Europa staje się coraz gorętsza. Jak zmienia się sposób projektowania tarasów i ogrodów?
Lato 2026 pokazuje, że wysoka temperatura staje się w Europie problemem o coraz większej skali. Zachodnia część kontynentu ma za sobą najgorętszy czerwiec w historii pomiarów, a 11 sierpnia około 204 mln mieszkańców Europy Zachodniej miało znaleźć się na obszarach, gdzie temperatura przekraczała sezonową normę o co najmniej 5°C. Upał wpływa już na transport rzeczny, produkcję energii, ceny żywności i sprzedaż urządzeń chłodzących. Zmienia się także sposób, w jaki projektujemy przestrzeń bezpośrednio wokół własnego domu.
Ponosimy coraz większe koszty upałów w Europie
Czerwiec był najgorętszym czerwcem w historii pomiarów dla Europy Zachodniej, a w drugiej połowie miesiąca fala upałów objęła dużą część zachodniej i środkowej Europy.
Konsekwencje odbiły się na zdrowiu mieszkańców części kontynentu, ale także na lokalnej gospodarce. Agencja prasowa Reuters opisywała w sierpniu niski poziom Renu ograniczający transport towarów, problemy rolnictwa oraz rosnącą sprzedaż urządzeń chłodzących. Według przytoczonych przez agencję szacunków Komisji Europejskiej liczba zainstalowanych klimatyzatorów pokojowych w UE ma przekroczyć 100 mln do 2030 roku. W 2020 roku było ich około 57 mln, a w 1990 roku mniej niż 7 mln.
Pod koniec lipca Reuters zwracał też uwagę na rosnące zagrożenie spowodowane wzrostem temperatury: podczas fal gorąca rośnie zapotrzebowanie na chłodzenie, a jednocześnie spada wydajność zakładów zajmujących się produkcją energii. W Wielkiej Brytanii operator systemu elektroenergetycznego wydał w czerwcu pierwszy w historii letni komunikat dotyczący zbyt małej rezerwy mocy.
Europejska Agencja Środowiska wycenia straty spowodowane ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i klimatycznymi w UE w latach 1980–2024 na około 822 mld euro. Ponad 208 mld euro, czyli jedną czwartą tej kwoty, odnotowano w samych latach 2021–2024.
Domowy taras jest oczywiście marginalną kwestią w świetle przytaczanych danych, jednak jest to temat, który dotyka niemal każdego z nas. Dobrze zacieniona przestrzeń wokół domu może zmniejszyć temperaturę także wewnątrz, a tym samym ograniczyć wydatki na energię zużytą do chłodzenia wnętrz. Dodatkowo, nie musimy rezygnować ze spędzania czasu na zewnątrz podczas upałów i ograniczymy ryzyko oparzeń słonecznych oraz udaru.
Cień ogranicza temperaturę i ekspozycję na promieniowanie UV
Zadaszenie tarasu kojarzy się przede wszystkim z komfortem podczas upału. Ma jednak drugi, znacznie ważniejszy wymiar – pozwala ograniczyć czas spędzany bezpośrednio na słońcu.
Piąta edycja Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem wskazuje promieniowanie UV jako najważniejszy czynnik ryzyka raka skóry. W populacjach o jasnej karnacji 70–95 proc. czerniaków skóry wiąże się z promieniowaniem UV. W 2022 roku w Unii Europejskiej odnotowano 16 743 zgony z powodu czerniaka.
Jeszcze bardziej wymowny jest czas potrzebny do oparzenia słonecznego. Przy indeksie UV równym 6 osoba z bardzo jasną lub jasną skórą może doznać oparzenia już po około 10–15 minutach ekspozycji. Europejski Kodeks Walki z Rakiem zaleca szukanie cienia od poziomu UV Index 3, a przy wartościach 8 i wyższych szczególnie ograniczać przebywanie na zewnątrz w godzinach południowych.
WHO również zaleca ochronę przeciwsłoneczną od UV Index 3 i zwraca szczególną uwagę na dzieci oraz młodzież. Oparzenia słoneczne w dzieciństwie zwiększają późniejsze ryzyko raka skóry.
Pergola, markiza czy duży parasol pełnią więc konkretną funkcję zdrowotną. Szczególnie na tarasie używanym przez dzieci warto zapewnić możliwość spędzenia kilku godzin na zewnątrz bez ciągłej ekspozycji na bezpośrednie słońce.
Jak skutecznie zacienić taras podczas upałów?
