.W zespole regularnie piszącym teksty dla działu Piękno Nauki na portalu wszystkoconajwazniejsze.pl podsumowujemy rok 2015 — oceniamy, jaki był on dla nauki.

Ja rok ten zapamiętam jako czas wielkich triumfów, ale też rosnących niepokojów. Niewątpliwie spektakularny przelot sondy New Horizons nad powierzchnią Plutona czy też odkrycie nowego gatunku hominidów to wydarzenia, które na trwałe zmienią nasze rozumienie świata. Opracowana niedawno technologia edytowania genomu daje nam całkiem nowe możliwości radzenia sobie z niedoskonałościami ludzkiego organizmu i leczenia chorób na poziomie DNA. Pozwala także na całkowite wyeliminowanie malarii, choroby trapiącej miliony ludzi na świecie. Z drugiej strony — coraz większa oporność bakterii na stosowane bez umiaru antybiotyki, wybuchy kolejnych epidemii czy też coraz widoczniej zmieniający się klimat pokazują, że mamy ciągle wiele do zrobienia.

Świat to niezwykle skomplikowany system naczyń połączonych, który dynamicznie się zmienia, reagując także na działalność ponad 7 miliardów przedstawicieli homo sapiens. Naukowcy starają się zrozumieć te procesy, byśmy mogli w miarę możliwości ograniczyć nasz wpływ na środowisko, a także bronić się przed negatywnymi zjawiskami.

Nauka daje odpowiedzi na pytania nurtujące nas od tysiącleci, ale też musi się zmierzyć z wyzwaniami, o których nie wiedzieliśmy jeszcze wczoraj.

W minionym roku świętowaliśmy stulecie ogólnej teorii względności, opisującej, jak masa i energia zakrzywiają czasoprzestrzeń. W 2015 roku wypadła także 110. rocznica annus mirabilis — dwunastu niezwykłych miesięcy, w czasie których 26-letni Albert Einstein opublikował cztery artykuły zmieniające paradygmaty rzeczywistości, pozwalające na powstanie m.in. fotografii cyfrowej a przy okazji dające mu Nagrodę Nobla. Naukowcy do dziś, 60 lat po jego śmierci, inspirowani są odkryciami tego pracownika urzędu patentowego.

Rok 2015 uświadamiał nam ponadto, że nauka musi czerpać z benedyktyńskiej cierpliwości i pokory. Misje kosmiczne, takie jak ta badająca Plutona czy też lądowanie Philae na komecie 67P/C-G, to praca wielkich zespołów przez kilkanaście lat. Nowy stellarator Wendelstein 7-X uruchomiony w grudniu tego roku w Greifswaldzie to kolejny krok do realizacji marzenia mającego już ponad pół wieku — o niewyczerpalnych zasobach energii. Reaktor termojądrowy próbuje „ukraść” gwiazdom „pomysł” na wytwarzanie energii — badania prowadzą tysiące ludzi skupionych w laboratoriach od Stanów Zjednoczonych po Australię i Chiny.

Dziś odkryć nie dokonują geniusze odizolowani od świata w wieżach swoich myśli. XXI wiek to czas kolektywnego badania rzeczywistości.

Marcin JAKUBOWSKI

100 najlepszych uniwersytetów Europy

100 najlepszych uniwersytetów Europy

W najnowszym zestawieniu Times Higher Education (THE) 2016 wśród stu najlepszych europejskich uniwersytetów prym wiodą uniwersytety na wyspach brytyjskich. W klasyfikacji brano pod uwagę 13 wskaźników, w tym prace badawcze, poziom pedagogiczny, wymiany z innymi ośrodkami naukowymi, szczególnie w zakresie współpracy międzynarodowej. Być może stąd tak wysoka pozycja uczelni brytyjskich. Ale to tylko jedna z hipotez. Oto lista stu najlepszych uniwersytetów w Europie. Zapraszamy do dyskusji. Poszukajmy uczelni z Polski. 1 University of Oxford Wlk.Brytania 2 University of Cambridge Wlk.Brytania 3 Imperial College…

