AI i służby ratunkowe. Sztuczna inteligencja skraca czas dojazdu karetki, ale nie może zdecydować, czyje życie ważniejsze

Sztuczna inteligencja wykrywa zawał w rozmowie ze zgłaszającym i pożar, zanim ktokolwiek zadzwoni. Przy ograniczonych zespołach jej największym testem staje się jednak pytanie, kogo ratować najpierw.

.Ratownictwo jest dziedziną, w której czas mierzy się w minutach dzielących życie od śmierci, a zasobów zawsze jest za mało wobec potrzeb. Dyspozytor odbierający zgłoszenie alarmowe podejmuje w kilka sekund decyzje, od których zależy ludzki los, mając do dyspozycji mniej karetek i wozów, niż wymagałaby sytuacja. W tę szczelinę między pilnością a niedoborem wchodzi sztuczna inteligencja z obietnicą, która w tej dziedzinie znaczy więcej niż gdziekolwiek indziej: skrócić czas reakcji i lepiej rozłożyć pomoc. Rzecz w tym, że ta sama technologia, która potrafi uratować życie, przyspieszając reakcję, może też swoim błędem zdecydować, do kogo pomoc nie dotrze na czas. Nigdzie stawka pomyłki algorytmu nie jest równie wysoka.

Maszyna, która słyszy zawał

.Zacznijmy od strony, która już ratuje ludzi, bo dowody są mocne. Duńska firma Corti zbudowała system, który słucha rozmów z numerem alarmowym i analizuje słowa, ton głosu oraz oddech, by rozpoznać zatrzymanie krążenia szybciej niż człowiek. Wyniki robią wrażenie.W badaniach system wykrywał nagłe zatrzymanie krążenia w około 95% przypadków, podczas gdy wyszkoleni dyspozytorzy robili to w około 73%. Ma to znaczenie dosłownie na wagę życia, bo przeżywalność pozaszpitalnego zatrzymania krążenia liczy się w pojedynczych procentach, a każda minuta bez reanimacji dramatycznie ją obniża. Technologię testowano w Kopenhadze na numerze 112 i w kolejnych europejskich miastach we współpracy z organizacją zrzeszającą służby ratunkowe z ponad osiemdziesięciu krajów.

Podobnych zastosowań jest więcej. Na Tajwanie system AI odczytujący zapis EKG przesyłany z karetki rozpoznawał zawał serca średnio w 37 sekund, wobec ponad 113 sekund, gdy zapis czytał zdalnie dyżurny lekarz. Algorytmy kierują karetki przez korki, oceniają na podstawie danych o wypadku, czy potrzebna jest interwencja, i pomagają rozłożyć zespoły po mieście tak, by średni czas dojazdu był jak najkrótszy. W jednym z badań AI poprawiła terminowość reakcji na najpilniejsze wezwania o wartość odpowiadającą kilku dodatkowym dyżurom karetek tygodniowo. To realny zysk, mierzony w ludziach, którzy zdążyli otrzymać pomoc.

Oko, które widzi dym przed człowiekiem

.Druga rewolucja dzieje się w wykrywaniu katastrof, zwłaszcza pożarów. W zachodnich stanach USA sieci kamer wspieranych sztuczną inteligencją bez przerwy przeszukują horyzont w poszukiwaniu dymu. Kalifornijski system Alert California, liczący ponad tysiąc dwieście kamer, wykrył w 2025 roku 915 pożarów, zanim zgłosił je którykolwiek człowiek. W jednym przypadku w Arizonie algorytm dostrzegł dym, analitycy potwierdzili, że to nie chmura ani kurz, i straż ugasiła ogień, zanim przekroczył trzy hektary. Kamery firmy Pano AI monitorują dziś miliony hektarów w kilkunastu stanach oraz w Australii i Kanadzie, dając strażakom cenne minuty przewagi.

