Bośnia i Hercegowina, najbardziej podzielony kraj Europy?

System stworzony po wojnie lat 1992-95, w którym władzę państwową w Bośnie i Hercegowinie podzielono wzdłuż linii narodowościowych, sprawił, że adres i tożsamość odgrywają kluczową rolę w wyborach w tym kraju. Ustrój opiera się bowiem na reprezentacji politycznej trzech „narodów konstytutywnych”: Bośniaków, Chorwatów i Serbów.

Wyborca nie musi formalnie deklarować swojej przynależności etnicznej przed oddaniem głosu, podział terytorialny i kategorie etniczne są jednak wpisane w architekturę ustroju

Ponad 3,4 mln wyborców wybiera trzyosobowe Prezydium, złożone z przedstawicieli trzech narodów konstytutywnych i pełniące funkcję kolektywnej głowy państwa, oraz deputowanych niższej izby parlamentu BiH – Izby Reprezentantów Zgromadzenia Parlamentarnego. W Federacji BiH, jednej z dwóch autonomicznych części kraju, trwają wybory do Izby Reprezentantów oraz parlamentów 10 kantonów. W drugiej części, Republice Serbskiej, wybierani są: prezydent, wiceprezydenci i deputowani Zgromadzenia Narodowego RS.

W większości państw demokratycznych adres zameldowania decyduje głównie o tym, w jakim okręgu wyborczym oddaje się głos. W Bośni i Hercegowinie na jego podstawie obywatelom przypisywane są konkretne role, zarówno w kontekście ich czynnego, jak i biernego prawa wyborczego. Dwaj członkowie Prezydium, Bośniak i Chorwat, są wybierani w Federacji BiH, w której dominują te dwa narody. Członek reprezentujący Serbów jest natomiast wybierany w Republice Serbskiej, w której większość stanowi ludność serbska.

Istotnym aspektem jest przynależność etniczna

Dwóch obywateli BiH o niemal identycznych poglądach politycznych, ale zamieszkujących Sarajewo (w Federacji BiH) i Banja Lukę (w Republice Serbskiej), nie ma zatem takiego samego wyboru, jeśli chodzi o skład Prezydium.

Innym istotnym aspektem jest przynależność etniczna. O miejsca w Prezydium mogą ubiegać się wyłącznie osoby reprezentujące trzy narody konstytutywne. Z tych trzech społeczności wywodzi się również skład Izby Narodów, czyli izby wyższej centralnego parlamentu.

Tymczasem w Bośni i Hercegowinie poza osobami identyfikującymi się jako Bośniacy, Chorwaci lub Serbowie mieszkają również m.in. Romowie, Żydzi, osoby mieszanego pochodzenia oraz ludzie odmawiający wpisania się w kategorie etniczne i budujący swoją tożsamość wokół obywatelskiego pojęcia „Bośniak”, rozumianego jako obywatel BiH.

Zasady obsadzania mandatów w Prezydium i Izbie Narodów skrytykował w 2009 roku w swoim orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka, zwracając uwagę na naruszenia europejskich standardów przez dyskryminację osób niebędących Bośniakami, Serbami lub Chorwatami. Przeciwko państwu wystąpili wówczas przedstawiciele mniejszości romskiej i żydowskiej.

Mimo terytorialnych i etnicznych kategorii, które określają system wyborczy, obywatele Bośni i Hercegowiny zgodnie przykładają ogromną wagę do kwestii wynagrodzeń, świadczeń socjalnych, problemu korupcji, emigracji z kraju, członkostwa w Unii Europejskiej czy infrastruktury.

PAP/MB