Inteligencja kruków

Inteligencja kruków

W rozważaniach nad inteligencją jeszcze do niedawna uważano, że tylko ludzie posiedli umiejętność abstrakcyjnego rozumowania.  Skoro tylko człowiek posługuje się językiem, tylko on jest w stanie myśleć, prawda?   .Dzisiejsza nauka obala ten pogląd dzięki wielu eksperymentom badających m. in. umiejętność  rozwiązywania problemów przez wrony. Jak się okazuje, ptaki  z mózgami wielkości ludzkiego kciuka radzą sobie ze złożonymi problemami nie gorzej od siedmiolatków.  W słynnym już eksperymencie z przysmakiem w menzurce z wodą wrony decydowały się na użycie narzędzi w odpowiednim kontekście, np. o odpowiednim rozmiarze,…

Alice LATIMIER: Mózg może się uczyć w każdym wieku. O tym, że na naukę nigdy nie jest za późno
Alice LATIMIER

Alice LATIMIER

Mózg może się uczyć w każdym wieku.
O tym, że na naukę nigdy nie jest za późno

Przekażcie Waszym Rodzicom i najbliższym: czas zacząć naukę… nieważne ile ma się lat! Jesteśmy w pewnym sensie „zaprogramowani” na to, żeby się uczyć. Nasz mózg jest w stanie ciągle się dostosowywać i zmieniać pod wpływem naszych doświadczeń, od najmłodszych lat do starości. Nie ma więc jednego wieku na naukę nowego języka.

Prof. Wojciech ROSZKOWSKI: Jak uczyć historii?
Prof. Wojciech ROSZKOWSKI

Prof. Wojciech ROSZKOWSKI

Jak uczyć historii?

Właściwy poziom dumy narodowej zbudujemy jedynie wtedy, gdy zamiast licytować sukcesy i porażki, zastanowimy się naprawdę, kim jesteśmy jako wspólnota: czy kieruje nami dążenie do wolności, czy do świętego spokoju, czy szczytne ideały, czy materialny dostatek, a wreszcie, co być może najważniejsze w historii Polski – co mogliśmy osiągnąć sami, a co stało się rezultatem działań obcych, a więc co nam pomogło, a co przeszkodziło i kto był winien – „my” czy „oni”.

Prof. Andrzej JAJSZCZYK: Sukces nauki zaczyna się w szkole
Prof. Andrzej JAJSZCZYK

Prof. Andrzej JAJSZCZYK

Sukces nauki zaczyna się w szkole

Słabość nauki nie jest konsekwencją niskich nakładów na nią. Ma znacznie głębsze korzenie, wiąże się to z niedostatkami kształcenia na szczeblu podstawowym i średnim.

Prof. Michał KLEIBER: Walka ze zmianami klimatu. Damy radę?
Prof. Michał KLEIBER

Prof. Michał KLEIBER

Walka ze zmianami klimatu. Damy radę?

Wzrost światowych cen energii może wywołać w wielu krajach poważne niepokoje społeczne krytyczne wobec całej polityki proklimatycznej. W Unii Europejskiej – w szczególności programu Fit for 55.

Carl BILDT: Niejasne perspektywy wobec globalnych wyzwań
Carl BILDT

Carl BILDT

Niejasne perspektywy wobec globalnych wyzwań

Stany Zjednoczone są kluczowe w globalnej odpowiedzi na wyzwania klimatyczne. Najważniejsze pytanie dotyczy tego, czy w obliczu wielu pól konfrontacji USA będą w stanie nawiązać konstruktywne stosunki z Chinami w celu ochrony klimatu.

