.W zespole regularnie piszącym teksty dla działu Piękno Nauki na portalu wszystkoconajwazniejsze.pl podsumowujemy rok 2015 — oceniamy, jaki był on dla nauki.

Ja rok ten zapamiętam jako czas wielkich triumfów, ale też rosnących niepokojów. Niewątpliwie spektakularny przelot sondy New Horizons nad powierzchnią Plutona czy też odkrycie nowego gatunku hominidów to wydarzenia, które na trwałe zmienią nasze rozumienie świata. Opracowana niedawno technologia edytowania genomu daje nam całkiem nowe możliwości radzenia sobie z niedoskonałościami ludzkiego organizmu i leczenia chorób na poziomie DNA. Pozwala także na całkowite wyeliminowanie malarii, choroby trapiącej miliony ludzi na świecie. Z drugiej strony — coraz większa oporność bakterii na stosowane bez umiaru antybiotyki, wybuchy kolejnych epidemii czy też coraz widoczniej zmieniający się klimat pokazują, że mamy ciągle wiele do zrobienia.

Świat to niezwykle skomplikowany system naczyń połączonych, który dynamicznie się zmienia, reagując także na działalność ponad 7 miliardów przedstawicieli homo sapiens. Naukowcy starają się zrozumieć te procesy, byśmy mogli w miarę możliwości ograniczyć nasz wpływ na środowisko, a także bronić się przed negatywnymi zjawiskami.

Nauka daje odpowiedzi na pytania nurtujące nas od tysiącleci, ale też musi się zmierzyć z wyzwaniami, o których nie wiedzieliśmy jeszcze wczoraj.

W minionym roku świętowaliśmy stulecie ogólnej teorii względności, opisującej, jak masa i energia zakrzywiają czasoprzestrzeń. W 2015 roku wypadła także 110. rocznica annus mirabilis — dwunastu niezwykłych miesięcy, w czasie których 26-letni Albert Einstein opublikował cztery artykuły zmieniające paradygmaty rzeczywistości, pozwalające na powstanie m.in. fotografii cyfrowej a przy okazji dające mu Nagrodę Nobla. Naukowcy do dziś, 60 lat po jego śmierci, inspirowani są odkryciami tego pracownika urzędu patentowego.

Rok 2015 uświadamiał nam ponadto, że nauka musi czerpać z benedyktyńskiej cierpliwości i pokory. Misje kosmiczne, takie jak ta badająca Plutona czy też lądowanie Philae na komecie 67P/C-G, to praca wielkich zespołów przez kilkanaście lat. Nowy stellarator Wendelstein 7-X uruchomiony w grudniu tego roku w Greifswaldzie to kolejny krok do realizacji marzenia mającego już ponad pół wieku — o niewyczerpalnych zasobach energii. Reaktor termojądrowy próbuje „ukraść” gwiazdom „pomysł” na wytwarzanie energii — badania prowadzą tysiące ludzi skupionych w laboratoriach od Stanów Zjednoczonych po Australię i Chiny.

Dziś odkryć nie dokonują geniusze odizolowani od świata w wieżach swoich myśli. XXI wiek to czas kolektywnego badania rzeczywistości.

Marcin JAKUBOWSKI

Rafael YUSTE, Darío GIL: Dlaczego nauka powinna zrewolucjonizować świat polityki Rafael YUSTE, Darío GIL: Dlaczego nauka powinna zrewolucjonizować świat polityki
Darío GILRafael YUSTE

Darío GIL
Rafael YUSTE

Dlaczego nauka powinna zrewolucjonizować świat polityki

Kryzysy wymagają alternatywnych mechanizmów przywództwa, finansowania i koordynacji między instytucjami. Zamiast rekrutować naukowców na przywódców politycznych, musimy zaszczepić myślenie naukowe w nowych i istniejących instytucjach.

Cezary KOŚCIELNIAK: Uczelnie pozostają kluczowym narzędziem tworzenia elit przyszłej Polski Cezary KOŚCIELNIAK: Uczelnie pozostają kluczowym narzędziem tworzenia elit przyszłej Polski
Cezary KOŚCIELNIAK

Cezary KOŚCIELNIAK

Uczelnie pozostają kluczowym narzędziem tworzenia elit przyszłej Polski

Przez wiele lat spieraliśmy się, czy uniwersytet powinien działać jak przedsiębiorstwo, zastanawialiśmy się, czy powinien być kopią sprawnych korporacji, narzekaliśmy na jego niepraktyczne cele. Zdaje się, że przeoczyliśmy debatę nad rolą formacyjną uniwersytetu, przekazem idei itp.