Polski producent wyposażenia do ogrodów i tarasów Focus Gaden w swoich publikacjach wskazuje, że szczególnej uwagi wymagają tarasy południowe i zachodnie. Przy zachodniej ekspozycji problem zbyt dużego nasłonecznienia pojawia się właśnie wtedy, gdy domownicy wracają z pracy i chcą usiąść na zewnątrz. Nagrzana przez kilka godzin elewacja oraz posadzka mogą dodatkowo oddawać zgromadzone ciepło.
Wybór rodzaju osłony zależy przede wszystkim od kierunku padania słońca. Dach pergoli dobrze radzi sobie z promieniami padającymi wysoko w południe. Pod koniec dnia słońce znajduje się znacznie niżej i może świecić bezpośrednio pod zadaszeniem.
Przy zachodniej ekspozycji przydają się więc również przesłony boczne, wysokie rośliny albo pnącza prowadzone po konstrukcji. Parasol daje największą swobodę, ponieważ można przesuwać go wraz ze zmianą położenia słońca.
W dużym ogrodzie nie trzeba przy tym koncentrować całego wypoczynku na jednym tarasie. Ławka pod drzewem, niewielki stolik w cieniu albo druga strefa przy zieleni pozwalają korzystać z różnych części działki zależnie od pory dnia.
Roślinność i jej wpływ na temperaturę otoczenia
Komisja Europejska przywołuje badanie obejmujące ponad 600 europejskich miast, w którym obecność drzew wiązała się ze średnim obniżeniem temperatury powietrza o około 0,8°C. Lokalnie efekt był jeszcze większy.
Drzewo posadzone po zachodniej stronie tarasu może osłaniać przestrzeń dokładnie wtedy, gdy popołudniowe słońce jest najbardziej uciążliwe. Pnącza na pergoli tworzą z kolei osłonę, która przepuszcza powietrze, a rabaty i trawnik pozwalają ograniczyć powierzchnię pokrytą betonem lub kostką.
Komisja Europejska wskazuje właśnie drzewa, zieleń, jasne materiały oraz ograniczanie powierzchni silnie pochłaniających ciepło jako elementy pomagające chłodzić przestrzeń podczas fal upałów.
Dlatego przy projektowaniu nowej posesji warto dobrze przemyśleć, czy kolejnych kilka metrów kostki rzeczywiście jest potrzebnych. Drzewo zapewniające cień nad miejscem siedzącym może po kilku latach okazać się bardziej użyteczne niż dodatkowa powierzchnia utwardzona.
Jakie meble wybrać na mocno nasłoneczniony taras?
Wybierając wyposażenie do ogrodu, warto zwrócić szczególną uwagę na materiał wykonania oraz kolor. Jasne odcienie lepiej odbijają światło słoneczne, więc nagrzewają się dużo wolniej w stosunku do barw ciemniejszych.
Jeśli zaś chodzi o materiał, drewno ma znacznie niższą przewodność cieplną niż metal, dlatego podczas kontaktu zwykle nie oddaje ciepła skórze tak intensywnie jak rozgrzana konstrukcja aluminiowa lub stalowa. Samo drewno pozostawione w pełnym słońcu również się nagrzewa, dlatego cień pozostaje podstawowym rozwiązaniem.
Przy drewnianych meblach ogrodowych trzeba dodatkowo uwzględnić pielęgnację konkretnego gatunku i zabezpieczenie powierzchni zgodnie z instrukcją producenta.
Uciążliwe fale upałów często wiążą się także z późniejszymi załamaniami pogody, co oznacza, że np. w przypadku sof, przydatne będą zdejmowane poduszki, które można szybko schować podczas deszczu.
Jak chronić wyposażenie tarasu przed gwałtownymi zmianami pogody?
Rosnące średnie temperatury oznaczają także zwiększone ryzyko gwałtownych opadów i powodzi. To sprawia, że przy projektowaniu ogrodu coraz większe znaczenie zyskuje mobilność.
Fotel, który można przesunąć pod zadaszoną część tarasu, moduł sofy pozwalający zmienić ustawienie czy stolik, który można podnieść samodzielnie, dają więcej bezpieczeństwa w przypadku oberwania pogody niż aranżacja zaplanowana w stałym ustawieniu.
Przy większym tarasie zestawy wypoczynkowe można potraktować jako element strefy, której ustawienie zmienia się wraz z pogodą. W chłodniejszy dzień meble mogą znaleźć się bliżej otwartej części ogrodu, podczas upału – głębiej pod zadaszeniem.
Mobilność ma jednak swoją cenę. Lekki fotel łatwo przesunąć do cienia, ale równie łatwo może poruszyć go silny wiatr. Mniejsze elementy powinny więc mieć miejsce, do którego można szybko przenieść je przed burzą.
Andrzej F. Domański
