokiej rozdzielczości, a także wykorzystując technikę przetwarzania obrazu wspomaganego uczeniem maszynowym, zbadali wewnętrzną strukturę tych materiałów – bez uszkadzania artefaktów. Badacze nie skupili się wyłącznie na składzie chemicznym tego materiału, ale również zbadał jego mezostrukturę. pory, włókna roślinne, inkluzje mineralne oraz rozmieszczenie tych elementów. Mikroskopowa architektura ujawniła jak bardzo zaplanowane było to tworzywo oraz że w rzeczy samej przypominało asfalt.

Naukowcy odkryli szereg podobieństw pomiędzy mezopotamskim bitumem, a współczesnym asfaltem. Obecnie inżynierowie wzmacniają asfalt dodając do niego celulozę, konopie lub włókna syntetyczne – dzięki czemu zostaje wzmocniona odporność asfaltu na pękanie. Z kolei wypełniacze mineralne, takie jak proszek wapienny, regulują lepkość i zwiększają trwałość.

.Podobieństwa te nie są przypadkowe, ale ujawniają zbieżną logikę inżynieryjną. Mając do dyspozycji ten sam materiał – bitum – starożytni i współcześni budowniczowie odkryli podobne rozwiązania: kontrolowanie ciepła, dodawanie wzmocnień, równoważenie elastyczności z wytrzymałością. Sumeryjczycy nie dysponowali instrumentami laboratoryjnymi ani podręcznikami z zakresu materiałoznawstwa. Mogli się za to posługiwać tak znanym nam systematycznymi eksperymentami i międzypokoleniowym przekazywaniem wiedzy.

Marcin Jarzębski