Piotr GERLACH: Szczepionka mRNA przeciw SARS-CoV-2. Nowy rozdział w historii szczepień Piotr GERLACH: Szczepionka mRNA przeciw SARS-CoV-2. Nowy rozdział w historii szczepień
Piotr GERLACH

Piotr GERLACH

Szczepionka mRNA przeciw SARS-CoV-2. Nowy rozdział w historii szczepień

Szczepionki przeciw SARS-CoV-2 opracowane w technologii mRNA są pionierskie, ale nie będą ostatnie. Świat nauki i firm farmaceutycznych odniósł sukces, którym jest bezprecedensowe tempo ich dostarczenia. I jeśli już nie trwają, to na pewno niebawem zostaną rozpoczęte prace nad projektami kolejnych szczepionek mRNA, wycelowanych w najbardziej niebezpieczne wirusy.

Prof. Andrzej JAJSZCZYK: Dziewięć postulatów. Jak poprawić polskie uczelnie? Prof. Andrzej JAJSZCZYK: Dziewięć postulatów. Jak poprawić polskie uczelnie?
Prof. Andrzej JAJSZCZYK

Prof. Andrzej JAJSZCZYK

Dziewięć postulatów.
Jak poprawić polskie uczelnie?

Bez prowadzenia badań naukowych na dobrym, światowym poziomie Polska jest skazana na cywilizacyjne zapóźnienie i marginalizację w świecie. Wspieranie nauki powinno być zadaniem ogólnonarodowym, niezależnym od sympatii politycznych.

Aleksandra OBRĘPALSKA-STĘPLOWSKA: Nagroda Nobla. Wirus nie A i nie B - odkrycia, którym wielu zawdzięcza życie Aleksandra OBRĘPALSKA-STĘPLOWSKA: Nagroda Nobla. Wirus nie A i nie B - odkrycia, którym wielu zawdzięcza życie
Aleksandra OBRĘPALSKA-STĘPLOWSKA

Aleksandra OBRĘPALSKA-STĘPLOWSKA

Nagroda Nobla. Wirus nie A i nie B - odkrycia, którym wielu zawdzięcza życie

Faworytów do tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny było kilku. Wśród nich badacze genomu człowieka neandertalskiego, z biologiem specjalizującym się w genetyce ewolucyjnej – Svante Pääbo – na czele. Rok 2020 musiał należeć jednak do naukowców badających wirusy.

Prof. Wojciech ROSZKOWSKI: Jak uczyć historii? Prof. Wojciech ROSZKOWSKI: Jak uczyć historii?
Prof. Wojciech ROSZKOWSKI

Prof. Wojciech ROSZKOWSKI

Jak uczyć historii?

Właściwy poziom dumy narodowej zbudujemy jedynie wtedy, gdy zamiast licytować sukcesy i porażki, zastanowimy się naprawdę, kim jesteśmy jako wspólnota: czy kieruje nami dążenie do wolności, czy do świętego spokoju, czy szczytne ideały, czy materialny dostatek, a wreszcie, co być może najważniejsze w historii Polski – co mogliśmy osiągnąć sami, a co stało się rezultatem działań obcych, a więc co nam pomogło, a co przeszkodziło i kto był winien – „my” czy „oni”.

Prof. Leszek PACHOLSKI: Jeśli już trzeba Ministerstwo Nauki łączyć, to optymalnym będzie połączenie z Ministerstwem Rozwoju Prof. Leszek PACHOLSKI: Jeśli już trzeba Ministerstwo Nauki łączyć, to optymalnym będzie połączenie z Ministerstwem Rozwoju
Prof. Leszek PACHOLSKI

Prof. Leszek PACHOLSKI

Jeśli już trzeba Ministerstwo Nauki łączyć, to optymalnym będzie połączenie z Ministerstwem Rozwoju

Boję się, że włączenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wraz z Ministerstwami Sportu i Edukacji Narodowej do Ministerstwa Kultury dramatycznie zmniejszy szansę na wyjście polskiej gospodarki z pułapki średniego wzrostu. Taka zmiana nie doprowadzi do zwiększenia finansowania badań ani do zmiany sposobu myślenia o nauce. Dalej będzie się wierzyć, że uczelnie mogą być izolowane od potrzeb społeczeństwa, a uczeni realizują swoje pasje, zajmując się rozwiązywaniem nikomu niepotrzebnych zagadek.

Marcin JAKUBOWSKI: ITER – największy projekt światowej nauki, droga ku niewyczerpywalnemu źródłu energii Marcin JAKUBOWSKI: ITER – największy projekt światowej nauki, droga ku niewyczerpywalnemu źródłu energii
Marcin JAKUBOWSKI

Marcin JAKUBOWSKI

ITER – największy projekt światowej nauki, droga ku niewyczerpywalnemu źródłu energii

W powstającym na południu Francji eksperymencie, którego koszt całkowity zamknie się w sumie około 22 miliardów euro, uczestniczą Unia Europejska, Chiny, Rosja, Japonia, Indie, Korea Południowa i Stany Zjednoczone. Każdy z partnerów projektu dostarcza komponenty, które teraz z ogromną precyzją umieszczone będą wewnątrz kriostatu. Pierwszy próbny rozruch ITER-a planowany jest na rok 2025, ale będzie trzeba jeszcze 10 lat na całkowite ukończenie konstrukcji i fazę testów. Pierwsze wyładowania, w których będzie powstawała energia, zostaną wytworzone w 2035 roku.

