Dlaczego przeciążony mózg uczy się gorzej?

Im dłużej siedzimy nad książkami, tym częściej mamy wrażenie, że wiedza przecieka nam przez palce. Czytamy ten sam akapit po raz trzeci i nadal nic nie zostaje w głowie. To nie brak dyscypliny ani lenistwo. To nasz mózg, a konkretniej jego architektura, która nie jest stworzona do nauki przez zalewanie informacją, lecz do jej mądrego porządkowania.

Przeciążony mózg nie zapamięta informacji

.Wyobraźmy sobie próbę napełnienia małej butelki wodą z węża strażackiego. Strumień jest potężny, ale efekt mizerny. Większość wody się wylewa, a butelka nadal nie jest pełna. Bardzo podobnie działa nasz mózg, gdy próbujemy uczyć się przez kumulowanie treści, notatek i godzin spędzonych nad materiałem. Paradoks polega na tym, że im więcej dokładamy, tym mniej realnie przyswajamy. Klucz do zrozumienia tego mechanizmu kryje się w pojęciu obciążenia poznawczego. To ono opisuje wysiłek, jaki mózg musi włożyć w przetwarzanie nowych informacji. Część tego wysiłku jest nieunikniona, bo wynika z samej trudności tematu. Inna część jest jednak zupełnie zbędna i powstaje wtedy, gdy uczymy się w chaosie, z nadmiarem bodźców, niepotrzebnych detali i powtórzeń.

Miejscem, w którym rozgrywa się walka o skuteczne uczenie, jest pamięć robocza. To swoista operacyjna pamięć mózgu, odpowiedzialna za chwilowe przechowywanie i manipulowanie informacjami. Jej pojemność jest zaskakująco mała. Jednocześnie potrafimy utrzymać w niej zaledwie kilka elementów. Gdy przekroczymy ten limit, reszta po prostu znika. Nie dlatego, że jest mniej ważna, ale dlatego, że mózg nie miał gdzie jej pomieścić.

To właśnie dlatego uczenie się przez dokładanie kolejnych materiałów często kończy się frustracją. Jak podkreślono na łamach „The Conversation” mózg nie integruje treści, lecz gubi je po drodze. Efektywna nauka polega więc na robieniu miejsca w pamięci roboczej, a nie na jej ciągłym przeciążaniu. Im mniej zbędnego wysiłku, tym więcej przestrzeni na realne zrozumienie.

Neurobiologia podsuwa tu zaskakujący wniosek. Sprawny, dobrze wytrenowany mózg wcale nie pracuje intensywniej. Przeciwnie. Wykazuje mniejszą aktywność w kluczowych obszarach, bo działa oszczędniej i bardziej precyzyjnie. Podobnie jak doświadczony sportowiec, który wykonuje ruchy płynnie i bez zbędnego napięcia, mózg uczy się osiągać lepsze efekty przy mniejszym zużyciu energii.

Organizowanie nauki i przyswajania wiedzy

.Znaczenie ma także sposób organizowania nauki w czasie. Badania konsekwentnie pokazują, że regularne, krótsze sesje rozłożone na wiele dni przynoszą lepsze efekty niż wielogodzinne zrywy tuż przed terminem. Mózg potrzebuje przerw, aby porządkować i utrwalać informacje. Nauka jest procesem, a nie jednorazowym wysiłkiem.

Równie istotny jest rodzaj wykonywanych zadań. Bierne powtarzanie, ponowne czytanie czy zapamiętywanie list mają ograniczoną skuteczność. Znacznie lepiej działają aktywności, które zmuszają do myślenia, przekształcania treści i sprawdzania własnego rozumowania. Kiedy tłumaczymy materiał własnymi słowami, zmieniamy jego formę albo próbujemy odtworzyć go z pamięci, mózg musi wykonać realną pracę poznawczą. To właśnie wtedy powstaje trwała wiedza.

Skuteczne uczenie się nie polega więc na heroicznej samodyscyplinie ani na przekraczaniu granic wytrzymałości. Polega na zrozumieniu ograniczeń, z jakimi wszyscy funkcjonujemy. Gdy ograniczamy nadmiar bodźców, porządkujemy treści i dajemy mózgowi czas na integrację informacji, uczymy się szybciej, głębiej i z mniejszym wysiłkiem. Mniej w tym przypadku naprawdę znaczy więcej.