To pokazuje jednak zarazem granicę technologii, i tu zaczyna się sedno problemu. Jak zauważa badacz z instytutu RAND, gdy AI trafnie wykryje pożar, nie mówi, co z tym zrobić. Czy wysłać pomoc natychmiast, czy tylko obserwować. Gdzie ją skierować. Czy zarządzić ewakuację. Wszystkie te rozstrzygnięcia wciąż wymagają ludzi i systemów wspierania decyzji. Do tego dochodzi problem fałszywych alarmów, które w ratownictwie nie są tylko niewygodą, bo każda minuta uwagi poświęcona pozornemu zagrożeniu to minuta odebrana realnemu.

Kiedy priorytet staje się wyrokiem

.Tu dochodzimy do najtrudniejszego, do ustalania priorytetów. Wypadek drogowy, zgłoszenie przemocy domowej, podejrzenie podpalenia i jeden dostępny zespół. Kto ma pierwszeństwo? Dyspozytornie od dekad rozstrzygają takie dylematy, a sztuczna inteligencja obiecuje robić to szybciej i na podstawie większej liczby danych. W tej obietnicy kryje się jednak ryzyko, którego w innych dziedzinach nie ma. Gdy algorytm oceniający wiarygodność kredytową się myli, ktoś nie dostaje pożyczki. Gdy myli się algorytm ustalający priorytet wezwań, ktoś nie dostaje pomocy na czas.

Dwa niebezpieczeństwa są tu szczególnie realne. Pierwsze to błąd systematyczny ukryty w danych. Model uczący się na historii wezwań może odziedziczyć dawne nierówności, na przykład jeśli w przeszłości do pewnych dzielnic karetki jeździły wolniej, algorytm może uznać taki stan za normę i go utrwalić. Drugie to nadmierne zaufanie do maszyny. Wykryty przez system o wyższej wykrywalności zawał ma też więcej fałszywych alarmów, a dyspozytor pod presją czasu, widząc podpowiedź z wysokim wskaźnikiem pewności, rzadko ją kwestionuje. Nadzór człowieka, który miał być bezpiecznikiem, w ratownictwie łatwo zamienia się w automatyczne zatwierdzanie, tyle że tu stawką jest życie, a nie wygoda.

Narzędzie ratownika, nie sędzia życia

.Sedno sprawy wykracza poza sprawność dyspozytorni i dotyka pytania, na które żaden model nie ma prawa odpowiadać samodzielnie. Decyzja o tym, kto otrzyma pomoc jako pierwszy, gdy nie starcza jej dla wszystkich naraz, nie jest rozstrzygnięciem technicznym, lecz moralnym. Algorytm może i powinien wspierać tę decyzję, dostarczając szybszą, pełniejszą informację, wskazując najkrótszą trasę i wychwytując zawał, którego ucho dyspozytora mogłoby nie usłyszeć. Nie może jednak wziąć na siebie odpowiedzialności za to, czyje życie uzna za ważniejsze, bo maszyna nie stanie przed rodziną tego, do kogo pomoc nie dotarła.

.Najrozsądniejsza postawa wobec AI w ratownictwie nie polega ani na strachu przed powierzeniem maszynie decyzji o życiu, ani na bezkrytycznym zachwycie nad każdą zaoszczędzoną sekundą. Polega na trzeźwym rozdzieleniu ról. Sztuczna inteligencja jest w ratownictwie znakomitym narzędziem tam, gdzie liczy się szybkość i skala: w wykrywaniu, w analizie zgłoszenia, w optymalizacji dojazdu, w mapowaniu katastrofy. Powinna zostać narzędziem ratownika, przedłużeniem jego zmysłów i pamięci, a nie sędzią rozstrzygającym o wartości ludzkiego życia. Bo w tej dziedzinie pomyłka nie jest kosztem, który da się odpisać. Jest kimś, kto nie doczekał pomocy. I właśnie dlatego ostatnie słowo, zwłaszcza to najtrudniejsze, o tym, kogo ratować najpierw, musi pozostać przy człowieku, który weźmie za nie odpowiedzialność. Maszyna może skrócić drogę do ratunku. Nie może zdjąć z nas ciężaru decyzji, komu ten ratunek przypadnie.

Szymon Ślubowski