Jędrzej STĘPIEŃ: Siła woli Jędrzej STĘPIEŃ: Siła woli
Jędrzej STĘPIEŃ

Jędrzej STĘPIEŃ

Siła woli

Od strony biologicznej siła woli zależy od poziomu glukozy, jednak od strony duchowej karmi się sensem. Zajmowanie się czymś, co ma sens, wzmacnia siłę woli, podobnie jak myślenie o wyższych celach i ideałach – pisze Jędrzej STĘPIEŃ W CV, w sekcji „moje najmocniejsze strony”, ludzie najczęściej wymieniają szczerość, poczucie humoru, uprzejmość, kreatywność, odwagę, a nawet skromność, zapominając o samoopanowaniu, cesze leżącej u podstaw największych ludzkich osiągnięć, a pochodzącej wprost z siły woli. Ta celna obserwacja otwiera książkę Willpower napisaną przez…

Prof. Piotr TRYJANOWSKI: Metafory forecastingu. Zróżnicowanie łabędzi Prof. Piotr TRYJANOWSKI: Metafory forecastingu. Zróżnicowanie łabędzi
Prof. Piotr TRYJANOWSKI

Prof. Piotr TRYJANOWSKI

Metafory forecastingu. Zróżnicowanie łabędzi

Z racji kryzysów rynku finansowego czy też zmian klimatycznych i epidemii szczególne miejsca w forecastingu zyskały łabędzie, a zwłaszcza jeden ich przedstawiciel – łabędź czarny.

Karolina W. OLSZOWSKA: Uniwersytet Jagielloński - perła w koronie nauki polskiej Karolina W. OLSZOWSKA: Uniwersytet Jagielloński - perła w koronie nauki polskiej
Karolina Wanda OLSZOWSKA

Karolina Wanda OLSZOWSKA

Uniwersytet Jagielloński - perła w koronie nauki polskiej

Warto pomyśleć o tym, jak głęboko Uniwersytet Jagielloński jest wpisany w polską historię. Był świadkiem wszystkich zawirowań i ostoją polskiej nauki przez stulecia. Dziś obchodzi kolejną rocznicę fundacji – 656. Oby podobnych było jeszcze wiele, bo czym byłby Kraków bez pięknego budynku Collegium Novum.

Prof. Piotr TRYJANOWSKI, prof. Martin HROMADA: Innowacji nie da się zaprogramować. Życie samo znajduje najlepsze rozwiązania Prof. Piotr TRYJANOWSKI, prof. Martin HROMADA: Innowacji nie da się zaprogramować. Życie samo znajduje najlepsze rozwiązania
Prof. Martin HROMADAProf. Piotr TRYJANOWSKI

Prof. Martin HROMADA
Prof. Piotr TRYJANOWSKI

Innowacji nie da się zaprogramować. Życie samo znajduje najlepsze rozwiązania

Rewolucje w innowacjach, takie największe, tym razem mogą mieć miejsce na peryferiach. Mamy więc szansę. Robić coś tylko dobrze albo nawet doskonale to nie jest recepta na innowacje. Próbować, mylić się i ponownie próbować, kombinować, pozwolić myślom z różnych dziedzin zapładniać się. Wstawać po upadku, otrzepać się z kurzu wcześniejszych nieudanych prób i działać z podniesioną głową. To nie jest proste – ani psychologicznie, ani wizerunkowo.

Prof. Michał KLEIBER: Pakt na rzecz polskiej innowacyjności - niezbędny dziś, szczególnie dziś Prof. Michał KLEIBER: Pakt na rzecz polskiej innowacyjności - niezbędny dziś, szczególnie dziś
Prof. Michał KLEIBER

Prof. Michał KLEIBER

Pakt na rzecz polskiej innowacyjności - niezbędny dziś, szczególnie dziś

W życiu politycznym, stymulowanym przez niektóre media, zbyt często dominuje pusta retoryka, przewaga interesu partyjnego nad interesem państwa, promocja krzykliwych i często agresywnych zachowań kosztem merytorycznej debaty. Jeśli już tak być musi, to przynajmniej niech to będzie tylko część debaty – znalezienie sposobu na konstruktywną rozmowę o fundamentalnych wyzwaniach będących przed nami przesądza bowiem o naszej zdolności do autonomicznego kształtowania wspólnej przyszłości.

Magazyn idei "Wszystko Co Najważniejsze" oczekuje na Państwa w EMPIKach w całym kraju, w Księgarni Polskiej w Paryżu na Saint-Germain, naprawdę dobrych księgarniach w Polsce i ośrodkach polonijnych, a także w miejscach najważniejszych debat, dyskusji, kongresów i miejscach wykuwania idei.

Aktualne oraz wcześniejsze wydania dostępne są także wysyłkowo.

zamawiam