Mózg może się uczyć w każdym wieku. O tym, że na naukę nigdy nie jest za późno

.„W moim wieku już za późno, żeby uczyć się grać na fortepianie”! „W moim wieku już za późno, żeby uczyć się hiszpańskiego”! Koniec z wymówkami i ze stereotypami! Alice LATIMIER udowadnia, że nasz mózg może uczyć się w każdym wieku. Czego zatem zaczniecie się uczyć dzisiaj?

W wieku 55 lat Philippe w końcu znalazł czas dla siebie, po tym jak dzieci opuściły dom rodzinny. A może zacząć się uczyć grać na fortepianie? Zawsze o tym marzył. Ale w wieku 55 lat, mówi sobie, nie jestem już w stanie tego zrobić, jestem zbyt stary, a mój mózg nie jest już taki wydajny jak wtedy, gdy miałem 20 lat…

Nathalie ma 30 lat. By uczynić kolejny krok w karierze zawodowej, musi wybrać pomiędzy ofertą pracy w Niemczech, która jej zbytnio do gustu nie przypada, i w Hiszpanii, którą uważa za wspaniałą. Teraz żałuje: „Powinnam była uczyć się hiszpańskiego, gdy byłam w liceum. Dziś jest już za późno na naukę nowego języka”.

Wiele osób doświadcza tego uczucia bycia zbyt starym, żeby uczyć się czegoś nowego. Ale czy jest ono uzasadnione?

Czy faktycznie istnieje jakaś granica wieku, od której nasz mózg nie jest już w stanie nauczyć się grać na instrumencie czy mówić w nowym języku?

Uczenie się jest, w rzeczywistości, czynnością całego życia. Od najmłodszych lat nasz mózg mobilizuje znaczną część swoich funkcji (skupienie, pamięć, widzenie, słyszenie, motoryka…) po to, abyśmy mogli nabywać nową wiedzę i nowe umiejętności. Jakie mechanizmy pozwalają nam się uczyć? I jak się one zmieniają wraz z upływem lat?

Uczenie się jest dynamicznym procesem poznawczym, który przebiega w dwóch etapach: najpierw następuje pozyskanie nowej informacji, a później, jej zmagazynowanie w pamięci. Proces ten zostawia pewnego rodzaju odcisk w naszym mózgu, jako ślad po przeżytym doświadczeniu. A dokładniej, neurony, które uczestniczą w tym doświadczeniu i pozyskaniu nowej informacji zmieniają sposób, w jaki rozmawiają ze sobą: ich połączenia (synapsy) wzmacniają się lub zanikają.

Czasami zdarza się, że dynamika naszych procesów uczenia się prowadzi, po prostu, do eliminacji niepotrzebnych połączeń neuronowych, na rzecz połączeń „pożytecznych”. Mówi się obrazowo o „przycinaniu” synaps (pruning w jęz. angielskim), tak jak robi się z drzewami, które pozbawia się niepotrzebnych gałęzi. Do „przycinania” synaps dochodzi głównie w dzieciństwie oraz w czasie olbrzymiej rewolucji, jaką jest okres dojrzewania.

Zmiany na poziomie neuronów mają związek z tym, czego się uczymy i są szczególnie intensywne w okresie dzieciństwa. Zdobywamy wtedy dużą ilość wiedzy i rozwijamy nowe kompetencje, takie jak widzenie, dotykanie, chodzenie czy mówienie. Te zdobycze odciskają piętno na całym mózgu, ponieważ uczestniczą w procesie transformacji rozmaitych sieci neuronów. Nic w naszym mózgu nie istnieje trwale.

Uczenie się pozostawia zatem w naszym mózgu fizyczny ślad. Ten dynamiczny mechanizm nosi nazwę neuroplastyczności bądź plastyczności mózgu. Odkrycie go przez neurobiologów pozwoliło zrozumieć podstawową rzecz: nic w naszym mózgu nie istnieje trwale.

Gdy się uczymy, plastyczność mózgu pozwala na jego ciągłe modelowanie. Ten mechanizm jest nie tylko stosunkowo szybki, ale też odwracalny. Naukowcy odkryli bowiem, że niektóre regiony mózgu u młodych, pełnoletnich osób, wykazywały znaczne zmiany strukturalne po trzech miesiącach nauki żonglowania, w porównaniu z mózgami osób, które nie uczyły się żonglować. Te zmiany zanikały kilka tygodni po zaprzestaniu nauki. Teraz już rozumiemy, dlaczego artyści cały czas ćwiczą!

LINK DO TEKSTU: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/alice-latimier-mozg-moze-sie-uczyc-w-kazdym-wieku-na-nauke-nigdy-nie-jest-za-pozno/

Laura Wieczorek