Simon INGS: Lem. Człowiek przyszłości
Simon INGS

Simon INGS

Lem. Człowiek przyszłości

Już w latach 50. ubiegłego wieku Stanisław Lem, autor literatury fantastycznonaukowej, zaczął spisywać swoje prorocze obserwacje teraźniejszości oraz tego, co jeszcze przed nami. Jego wizje spełniają się w sposób wręcz niespotykany.

Prof. Jerzy HAUSNER: Uniwersytet – archipelag wartości
Prof. Jerzy HAUSNER

Prof. Jerzy HAUSNER

Uniwersytet – archipelag wartości

Polski uniwersytet jest zdepersonalizowany. Następuje osłabienie relacji między nauczycielami a studentami. Zanik wspólnotowości napędzany jest postępującą biurokratyzacją. Częścią rzeczywistości polskich uniwersytetów jest „najmowanie” pracowników naukowych, którzy niejednokrotnie prowadzą działalność komercyjną poza murami uczelni w ramach podmiotów zewnętrznych.

Prof. Michał KLEIBER: Po pierwsze - edukacja
Prof. Michał KLEIBER

Prof. Michał KLEIBER

Po pierwsze - edukacja

W jakie absolutnie podstawowe kompetencje powinna wyposażać swych absolwentów szkoła?

Prof. Piotr DŁUGOSZ: Kolejne stracone pokolenie?
Prof. Piotr DŁUGOSZ

Prof. Piotr DŁUGOSZ

Kolejne stracone pokolenie?

Pandemia COVID-19 naruszyła dotychczasowy porządek świata i zmieniła funkcjonowanie wielu podsystemów społecznych. Jednym z nich jest subsystem edukacyjny, który musiał się dostosować do nowej sytuacji poprzez bezprecedensową zmianę trybu funkcjonowania polegającą na przejściu szkół na nauczanie zdalne.

Marcin JAKUBOWSKI: Lem. Człowiek renesansu
Marcin JAKUBOWSKI

Marcin JAKUBOWSKI

Lem. Człowiek renesansu

Lem interesował się cybernetyką, genetyką i kosmologią (rozważał możliwość istnienia rozpatrywanego dziś na serio „multiversum” – wielu wszechświatów sąsiadujących ze sobą). Tak nadużywane dziś określenie „człowiek renesansu” znakomicie pasowało do Lema.

Prof. Michał KLEIBER: Jak stawić czoła globalnym wyzwaniom, czyli uniwersytet na wagę złota
Prof. Michał KLEIBER

Prof. Michał KLEIBER

Jak stawić czoła globalnym wyzwaniom, czyli uniwersytet na wagę złota

Wykorzystując doświadczenia z przeszłości i tworząc kapitał intelektualny na przyszłość, właśnie teraz decydujemy o naszym losie na nadchodzące, trudne, ale także fascynujące lata. Świadomość naszej wspólnej za to odpowiedzialności przesądza o znaczeniu edukacji i nauki – najważniejszych elementów w osiąganiu mądrej synergii, płynącej z rozumienia przeszłości, świadomego działania w teraźniejszości i aktywnego kształtowania przyszłości.

Eliezer YUDKOWSKY: Siła inteligencji
Eliezer YUDKOWSKY

Eliezer YUDKOWSKY

Siła inteligencji

Niedocenienie inteligencji pociąga za sobą niedoszacowanie potencjalnej potęgi sztucznej inteligencji.

Prof. Teodor SEDLARSKI: Trójmorze jest naszą wspólną szansą
Prof. Teodor SEDLARSKI

Prof. Teodor SEDLARSKI

Trójmorze jest naszą wspólną szansą

Badania naukowe i innowacje odgrywają kluczową rolę w strategii rozwoju i zatrudnienia Unii Europejskiej. Stymulowanie działań w tych sektorach pozwoli opracować odpowiednie rozwiązania umożliwiające sprostanie istotnym wyzwaniom, takim jak zmiany klimatyczne, bezpieczeństwo energetyczne, zdrowie publiczne, warunki życia i pracy.